Chiến lược mới gắn tăng trưởng với năng lực tự chủ
Chiến lược ngành giấy là định hướng phát triển công nghiệp giấy Việt Nam theo hướng đồng bộ, hiện đại, đáp ứng nhu cầu trong nước và tăng sức cạnh tranh xuất khẩu bằng công nghệ tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và bảo vệ môi trường. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 2082/QĐ-TTg, phê duyệt chiến lược phát triển ngành đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Điểm đáng chú ý không chỉ là tham vọng mở rộng sản lượng, mà là yêu cầu xử lý điểm yếu về nguồn cung nguyên liệu và sự phụ thuộc vào hàng nhập khẩu. Đến năm 2030, ngành đặt mục tiêu tăng sản lượng giấy và bột giấy bình quân ít nhất 10% mỗi năm, trong khi kim ngạch xuất khẩu phấn đấu tăng tối thiểu 4% mỗi năm. Những con số này chỉ có ý nghĩa nếu năng lực cung ứng trong nước theo kịp.
Ba vùng nguyên liệu là nền móng, không phải phần phụ
Kế hoạch tập trung đầu tư tối thiểu ba vùng nguyên liệu giấy trọng điểm tại miền Bắc, miền Trung và Tây Nguyên. Đây là lựa chọn có tính quyết định: nếu vùng trồng không phát triển bền vững và gắn được với nhu cầu sản xuất, các nhà máy quy mô lớn vẫn có thể đối mặt với thiếu đầu vào. Chiến lược đồng thời khuyến khích doanh nghiệp thiết lập hệ thống thu gom, tái chế giấy đã qua sử dụng, với mục tiêu tỷ lệ thu hồi trong nước vượt 60%. Kết hợp nguyên liệu từ rừng trồng với nguồn giấy tái chế sẽ giúp giảm sức ép lên nguồn cung và hạn chế rủi ro thiếu hụt. Vì vậy, vùng nguyên liệu giấy cần được xem như hạ tầng chiến lược của toàn ngành, đòi hỏi quy hoạch dài hạn và phối hợp giữa sản xuất nguyên liệu, chế biến và thu hồi.
Tăng trưởng xanh phải thể hiện ở cách sản xuất
Định hướng tăng trưởng xanh được đưa vào trọng tâm phát triển: ưu tiên dự án quy mô phù hợp, sử dụng công nghệ tiên tiến, tiết kiệm nguyên liệu, nhiên liệu và năng lượng, giảm chất thải cùng phát thải khí nhà kính, đồng thời bảo vệ môi trường theo hướng kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số. Đây là điều kiện để tăng công suất không đồng nghĩa với gia tăng gánh nặng môi trường. Chiến lược cũng khuyến khích hình thành ít nhất ba khu công nghiệp giấy tập trung ở miền Bắc, miền Trung và miền Nam, nhằm tối ưu vận hành và xử lý môi trường. Với ngành giấy Việt Nam, xanh hóa vì thế không nên dừng ở khẩu hiệu hay một nhóm dự án riêng lẻ; đó phải là tiêu chuẩn lựa chọn công nghệ và tổ chức sản xuất. Các cơ sở có công nghệ cao, tiết kiệm tài nguyên sẽ có vị thế tốt hơn khi thị trường và yêu cầu môi trường ngày càng khắt khe.
Tái cơ cấu để tạo ngành cạnh tranh hơn
Lộ trình thực hiện cho thấy chiến lược không chỉ khuyến khích đầu tư mới mà còn muốn thay đổi cấu trúc sản xuất. Từ năm 2030, doanh nghiệp có dây chuyền nhỏ được khuyến khích cơ cấu lại, sáp nhập hoặc chuyển vào khu công nghiệp tập trung; từ năm 2040, một số dây chuyền giấy phổ thông dưới ngưỡng công suất quy định sẽ bị hạn chế. Đây là hướng đi hợp lý nếu giúp ngành giảm phân tán và cải thiện hiệu quả, nhưng việc chuyển đổi cần đi cùng năng lực đầu tư công nghệ và tiếp cận nguyên liệu ổn định. Tầm nhìn đến năm 2045 là một ngành có công nghệ hiện đại, tiết kiệm, tự chủ cân đối về nguyên liệu, nhiên liệu và năng lượng, phát thải thấp, đủ sức cạnh tranh. Thành công do đó sẽ được đo bằng khả năng biến quy hoạch vùng nguyên liệu và cam kết xanh thành năng lực sản xuất thực tế.
