Ca bệnh thứ năm kích hoạt phản ứng khẩn cấp
Bệnh não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, có thể dẫn đến viêm màng não hoặc nhiễm trùng huyết và chuyển nặng nhanh, đòi hỏi phát hiện sớm cùng xử trí y tế khẩn cấp. Tối 21.10, ngành y tế TP.HCM thông tin một nam sinh 12 tuổi ở xã Thường Tân, học tại Trường Ngô Thời Nhiệm, mắc não mô cầu nhóm B. Đây là ca thứ năm tại thành phố trong một tuần; trước đó, chùm ca ở Trường THCS Hai Bà Trưng khiến một học sinh tử vong. Bệnh nhi khởi phát sốt, đau họng, đau đầu ngày 13.10, nhập viện ngày 15.10 và được xác định nhiễm nhóm B ngày 21.10. HCDC lập tức phối hợp trạm y tế điều tra dịch tễ, rà soát người tiếp xúc tại nhà và trường học. Phản ứng nhanh là cần thiết: chờ xuất hiện thêm ca bệnh mới hành động sẽ bỏ lỡ thời gian quan trọng để ngăn chuỗi lây.
Vì sao phải cấp kháng sinh cho người tiếp xúc gần?
Vi khuẩn có thể hiện diện trong mũi, họng mà người mang không có triệu chứng; HCDC ước tính tỷ lệ này trong cộng đồng ở mức 5%–25%. Vì thế, tiếp xúc gần không chỉ là sống chung nhà mà còn gồm ăn, ngủ chung, tiếp xúc trực tiếp hằng ngày ở cự ly gần hoặc tiếp xúc với nước bọt qua dùng chung ly, đũa, hôn hay sơ cứu miệng. Kháng sinh dự phòng giúp loại bỏ vi khuẩn trong họng, giảm nguy cơ phát bệnh và lây cho người khác; thuốc nên được dùng càng sớm càng tốt, tốt nhất trong 24 giờ sau khi xác định ca bệnh. Với nam sinh 12 tuổi, 99 người tiếp xúc gần được lập danh sách và dùng Azithromycin theo hướng dẫn y tế. Ở chùm ca trường Hai Bà Trưng, 177 người tiếp xúc gần đã uống thuốc, còn 2.031 học sinh, cán bộ, giáo viên và nhân viên được cấp phát thuốc nhằm cắt chuỗi lây. Đây là biện pháp khoanh vùng, không phải lý do để tự mua kháng sinh.
Nhận ra dấu hiệu nguy hiểm trước khi bệnh chuyển nặng
Điểm đáng ngại của não mô cầu là khoảng thời gian từ triệu chứng ban đầu đến tình trạng nguy kịch có thể rất ngắn. Bác sĩ Nguyễn Đình Qui cảnh báo bệnh có nguy cơ gây tử vong trong vòng 24 giờ; sốt, đau đầu kèm ban bất thường cần được xem là tín hiệu cấp cứu. Các dấu hiệu khác cần chú ý gồm nôn, cứng cổ, lừ đừ hoặc li bì. Tử ban có thể là những nốt hay mảng xuất huyết đỏ thẫm, tím đen, hình dạng không đều và không mất màu khi ấn. Nếu trẻ sốt, đau đầu rồi xuất hiện ban như vậy, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay, không chờ ban lan rộng hay tự điều trị tại nhà. Ca bệnh mới nhất khởi đầu bằng sốt, đau họng và đau đầu, nhắc rằng triệu chứng ban đầu có thể giống bệnh hô hấp thông thường. Nhận biết sớm và can thiệp kịp thời quan trọng hơn việc tự đoán bệnh.
Phòng ngừa cần đi cùng theo dõi và tiêm chủng
Kháng sinh dự phòng chỉ dành cho người được nhân viên y tế xác định có tiếp xúc gần; không nên tự mua hoặc tự uống vì dùng sai có thể gây tác dụng phụ và góp phần làm kháng thuốc. Người thuộc diện này được theo dõi sức khỏe từ 7 đến 10 ngày và cần đi khám ngay khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ. Trong thời gian theo dõi, người dân vẫn có thể đi học, đi làm bình thường, đồng thời giữ vệ sinh cá nhân theo hướng dẫn. Phòng ngừa dịch bệnh cũng cần những việc thiết thực: rửa tay bằng xà phòng, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, súc họng bằng nước muối sinh lý, không dùng chung ly hay vật dụng cá nhân và giữ lớp học, nhà ở thông thoáng. Ngành y tế khuyến cáo tiêm vắc xin não mô cầu và cúm theo hướng dẫn chuyên môn. Trường hợp nam sinh đã tiêm vắc xin nhóm A, C, Y, W nhưng chưa tiêm nhóm B; điều đó cho thấy cần hỏi rõ về nhóm huyết thanh được phòng ngừa, thay vì nghĩ một mũi vắc xin bao phủ mọi nhóm.
