Công ty ma và hóa đơn GTGT giả: Vấn đề không còn là cá biệt
Công ty ma Việt Nam là pháp nhân được đăng ký đầy đủ trên giấy tờ nhưng không hề có hoạt động sản xuất, kinh doanh thực tế, được lập ra chủ yếu để xuất bán hóa đơn GTGT trái phép, hợp thức chứng từ kế toán và phục vụ gian lận thuế ở quy mô lớn, gây thất thoát đáng kể cho ngân sách và bóp méo môi trường cạnh tranh. Ngày 5/10, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Đồng Tháp cho biết đã khởi tố vụ án, khởi tố 3 bị can trong đường dây thành lập hàng trăm công ty ma để mua bán hóa đơn GTGT với tổng giá trị ghi trên hóa đơn lên đến hàng nghìn tỷ đồng. Vấn đề không chỉ là một vụ án đơn lẻ, mà cho thấy tội phạm kinh tế đã coi hệ thống pháp nhân giả như công cụ quen thuộc để lách luật thuế.
Đường dây Đồng Tháp: Bản đồ tội phạm kinh tế liên tỉnh
Theo hồ sơ điều tra, Nguyễn Hoàng Tuấn (trú TP.HCM) được xác định là đối tượng chủ mưu, cầm đầu đường dây, cùng trợ thủ quan trọng là Nguyễn Trọng Nghĩa ở Đồng Tháp. Nhóm này ồ ạt lập hàng trăm công ty ma, hoàn toàn không có hoạt động sản xuất kinh doanh, chỉ để xuất bán khống hóa đơn GTGT cho doanh nghiệp và cá nhân ở nhiều tỉnh, thành. Bên mua dùng những hóa đơn GTGT trái phép này để hợp thức hóa hồ sơ quyết toán, hưởng hoàn thuế, thực hiện gian lận thuế và gây thất thu lớn cho ngân sách nhà nước. Theo cơ quan điều tra, "đường dây thành lập hàng trăm công ty ma để mua bán trái phép hóa đơn GTGT, với tổng giá trị hóa đơn bước đầu xác định lên đến hàng nghìn tỷ đồng". Đây là con số cho thấy độ rộng của mạng lưới tội phạm, không chỉ bó hẹp trong một địa bàn.
Chiêu trò tinh vi: từ token, con dấu đến phân tán địa bàn
Sự tinh vi của đường dây không nằm ở công nghệ cao, mà ở việc khai thác triệt để những kẽ hở quản lý doanh nghiệp và hóa đơn. Khi bắt, khám xét khẩn cấp nơi ở của Tuấn và Nghĩa ngày 25/9, lực lượng chức năng đã thu giữ 43 điện thoại di động, 2 máy tính xách tay, 1 máy in màu, 117 thiết bị chữ ký số (token), 68 con dấu công ty và 65 con dấu tên lãnh đạo, kế toán, cùng nhiều hồ sơ liên quan hoạt động mua bán hóa đơn. Bộ “vũ khí” này cho phép chúng điều hành đồng thời hàng loạt pháp nhân trên giấy tờ, ký số, phát hành hóa đơn hợp lệ về mặt hình thức nhưng hoàn toàn giả về nội dung. Việc móc nối giữa các đối tượng ở Đồng Tháp với nhiều tỉnh, thành khác tạo ra mạng lưới phân tán, khiến cơ quan thuế và lực lượng kiểm tra khó nhận diện sớm mô hình bất thường. Đây là kiểu phân tán hoạt động để né kiểm tra, đánh vào hạn chế chia sẻ dữ liệu giữa các địa phương.
Bắc Ninh: Một mắt xích khác trong bức tranh mua bán hóa đơn
Nếu Đồng Tháp cho thấy mô hình công ty ma hàng loạt, vụ án tại Bắc Ninh bổ sung một cách thức lách luật khác nhưng cùng mục đích: mua bán hóa đơn giả để gian lận thuế. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Bắc Ninh đã khởi tố 6 đối tượng về tội "mua bán trái phép hóa đơn" sau khi phát hiện Công ty TNHH STB Group có dấu hiệu nghi vấn trong hoạt động. Công ty này được thành lập từ tháng 11/2023, sử dụng người đại diện pháp luật thuê để xin giấy phép cho thuê lại lao động, nhưng trong thực tế lại thông qua nhiều trung gian ("Vendor") để tự tuyển lao động và xuất bán hóa đơn GTGT. Từ tháng 11/2023 đến 31/1/2026, nhóm đối tượng đã bán 5.647 hóa đơn giá trị gia tăng cho 654 doanh nghiệp ở nhiều tỉnh, thành, với tổng giá trị trước thuế, sau thuế hơn 1.000 tỉ đồng. Đây là minh chứng rõ ràng rằng mua bán hóa đơn GTGT trái phép không chỉ gắn với công ty ma, mà còn núp bóng những lĩnh vực có quy định phức tạp như dịch vụ lao động.
Bài học từ các vụ án hóa đơn: siết pháp nhân nhưng cũng phải truy trách nhiệm người mua
Cả hai vụ án ở Đồng Tháp và Bắc Ninh cho thấy một điều khó chấp nhận: không có cầu thì không có cung. Công ty ma Việt Nam và các đường dây mua bán hóa đơn giả chỉ tồn tại vì có hàng trăm doanh nghiệp sẵn sàng mua hóa đơn GTGT trái phép để hợp thức chi phí, gian lận hoàn thuế và giảm nghĩa vụ thuế. Việc khởi tố Nguyễn Hoàng Tuấn, Nguyễn Trọng Nghĩa về tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước, cùng Nguyễn Hữu Toàn về tội trốn thuế cho thấy cơ quan điều tra bắt đầu đi theo hướng xử lý cả khâu cung lẫn khâu sử dụng hóa đơn. Hiện các vụ án đều đang được củng cố hồ sơ, điều tra mở rộng nhằm truy vết doanh nghiệp đã mua hóa đơn để xử lý triệt để theo pháp luật. Nếu không gắn trách nhiệm pháp lý mạnh với bên mua, mọi nỗ lực siết quản lý hóa đơn sẽ chỉ là cuộc rượt đuổi bất tận với tội phạm kinh tế.
