Năm học của đổi mới thực chất: Thông điệp chính từ Lễ khai giảng toàn quốc
Đổi mới giáo dục 2026 được Thủ tướng Lê Minh Hưng xác định là quá trình thay đổi thực chất từ tư duy đến cách dạy, cách quản lý trong từng nhà trường và lớp học, nhằm chuyển trọng tâm từ dạy những gì hệ thống có sang dạy những gì người học và đất nước cần, tăng cường gắn học với hành và coi sự tiến bộ của mỗi học sinh là thước đo chính của chất lượng giáo dục.
Điểm nhấn mang tính biểu tượng là việc Thủ tướng dự Lễ khai giảng tại Trường Phổ thông nội trú Mường Khương, Lào Cai vào sáng 5-9, đồng thời cùng cả nước khai giảng năm học mới và khánh thành hệ thống trường nội trú vùng biên. Gần 27 triệu học sinh, sinh viên bước vào năm học mới 2026-2027 trong không khí được mô tả là "năm học của sự đổi mới về tư duy, cách làm và chất lượng". Đây không chỉ là nghi thức đầu năm mà là tuyên bố chính trị: cải cách nhà trường sẽ là trục chính của đổi mới giáo dục 2026, chứ không dừng ở khẩu hiệu hay văn bản.
Đổi mới từ bên trong lớp học: Từ điểm số sang tiến bộ của từng học sinh
Thông điệp gây chú ý nhất là yêu cầu "năm học 2026-2027 phải là năm đổi mới thực chất từ bên trong mỗi nhà trường, mỗi lớp học, từng người thầy, từng học sinh, sinh viên và toàn ngành Giáo dục". Nghĩa là, trọng tâm không còn ở những phong trào bề nổi mà ở cách dạy, cách học hàng ngày. Thủ tướng nêu rõ phải chuyển từ tư duy "dạy những gì mình có" sang "dạy những gì người học và đất nước cần", từ truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất, năng lực, từ coi trọng điểm số sang đánh giá sự tiến bộ thực chất của từng học sinh.
Nếu thực hiện nghiêm, điều này sẽ tác động trực tiếp đến học sinh: bài kiểm tra không còn là mục tiêu cuối cùng, mà là một công cụ để nhận diện mức tiến bộ cá nhân; bệnh thành tích buộc phải lùi bước; áp lực học thuộc lòng có cơ hội giảm. Với giáo viên, yêu cầu "đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy học" biến mỗi tiết học thành không gian tương tác, trải nghiệm, chứ không chỉ là chép bảng và đọc – ghi. Nói cách khác, chất lượng giáo dục được định nghĩa lại bằng năng lực thực sự, không phải bằng bảng điểm đẹp.
Cải cách nhà trường: Môi trường an toàn, thân thiện và gắn với xã hội
Đổi mới giáo dục 2026 không chỉ là chuyện chương trình hay sách giáo khoa, mà là cải cách nhà trường với tư cách một môi trường sống. Thủ tướng yêu cầu xây dựng nhà trường "thực sự là môi trường thân thiện, an toàn, lành mạnh, nhân văn; nơi học sinh được tôn trọng, khuyến khích sáng tạo và nuôi dưỡng ước mơ". Đây là bước dịch chuyển quan trọng: kỷ luật không còn đồng nghĩa với áp lực, mà phải đi cùng tôn trọng và đối thoại.
Một trụ cột khác là gắn nhà trường với xã hội. Nghị quyết 71 nhấn mạnh "học đi đôi với hành", "lý thuyết gắn liền với thực tiễn", "nhà trường gắn liền với xã hội". Điều này, nếu được cụ thể hóa, sẽ buộc các trường tăng cường hoạt động trải nghiệm, kết nối với cộng đồng, với doanh nghiệp, với đời sống địa phương. Với học sinh, đó là cơ hội hiểu nghề nghiệp, hiểu xã hội sớm hơn; với giáo viên, đó là áp lực nhưng cũng là động lực để thoát khỏi lối dạy "đóng" trong bốn bức tường. Cải cách nhà trường vì thế là thay đổi cấu trúc quan hệ giữa nhà trường – gia đình – xã hội, chứ không chỉ sửa vài quy chế nội bộ.
107 trường nội trú vùng biên: Đổi mới phải bao trùm vùng khó
Một thay đổi mang tính cấu trúc là việc khánh thành đồng loạt 107 trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền ngay trong Lễ khai giảng, được tổ chức trực tiếp và trực tuyến trên phạm vi toàn quốc từ 7h30 đến 8h30 ngày 5-9. Đây không chỉ là con số đẹp trong báo cáo; nó định hình lại cơ hội học tập cho trẻ em vùng biên, nhất là khi gần 1.000 học sinh người Mông, Dao, Bố Y, Nùng, Pa Dí… đón Thủ tướng trong bộ trang phục truyền thống tại điểm trường Mường Khương.
Về mặt cơ hội, hơn 26 triệu học sinh, sinh viên giờ đây bước vào năm học mới với hệ thống cơ sở vật chất được cải thiện, đặc biệt là ở vùng khó. Đối với học sinh nội trú, trường không chỉ là nơi học mà còn là nơi sống: chất lượng giáo dục vì thế gắn chặt với chất lượng chăm sóc, quản lý, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý nhà trường, như định hướng nâng cao chất lượng đã được đặt ra. Nếu các trường nội trú này thực sự trở thành trung tâm văn hóa – giáo dục vùng biên, đổi mới giáo dục sẽ không còn là câu chuyện riêng của đô thị.
Từ khẩu hiệu đến hành động: Điều gì sẽ quyết định thành bại của năm học đổi mới?
Năm học mới 2026-2027 được xác định là năm học đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và là năm "tạo chuyển biến, thực chất, đột phá mạnh mẽ" trong giáo dục và đào tạo. Câu hỏi không phải là mục tiêu có đẹp hay không, mà là liệu hệ thống có đủ dũng khí từ bỏ bệnh thành tích và những thói quen cũ để đi đến cùng với yêu cầu đổi mới từ bên trong lớp học. "Giáo dục phải đi trước một bước, thực sự trở thành nền tảng và động lực then chốt" không thể chỉ là khẩu hiệu cho diễn văn khai giảng.
Thành bại của năm học đổi mới thực chất sẽ phụ thuộc vào vài điểm mấu chốt: sự nhất quán trong đánh giá học sinh theo tiến bộ, chứ không theo chỉ tiêu; quyền chủ động và trách nhiệm của hiệu trưởng, giáo viên trong tổ chức dạy học; và vai trò đồng hành của gia đình, xã hội như những "điểm tựa" và "nguồn lực" mà Thủ tướng nhấn mạnh. Đổi mới giáo dục 2026 vì thế là bài kiểm tra không chỉ với ngành Giáo dục, mà với cả hệ thống chính trị: liệu chúng ta có thật sự đặt sự phát triển của từng đứa trẻ làm trung tâm cho mọi quyết định hay không.
