Khai giảng trong nước lũ: quyền học không thể là đặc quyền
Lũ lụt ảnh hưởng học sinh là tình trạng khi mưa lớn, sạt lở và nước ngập làm đứt gãy đường giao thông, cuốn trôi cầu tạm, khiến trẻ em – đặc biệt ở vùng sâu, vùng biên – không thể tiếp cận trường học, buộc chính quyền, lực lượng bộ đội, công an và giáo viên phải huy động thuyền, cano, vào tận bản để bảo đảm các em vẫn được đến lớp trong ngày khai giảng. Đây không phải câu chuyện cảm động đơn lẻ, mà là lời nhắc rằng ở nhiều nơi, quyền học vẫn phụ thuộc vào thời tiết và lòng nhiệt tình của người lớn hơn là một hệ thống hạ tầng an toàn, ổn định. Vấn đề không chỉ là vượt qua vài ngày mưa lũ, mà là cách chúng ta chấp nhận hay thay đổi bất công cơ sở hạ tầng vùng sâu đang bủa vây trẻ em nghèo.
Tri Lễ (Nghệ An): khi thầy cô phải “mang trường đến bản”
Tại xã biên giới Tri Lễ, gần một nửa học sinh vắng mặt trong những ngày đầu tựu trường vì mưa lớn kéo dài làm đường vào bản lầy lội, trơn trượt, nguy cơ sạt lở cao. Địa phương có tới 3.516 học sinh, nhưng hệ thống trường lớp phân tán với nhiều phân hiệu và điểm lẻ, nhà – trường cách xa, giao thông chủ yếu là đường đất. Trong bối cảnh đó, học sinh vùng biên tiếp cận trường không thể chỉ là trách nhiệm của gia đình, mà trở thành chiến dịch của cả hệ thống. Giáo viên không ngồi chờ sĩ số mà vào tận bản gọi trò đến trường, đi bộ qua những dốc đất sau mưa, gõ cửa từng nhà để hiểu lý do vắng học và tìm cách hỗ trợ phù hợp. Câu chuyện này cho thấy, ở những nơi cơ sở hạ tầng vùng sâu yếu kém, thầy cô đang dùng đôi chân và thời gian của mình để bù đắp cho những con đường mà nhà nước chưa xây xong.
Một câu nói rất đáng được trích lại: “Trong những ngày đầu tựu trường, các trường báo cáo gần 50% học sinh chưa đến lớp”. Con số ấy không chỉ là thống kê, mà là tiếng chuông báo động về sự mong manh của quyền học trước mỗi trận mưa. Nếu không có những bước chân kiên trì vào bản, việc vắng học dễ chuyển thành bỏ học, nhất là với trẻ nhỏ phụ thuộc toàn bộ vào việc đưa đón của cha mẹ.
Bộ đội, công an và chính quyền: từng chuyến thuyền giữ trọn ngày khai giảng
Ở Yên Hòa (Nghệ An), mưa lũ cuối tháng 8 đã cuốn trôi cầu tạm Trung Thắng – tuyến nối các bản vùng trong với khu vực trường học, khiến việc đi lại của người dân, đặc biệt là học sinh, gặp rất nhiều khó khăn. Ngày khai giảng năm học mới, bộ đội xã phải chuẩn bị thuyền từ sáng sớm, từng lượt đưa học sinh vượt sông, tất cả đều mặc áo phao để đối mặt dòng nước chảy xiết. 292 học sinh của phân hiệu Yên Thắng, trong đó có khoảng 120 em không đủ điều kiện ở bán trú, buộc phải gắn thuyền vào hành trình đến lớp mỗi ngày kể từ khi cầu bị cuốn. Ở Hàm Thạnh (Lâm Đồng), chính quyền và người dân túc trực tại cống tràn Bàu Vườn bị ngập, cõng học sinh mầm non qua điểm nước sâu, dùng xe ô tô chuyên dụng chở học sinh và xe đạp vượt ngập để kịp dự lễ khai giảng. Những hình ảnh khai giảng vượt khó khăn ấy cho thấy, khi hạ tầng gãy đổ, bộ đội và công an không chỉ làm nhiệm vụ cứu hộ, mà đang trở thành “cầu nối tạm thời” giữa trẻ em và trường học.
Thái Nguyên: cano, quãng đường 20km vòng và cái giá của chậm đầu tư
Bến đò Phú Minh ở Tân Khánh (Thái Nguyên) tạm dừng hoạt động do không đủ điều kiện an toàn, đúng về mặt thủ tục nhưng để lại khoảng trống nguy hiểm cho học sinh. Đầu năm học mới, muốn tới trường bên kia sông, nếu không vượt sông, phụ huynh và học sinh phải đi đường vòng khoảng 20km cho mỗi lượt. Nhiều cha mẹ buộc phải chèo thuyền nhỏ chở 1–2 em mỗi lần, bỏ việc để đưa con đến lớp. Sau khi nắm thông tin, lực lượng công an huy động cano, mỗi chuyến chở 7–8 học sinh và phụ huynh, trang bị áo phao đầy đủ để đưa đón các em tới trường. Đó là giải pháp tình thế, và chính phụ huynh cũng thừa nhận cano không thể là câu trả lời lâu dài khi học sinh phải qua lại 4 lượt mỗi ngày. Hình ảnh học sinh xếp hàng lên cano không chỉ đẹp, mà còn phơi bày sự chậm trễ trong đầu tư cầu, bến an toàn – thứ đáng lẽ phải tồn tại từ trước, không phải chờ đến mùa khai giảng.
Từ những chuyến thuyền đến một lời hứa về cơ sở hạ tầng vùng sâu
Nhìn những đứa trẻ chèo thuyền qua dòng nước dữ, bám theo cano, được cõng qua ngập nước để dự lễ khai giảng, chúng ta không thể chỉ xúc động rồi quên. Đó là tấm gương phản chiếu cơ sở hạ tầng vùng sâu yếu kém: đường đất, cầu tạm, bến đò tạm dừng, một bản chỉ có đường bê tông, các bản khác vẫn bùn lầy. Quyền học của trẻ em đang được giữ bằng thiện chí của giáo viên vùng biên vào tận bản gọi trò, bằng ca trực của công an, bằng từng chuyến thuyền của bộ đội, hơn là bằng một hệ thống giao thông bảo đảm. Điều đáng mừng là nhiều địa phương đã đặt mục tiêu không để việc đi lại khó khăn do mưa lũ trở thành nguyên nhân khiến các em bỏ học, đồng thời chuẩn bị tổ chức đưa đón bằng thuyền trong thời gian làm lại cầu và mở lại bến đò an toàn. Nhưng giải pháp căn cơ phải là một lời hứa được thực hiện: trẻ em vùng sâu, vùng biên xứng đáng có những con đường, cây cầu kiên cố như mọi nơi khác, để ngày khai giảng không còn gắn với nỗi lo nước lũ.
