Hai thành phố trực thuộc Trung ương và bước ngoặt phát triển chuyên biệt
Quảng Ninh đô thị di sản và Bắc Ninh đô thị bán dẫn là hai định vị chiến lược được các đại biểu Quốc hội đề xuất nhằm xây dựng hai thành phố trực thuộc Trung ương trở thành cực tăng trưởng mới, vừa dựa trên lợi thế sẵn có, vừa hướng tới mô hình phát triển chuyên biệt gắn với kinh tế hiện đại và bảo tồn bản sắc địa phương. Thảo luận tại Tổ 13 sáng 6/8, các đoàn đại biểu Quốc hội An Giang và Quảng Trị cơ bản tán thành việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu phải gắn việc nâng cấp đơn vị hành chính với định hình mô hình tăng trưởng rõ ràng. Theo đánh giá, cả hai địa phương đều đáp ứng 5/5 điều kiện và 7/7 tiêu chuẩn theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương và nghị quyết liên quan, tạo nền tảng pháp lý chắc chắn cho bước chuyển này.
Quảng Ninh đô thị di sản: Cơ hội vàng nhưng đòi hỏi kỷ luật phát triển
Định vị Quảng Ninh là “đô thị di sản, kinh tế biển và an ninh biên giới đa cực” không phải là mỹ từ, mà là một lựa chọn chính trị – kinh tế cần đi kèm trách nhiệm rất lớn. Quảng Ninh sở hữu đủ 5 loại hình giao thông hiện đại, là cửa ngõ kết nối ASEAN với Đông Bắc Á, đồng thời cùng lúc phát triển kinh tế biển, kinh tế di sản và kinh tế cửa khẩu. Nếu không được dẫn dắt bằng tư duy kinh tế xanh và quản trị rủi ro môi trường, đô thị di sản có nguy cơ bị bào mòn bởi chính các dự án công nghiệp, cảng biển và sức ép biến đổi khí hậu. Quan điểm hợp lý là đặt bảo tồn di sản thiên nhiên – đặc biệt vùng đệm Hạ Long – Cái Bầu – làm “trục cứng” của quy hoạch, rồi phát triển du lịch sinh thái cao cấp, công nghiệp văn hóa, kinh tế ban đêm như những “lớp mềm” tạo giá trị gia tăng. Song song, đề xuất phân cấp mạnh hơn cho Quảng Ninh trong quản lý khu kinh tế cửa khẩu và cảng nước sâu cho thấy tầm nhìn coi an ninh biên giới là một trụ cột phát triển chứ không chỉ là nhiệm vụ quân sự.
Bắc Ninh đô thị bán dẫn: Từ công xưởng sang trung tâm công nghệ cao
Nếu Quảng Ninh chọn con đường đô thị di sản, thì Bắc Ninh được định vị là “đô thị bán dẫn, công nghiệp công nghệ cao và bản sắc Kinh Bắc”, hướng tới chuỗi giá trị công nghệ cao thay vì chỉ là công xưởng gia công. Việc hợp nhất không gian phát triển giữa Bắc Ninh và Bắc Giang mở ra khả năng kết hợp lợi thế thu hút FDI trong bán dẫn, điện tử, trí tuệ nhân tạo với quỹ đất công nghiệp, du lịch và nông nghiệp. Tuy nhiên, một đô thị bán dẫn muốn bền vững phải giải được bài toán hạ tầng xã hội, lao động chất lượng cao và bảo tồn văn hóa. Đề xuất không dừng ở vai trò trung tâm sản xuất mà phải hướng tới trung tâm nghiên cứu, phát triển công nghệ cao là một bước “nâng chuẩn” cần thiết, nếu không Bắc Ninh sẽ bị mắc kẹt ở khâu giá trị thấp. Gợi ý về chính sách đặc thù thu hút nhân lực, liên kết đào tạo ngành bán dẫn với các trường đại học, cùng quy hoạch không gian bảo tồn di sản Quan họ và kết nối với vùng nông nghiệp công nghệ cao, cho thấy tham vọng xây dựng “thành phố xanh – thông minh – giàu bản sắc” hơn là một khu công nghiệp khổng lồ.
Tác động tới người dân: Tấm áo mới phải đi kèm dịch vụ công tốt hơn
Điều nguy hiểm nhất của việc nâng cấp thành phố trực thuộc Trung ương là “đẹp trên giấy, bất tiện dưới phố” nếu người dân không nhận được dịch vụ công tốt hơn. Một đại biểu nhận xét việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh sẽ giúp hai địa phương có thêm “tấm áo mới”, mở rộng không gian phát triển về kinh tế, văn hóa, xã hội và du lịch. Nhưng tấm áo mới đó phải được may đo theo đời sống dân sinh. Kiến nghị rà soát, xử lý hiệu quả tài sản công và trụ sở dôi dư sau chuyển đổi mô hình, ưu tiên biến những nơi này thành trường học, trung tâm y tế, công viên hoặc thiết chế văn hóa cộng đồng, là một cách đặt người dân vào trung tâm của cải cách hành chính. Tại Bắc Ninh, việc chuyển 12 xã lên phường không chỉ là mô tả trên bản đồ mà liên quan trực tiếp đến thủ tục hành chính hằng ngày; nếu làm nửa vời, người dân sẽ phải đi qua thêm một vòng thủ tục khi đủ điều kiện, trái với tinh thần cải cách đang được thúc đẩy.
Thời điểm và yêu cầu chuẩn bị: Quản trị đô thị mới phải đi trước một bước
Chủ trương thành lập hai thành phố trực thuộc Trung ương đã được Bộ Chính trị và Ban Chấp hành Trung ương thống nhất, và hồ sơ cho thấy cả Quảng Ninh và Bắc Ninh đều đạt, thậm chí vượt các tiêu chuẩn cần thiết. Nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh được đề xuất có hiệu lực từ ngày 1/9/2026, còn thành phố Bắc Ninh từ ngày 20/9/2026 để đồng bộ với việc thành lập các phường mới. Đây không chỉ là mốc thời gian pháp lý mà là hạn chót cho việc chuẩn bị năng lực quản trị đô thị. Đề xuất giữ ổn định bộ máy trong giai đoạn đầu và sớm tổ chức các chương trình đào tạo về quản trị chính quyền đô thị, chuyển đổi số cho cán bộ cơ sở là quyết định đúng, nhưng sẽ vô nghĩa nếu tư duy vẫn cũ. Hai mô hình phát triển chuyên biệt – Quảng Ninh đô thị di sản, Bắc Ninh đô thị bán dẫn – chỉ có ý nghĩa khi chính quyền dám đặt tiêu chí môi trường, chất lượng sống và bản sắc văn hóa ngang hàng với tăng trưởng GDP. Nếu làm được, đây có thể là hai “phòng thí nghiệm” chính sách quan trọng cho cả vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước.
