Giáo dục STEM theo Thông tư 86/2026: không phải “môn học mới” mà là cách dạy mới
Giáo dục STEM trong giáo dục phổ thông là phương pháp tổ chức dạy học tích hợp, giúp học sinh vận dụng kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học vào giải quyết vấn đề thực tiễn, qua đó phát triển phẩm chất, năng lực, năng lực số, tư duy đổi mới sáng tạo và định hướng nghề nghiệp.
Điểm mấu chốt của Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT là khẳng định giáo dục STEM không làm phát sinh môn học hay hoạt động giáo dục bắt buộc mới, không thêm thời lượng, không thêm đầu điểm, hồ sơ, sổ sách riêng và không được phép gây quá tải cho học sinh, giáo viên. Nói cách khác, Bộ không “đẻ” thêm việc, mà yêu cầu dạy khác đi trong khuôn khổ chương trình hiện hành. Đây là thông điệp rất quan trọng để trấn an phụ huynh và giáo viên vốn lo ngại mỗi lần có khái niệm mới là một lần tăng áp lực.
Thông tư cũng cụ thể hóa các chủ trương về đổi mới giáo dục, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tạo cơ sở thống nhất để tổ chức giáo dục STEM trong giáo dục phổ thông. Nói thẳng, sau nhiều năm mỗi nơi làm STEM một kiểu, giờ nhà trường đã có “khung pháp lý” để dựa vào, tránh phong trào hình thức.
Ba hình thức tổ chức giáo dục STEM: linh hoạt nhưng phải rõ mục tiêu
Thông tư 86/2026 quy định giáo dục STEM được tổ chức theo ba hình thức: bài học STEM; hoạt động trải nghiệm STEM; hoạt động nghiên cứu khoa học, kỹ thuật của học sinh. Đây không phải ba “cấp độ phong trào” mà là ba cách tiếp cận khác nhau, phù hợp điều kiện từng trường. Nếu nhà trường coi cả ba hình thức như các cuộc thi rời rạc, giáo dục STEM sẽ nhanh chóng biến thành phong trào ngắn hạn.
Bài học STEM là hình thức cơ bản nhất, gắn trực tiếp với kế hoạch dạy học môn học và kế hoạch bài dạy. Nội dung STEM được tích hợp vào kế hoạch giáo dục của nhà trường, không yêu cầu xây dựng kế hoạch riêng. Điều này buộc tổ chuyên môn phải ngồi lại với nhau, thiết kế bài học liên môn thay vì mạnh ai nấy dạy. Nếu không thay đổi cách soạn bài, “bài học STEM” sẽ chỉ là tiết học bình thường được gắn thêm nhãn mới.
Hoạt động trải nghiệm STEM được thực hiện trên cơ sở tự nguyện, theo nhu cầu người học. Đây là “biên độ linh hoạt” để trường tổ chức câu lạc bộ, ngày trải nghiệm, tham quan cơ sở sản xuất, viện nghiên cứu, bảo tàng hoặc cơ sở giáo dục đại học. Tuy nhiên, vì không bắt buộc, nếu ban giám hiệu không coi đây là ưu tiên chiến lược, học sinh vùng khó sẽ rất dễ bị bỏ lại phía sau.
Từ bài học đến nghiên cứu khoa học: cách triển khai cụ thể trong nhà trường
Hình thức thứ ba – hoạt động nghiên cứu khoa học, kỹ thuật của học sinh – là “đỉnh cao” của giáo dục STEM trong trường phổ thông. Ở đây, học sinh không chỉ lắp ráp theo hướng dẫn mà phải tự phát hiện vấn đề, đề xuất giải pháp, thiết kế, thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm. Nội dung STEM được triển khai thông qua khám phá khoa học, thiết kế kỹ thuật, khuyến khích tiếp cận lập trình, robot, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và tích hợp yếu tố nghệ thuật, nhân văn theo hướng STEAM.
Nhà trường có thể tổ chức các hoạt động này ngay trong lớp học, phòng thí nghiệm, hoặc ngoài nhà trường tại cơ sở sản xuất, viện nghiên cứu, trường đại học, bảo tàng và các địa điểm phù hợp khác, miễn bảo đảm mục tiêu giáo dục và an toàn. Quan trọng hơn, Thông tư nêu rõ việc tổ chức ngày hội, cuộc thi, giao lưu STEM không phải điều kiện bắt buộc và không lấy số lượng sản phẩm, dự án, giải thưởng làm tiêu chí thi đua bắt buộc. Đây là “phanh an toàn” để các trường không chạy theo thành tích, ép học sinh làm dự án cho đủ chỉ tiêu.
Việc sử dụng AI trong hoạt động STEM phải bảo đảm an toàn, có trách nhiệm, minh bạch, trung thực và phù hợp với lứa tuổi; học sinh phải kiểm chứng thông tin, chịu trách nhiệm về sản phẩm, còn giáo viên chịu trách nhiệm chuyên môn với nội dung có sự hỗ trợ của AI. Nếu giáo viên buông lỏng, sản phẩm STEM rất dễ biến thành “bài làm của máy”, đi ngược mục tiêu phát triển năng lực số.
Không phòng STEM riêng, không mua sắm ồ ạt: cơ hội cho trường thiếu điều kiện
Một điểm tiến bộ của Thông tư 86 là yêu cầu khai thác hiệu quả cơ sở vật chất, thiết bị dạy học hiện có; không bắt buộc cơ sở giáo dục phải có phòng STEM riêng hoặc đầu tư danh mục thiết bị riêng mới được tổ chức giáo dục STEM. Điều này chặn lại xu hướng “mua sắm cho đẹp báo cáo”, đồng thời mở cơ hội cho các trường vùng khó vẫn triển khai được giáo dục STEM nếu biết tận dụng vật liệu sẵn có, kết nối cộng đồng và doanh nghiệp địa phương.
Việc trang bị thiết bị STEM được thực hiện theo lộ trình phù hợp nhu cầu và điều kiện thực tế, từ khai thác thiết bị, vật liệu hiện có đến bổ sung thiết bị và tổ chức STEM chuyên sâu. Danh mục thiết bị STEM kèm theo Thông tư chỉ là danh mục khung định hướng, không phải danh mục thiết bị dạy học tối thiểu. Nói cách khác, không có chuyện trường nào không “đủ bộ” là bị coi là không làm STEM. Tuy vậy, nếu lãnh đạo địa phương không hiểu tinh thần này, nguy cơ “đồng loạt mua sắm” vẫn còn.
Ở góc độ quản lý, việc thống kê, theo dõi giáo dục STEM được thực hiện trong chế độ báo cáo hiện hành, không phát sinh báo cáo riêng. Đây là tín hiệu tích cực: Bộ đang cố gắng giảm gánh nặng hành chính, nhường thời gian cho giáo viên tập trung thiết kế bài học và hoạt động thực chất. Vấn đề còn lại là các cấp trung gian có giữ được tinh thần này hay lại “đẻ” thêm biểu mẫu nội bộ.
Nhà trường, giáo viên, phụ huynh cần làm gì để STEM không thành phong trào?
Thông tư 86/2026 có hiệu lực từ ngày 30/9/2026, nhưng văn bản không tự biến thành thay đổi trong lớp học nếu các bên liên quan không chủ động hành động. Với nhà trường, việc đầu tiên là đưa giáo dục STEM vào kế hoạch giáo dục năm học một cách nghiêm túc, phân công rõ trách nhiệm cho tổ chuyên môn, đồng thời tổ chức bồi dưỡng nội bộ về thiết kế bài học tích hợp. Nếu ban giám hiệu chỉ dừng ở mức “ra công văn triển khai”, giáo dục STEM sẽ khó đi vào chiều sâu.
Với giáo viên, thách thức lớn nhất là thay đổi tư duy từ dạy từng môn tách biệt sang dạy tích hợp, lấy học sinh làm trung tâm, tổ chức hoạt động học theo quy trình khám phá khoa học và thiết kế kỹ thuật. Điều này đòi hỏi thời gian, sự hỗ trợ chuyên môn và cả sự chấp nhận thử nghiệm, sai và sửa. Phụ huynh cũng cần hiểu rằng giáo dục STEM không phải là cho con học thêm robot hay lập trình bằng mọi giá, mà là tạo cơ hội để con giải quyết vấn đề thực tiễn bằng kiến thức đã học.
Nếu được triển khai đúng tinh thần – không tăng áp lực, không chạy theo thành tích, tận dụng tối đa nguồn lực sẵn có – giáo dục STEM có thể trở thành “chất keo” kết nối các môn học, giúp học sinh thấy kiến thức không nằm trên giấy mà gắn với đời sống. Ngược lại, nếu chỉ dừng ở vài cuộc thi và vài góc trưng bày sản phẩm, Thông tư 86 sẽ bị bỏ lỡ như nhiều cơ hội đổi mới khác trong giáo dục phổ thông.
