Chính sách giáo dục mới: Dừng thi tràn lan để chống bệnh thành tích
Chính sách dừng thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã, trừ trường hợp phục vụ tuyển chọn đội tuyển cấp tỉnh, quốc gia, là một định hướng chính sách giáo dục mới nhằm cắt giảm cuộc thi mang tính hình thức, giảm áp lực thi cử và tập trung nguồn lực vào dạy học, chăm sóc, giáo dục học sinh một cách thực chất hơn.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã gửi công văn đến các Sở yêu cầu hướng dẫn cắt giảm các cuộc thi, hồ sơ, sổ sách, hội họp và báo cáo trung gian trong cơ sở giáo dục. Nội dung này được đưa ra ngay trước thềm năm học mới 2026-2027, nhấn mạnh chủ trương loại bỏ các cuộc thi “không giúp nâng cao chất lượng giáo dục” và có thể gây áp lực không cần thiết cho học sinh, giáo viên. Đây không phải điều chỉnh kỹ thuật nhỏ, mà là thông điệp: giáo dục phải trả lại thời gian cho lớp học và cho từng học sinh, thay vì chạy theo bảng thành tích.
Không còn thi học sinh giỏi cấp trường: Giảm áp lực nhưng cũng mất sân chơi?
Trọng tâm của chính sách là không tổ chức thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã, trừ khi phục vụ phát hiện, tuyển chọn đội tuyển học sinh giỏi tham dự kỳ thi cấp tỉnh, cấp quốc gia. Ở góc độ hệ thống, cắt giảm cuộc thi giúp loại bỏ các kỳ thi chồng chéo, trùng lặp, thường bị biến thành cuộc chạy đua danh hiệu cho nhà trường hơn là cơ hội học tập cho học sinh.
Tác động dễ thấy là áp lực thi cử giảm. Nhiều em sẽ không còn bị huy động ôn luyện, thi liên tục chỉ để “đủ chỉ tiêu” danh hiệu học sinh giỏi cấp trường. Việc tổ chức các kỳ thi tuyển chọn đội tuyển phải bảo đảm thiết thực, khách quan, phù hợp, không gây áp lực cho học sinh. Đồng thời, các sân chơi tiếng Anh, STEM/STEAM, trải nghiệm, nghệ thuật, thể thao, trí tuệ nhân tạo… được nhấn mạnh là diễn ra trên tinh thần tự nguyện, không biến thành kỳ thi, không dùng kết quả để xét thi đua. Đây là tín hiệu tốt nếu trường học tôn trọng đúng tinh thần “sân chơi” chứ không “thi hóa” mọi hoạt động.
Giảm thi giáo viên giỏi cấp phường, xã: Thầy cô bớt gánh hồ sơ để dạy tốt hơn
Chính sách cắt giảm cuộc thi không dừng ở thi học sinh giỏi cấp trường; nó áp dụng luôn với hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, cấp xã, phường. Bộ yêu cầu không tổ chức thi giáo viên dạy giỏi cấp phường, xã để lấy thành tích, đồng thời rà soát, cắt các hội thi trùng lặp, không trực tiếp phục vụ chuyên môn, gây áp lực và phát sinh hồ sơ, minh chứng không cần thiết.
Theo định hướng mới, các trường cần thay hội thi hình thức bằng hoạt động chia sẻ kinh nghiệm, sinh hoạt chuyên môn, ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy. Một phát biểu then chốt là: Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn yêu cầu giảm tối thiểu 50% các hội thi, phong trào, danh hiệu mang tính hình thức để thầy cô có thêm thời gian nghiên cứu, xây dựng bài giảng, chăm sóc và nâng đỡ từng học sinh. Nói cách khác, chất lượng giáo viên sẽ được đánh giá qua công việc hàng ngày, không qua những “show diễn” một vài tiết dạy được chuẩn bị công phu cho… chấm điểm.
Từ cắt giảm cuộc thi đến đổi cách bồi dưỡng học sinh giỏi
Khi thi học sinh giỏi cấp trường không còn là mục tiêu, câu hỏi quan trọng là: nhà trường sẽ bồi dưỡng học sinh giỏi và phát triển năng lực học sinh như thế nào. Bộ nêu rõ, các kỳ thi học sinh giỏi do Sở tổ chức phải bảo đảm thực chất, công bằng, góp phần phát hiện, tuyển chọn, bồi dưỡng học sinh có năng khiếu, không mở rộng quy mô, số vòng thi hoặc nội dung không cần thiết. Như vậy, trọng tâm chuyển từ “thi thật nhiều” sang “ít thi nhưng thi đáng”.
Mặt khác, các cuộc thi, sân chơi ngoài thi học sinh giỏi cấp tỉnh, quốc gia được yêu cầu rà soát, chỉ giữ lại những hoạt động thật sự cần thiết, phù hợp chương trình, đặc điểm tâm sinh lý học sinh, điều kiện thực tế; không huy động kinh phí, không gây áp lực tham gia với học sinh và cha mẹ. Điều này mở đường cho mô hình bồi dưỡng linh hoạt hơn: câu lạc bộ học thuật, dự án nghiên cứu nhỏ, hoạt động trải nghiệm chuyên sâu, thay cho “luyện đề” cho các kỳ thi hình thức.
Kết luận: Cắt thi chỉ là bước đầu, thực chất hay không nằm ở cách thực hiện
Nhìn tổng thể, chính sách dừng thi học sinh giỏi cấp trường, xã và siết thi giáo viên giỏi cấp phường, xã là bước đi đúng hướng: giảm áp lực thi cử, chống bệnh thành tích, tăng thời gian và nguồn lực cho dạy học, chăm sóc và giáo dục học sinh. “Những giải pháp trên nhằm tăng chất lượng, hiệu quả, tính thực chất trong quản lý, từ đó góp phần chống bệnh thành tích, tạo môi trường phát triển toàn diện cho học sinh”.
Tuy nhiên, cắt giảm cuộc thi chỉ là điều kiện cần. Nếu các trường tiếp tục biến sân chơi thành kỳ thi ngầm, hoặc thay cuộc thi này bằng phong trào hình thức khác, áp lực sẽ tái xuất dưới tên gọi mới. Ngược lại, nếu các địa phương coi đây là cơ hội tái thiết kế hoạt động dạy học, tăng sinh hoạt chuyên môn, tổ chức trải nghiệm tự nguyện, công bằng và tiết kiệm, thì chính sách giáo dục mới này sẽ trở thành cú hích thật sự để học sinh được học ít thi hơn, nhưng học có ý nghĩa hơn.
