Năm học 2026-2027: phép thử cho đổi mới giáo dục sau Đại hội XIV
Năm học 2026-2027 là giai đoạn chuyển đổi trong giáo dục khi toàn ngành được yêu cầu thay đổi đồng thời tư duy, cách làm và cách đo chất lượng, từ việc chỉ hoàn thiện chính sách sang tổ chức thực hiện hiệu quả, xem kết quả học tập, điều kiện của giáo viên và hoạt động của nhà trường là thước đo chính, trong bối cảnh đây là năm học đầu tiên sau Đại hội XIV và được xác định mang tính đột phá.
Điểm đáng chú ý nhất của năm học 2026-2027 là nó không được phép là “năm bình thường”. Theo chỉ đạo của Thủ tướng, đây phải là năm học mới về tư duy, cách làm và chất lượng, hướng tới tạo đột phá trong phát triển giáo dục và đào tạo. Đồng nghĩa, những cách quản lý cũ, bệnh thành tích hay tư duy “hoàn thành chỉ tiêu giấy tờ” sẽ không còn đất sống nếu ngành thực sự nghiêm túc. Việc Thủ tướng chủ trì Hội nghị tổng kết năm học 2025-2026 và giao nhiệm vụ mới ngay sáng 27/8 cho thấy kỳ vọng chính trị rất rõ rằng giáo dục phải đi đầu trong triển khai Nghị quyết Đại hội XIV và Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Từ làm chính sách sang làm kết quả: chuyển động khó nhưng bắt buộc
Thủ tướng yêu cầu chuyển mạnh trọng tâm năm học 2026-2027 từ hoàn thiện thể chế, chính sách sang tổ chức thực hiện đồng bộ, thực chất, tạo kết quả đầu ra rõ nét. Nói thẳng, đây là lời nhắc rằng thời kỳ “ngồi soạn văn bản” đã kéo dài đủ lâu; giờ phải chứng minh bằng chuyển biến có thể đo được trong lớp học, trong đời sống giáo viên và học sinh. Quan điểm “từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển; từ kiểm đếm công việc sang đo lường kết quả” không chỉ là khẩu hiệu, mà là thước đo trách nhiệm của từng sở, từng trường.
Về mặt xã hội, cách đo mới này rất quan trọng: kết quả phải được đo bằng sự tiến bộ của người học, điều kiện làm việc của nhà giáo, hiệu quả hoạt động của nhà trường và chất lượng nguồn nhân lực. Nếu không thay cách đánh giá, mọi nỗ lực đổi mới giáo dục sẽ bị kéo ngược bởi các bảng tổng kết đầy con số nhưng rỗng trải nghiệm học tập. Vì vậy, năm học 2026-2027 sẽ là năm mà các địa phương buộc phải bỏ thói quen “báo cáo đẹp”, thay vào đó là báo cáo ít số liệu hơn nhưng sát với thực tế lớp học, vùng khó và những nhóm yếu thế.
Sắp xếp trường học: cú sốc cần thiết để nâng chất lượng giáo dục
Việc sắp xếp, sáp nhập mạng lưới trường học là thay đổi gây tranh luận nhiều nhất nhưng cũng là đòn bẩy mạnh cho chất lượng giáo dục nếu làm đúng. Mạng lưới cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông công lập đang được sắp xếp quyết liệt, với tổng số cơ sở dự kiến giảm từ 37.515 xuống 18.575, tương đương giảm 50,5%, kéo theo giảm 32.625 hiệu trưởng, hiệu phó và 11.041 nhân viên trường học. Đây không thể coi là động tác “cơ học”; đó là tái cấu trúc quyền lực, thói quen quản lý và cả lợi ích cục bộ trong hệ thống giáo dục địa phương.
Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo khẳng định sắp xếp, sáp nhập trường học từ phổ thông đến đại học và giáo dục nghề nghiệp sẽ tối ưu đội ngũ; nhiều cán bộ quản lý giỏi chuyên môn sẽ chuyển sang giảng dạy trực tiếp, qua đó góp phần khắc phục thiếu giáo viên và giúp học sinh được học thầy cô giỏi hơn. Đồng thời, ông nhấn mạnh điều quan trọng là sáp nhập không làm giảm cơ hội tiếp cận giáo dục; học sinh ở đâu vẫn học ở đó và thậm chí thuận lợi hơn. Quan điểm này là đúng hướng, nhưng để không biến sắp xếp trường học thành “tiết kiệm chủ yếu trên giấy”, cần giám sát chặt việc bố trí giáo viên, đầu tư lại cơ sở vật chất và tổ chức lại dịch vụ hỗ trợ học sinh.
Quản trị mới cho hệ thống lớn hơn và nhiệm vụ bảo vệ người học yếu thế
Khi quy mô trường sau sáp nhập lớn hơn, số lượng hiệu trưởng, hiệu phó lại giảm, nếu vẫn quản lý theo kiểu hành chính cũ thì nguy cơ tê liệt rất cao. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành khung quản trị cho các trường phổ thông quy mô lớn, quy định rõ từ mục tiêu, điều phối đội ngũ, phân cấp, phân quyền giữa hiệu trưởng và các phó hiệu trưởng đến quản trị cơ sở vật chất, chuyên môn, tài chính. Đồng thời, Bộ sẽ triển khai nền tảng số quản trị giáo dục quốc gia chung nhằm tăng năng lực quản trị sau sắp xếp. Đây là bước đi đúng, nhưng sẽ vô nghĩa nếu lãnh đạo cơ sở không dám giao việc, không dám chịu trách nhiệm và không được đào tạo về quản trị hiện đại.
Về phía người học, năm học 2026-2027 được đặt ra yêu cầu không để học sinh vì hoàn cảnh khó khăn mà không được đến trường, bảo đảm “đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên”. Cơ hội tiếp cận giáo dục tiếp tục được mở rộng thông qua các chính sách miễn, hỗ trợ học phí, sách giáo khoa, bữa ăn, tín dụng, học bổng và hỗ trợ học sinh vùng khó khăn. Đây là mặt an sinh xã hội của đổi mới giáo dục, giúp các quyết sách sắp xếp, tinh gọn hệ thống không trở thành gánh nặng đi lại, chi phí và rủi ro bỏ học cho nhóm yếu thế – những người ít có tiếng nói nhất trong các cuộc họp về tổ chức mạng lưới trường lớp.
Đột phá phải đến từ bên trong từng lớp học
Điểm tiến bộ nhất trong định hướng cho năm học 2026-2027 là nhấn mạnh đổi mới thực chất từ bên trong ngành giáo dục: từ quản trị nhà trường, đội ngũ nhà giáo đến nội dung, phương pháp dạy học, thi, kiểm tra, đánh giá. Thủ tướng yêu cầu chuyển từ đổi mới bên ngoài sang đổi mới thực chất từ bên trong mỗi nhà trường, mỗi lớp học, mỗi người thầy và mỗi người học, và từ bên trong toàn ngành giáo dục. Nghĩa là, nếu trong lớp học vẫn là thầy đọc – trò chép, nếu giáo viên vẫn loay hoay với áp lực thi cử cũ kỹ, thì mọi sáp nhập, mọi nền tảng số và mọi khẩu hiệu đổi mới sẽ chỉ là lớp sơn.
Thực tế, giáo dục Việt Nam đã có kết quả đáng khích lệ: 8 đoàn học sinh dự thi Olympic khu vực và quốc tế đều có giải, với 15 huy chương vàng, 21 huy chương bạc, 7 huy chương đồng và 1 bằng khen. Nhưng những thành tích mũi nhọn đó không thể che mờ câu hỏi cốt lõi: người học bình thường có tiến bộ không, người thầy có sống được bằng nghề và yên tâm dạy học không, nhà trường có thật sự trở thành cộng đồng học tập không. Năm học 2026-2027, với chủ đề “Đổi mới tư duy – Chuyển biến mạnh mẽ – Kết quả thực chất”, chỉ có thể coi là thành công nếu câu trả lời cho cả ba câu hỏi ấy là “có”, chứ không chỉ là thêm vài báo cáo thành tích mới.
