Có mặt ở nơi trẻ cần cô nhất
Bám bản dạy học là việc giáo viên đến sống và làm việc tại những cộng đồng xa trường chính, duy trì lớp học và đồng hành với gia đình để trẻ có thể học tập đều đặn. Ở xã biên giới Dân Hóa, hành trình của cô giáo Đinh Thị Huyền Trang khiến ý nghĩa ấy hiện lên rõ ràng: trong 12 năm công tác, cô đã đến 5 trong 7 điểm trường lẻ để dạy trẻ. Đây không phải những chuyến ghé thăm ngắn, mà là lựa chọn gắn bó với nơi việc học dễ bị gián đoạn bởi khoảng cách, đường sá và thiếu thốn. Với giáo viên vùng khó, sự hiện diện mỗi ngày cũng quan trọng không kém bài giảng. Khi trẻ ở những bản biệt lập vẫn có lớp để đến, giáo dục vùng biên không còn là lời hứa xa xôi mà trở thành một phần của nhịp sống cộng đồng.
Bản Lòm: trở lại nơi xa nhất
Bản Lòm là điểm đến xa xôi, khó khăn nhất xã Dân Hóa, và cô Trang đã trở lại nơi này lần thứ hai để tiếp tục dạy trẻ em dân tộc Chứt. Từ Quốc lộ 12A vào bản khoảng 25 km nhưng hành trình mất hơn một giờ: đường độc đạo quanh co, nhiều dốc cao, ngầm tràn và khe suối; mùa mưa càng khó đi. Lần đầu đến vào năm 2021, cô gặp một điểm trường giữa núi rừng không điện, không sóng điện thoại. Nay bản đã có điện lưới, sóng điện thoại và điểm trường khang trang hơn, nhưng sự cải thiện ấy không xóa được khoảng cách địa lý hay những ngày đường bị mưa cản trở. Trở lại lần hai vì thế không chỉ là nhận nhiệm vụ; đó còn là sự tiếp nối một mối gắn bó đã hình thành với học trò và phụ huynh.
Lớp học không dừng ở cánh cửa
Tại điểm trường mầm non bản Lòm có 45 trẻ, chia thành 3 nhóm lớp; cô Trang phụ trách nhóm 5 tuổi. Nhưng công việc không kết thúc khi hết giờ lên lớp. Cô cùng đồng nghiệp đến từng nhà vận động phụ huynh đưa trẻ đến trường đúng độ tuổi, giữ sĩ số, đồng thời hướng dẫn cha mẹ chăm sóc con và giữ vệ sinh thân thể, nơi ở. Với những cộng đồng xa cách, việc duy trì học tập đòi hỏi giáo viên xây dựng niềm tin và hiểu nếp sinh hoạt địa phương, chứ không chỉ chuyển tải kiến thức. Những điểm trường lẻ vì vậy cần người dạy kiên trì nối lớp học với gia đình. Đây là phần lao động ít thấy nhưng quyết định trẻ có thể đến lớp đều đặn hay không, nhất là khi đời sống còn nhiều thiếu thốn và đường đến trường không thuận lợi.
Ở lại bản cũng là một sự đánh đổi
Nhà cô Trang cách điểm trường khoảng 80 km, nên từ sáng thứ Hai đến chiều thứ Sáu cô phải ở lại bản; vào mùa mưa, có khi cả tháng cô mới về nhà một lần. Nỗi nhớ con nhỏ và gia đình là cái giá riêng của việc bám trường, không thể gói gọn trong một câu chuyện truyền cảm hứng. Cô từng kể rằng buổi tối nghĩ đến các con ở nhà thì trào nước mắt, nhưng sáng nghe học trò gọi “cô ơi”, lòng lại lắng xuống. Sự giằng co ấy cho thấy giáo dục vùng biên được duy trì bằng những lựa chọn đời thường, lặp đi lặp lại: xa nhà để lớp không vắng người dạy, đi từng nhà để trẻ không rời trường. Hành trình của cô Trang đáng trân trọng, nhưng cũng nhắc rằng lòng tận tụy không nên là lý do để xem nhẹ những khó khăn mà giáo viên vùng khó phải gánh.
Giữ sáng lớp học cần nhiều hơn một người
Câu chuyện của cô Trang không nên chỉ được nhìn như nỗ lực phi thường của một cá nhân. Việc cô đã đi qua 5 trong 7 điểm trường lẻ cho thấy trẻ ở các bản xa cần một mạng lưới giáo viên đủ bền để lớp học không phụ thuộc vào sức chịu đựng của riêng ai. Ở một địa bàn đặc biệt khó khăn, người dạy vừa tổ chức hoạt động giáo dục, vừa vận động trẻ đến lớp và hỗ trợ phụ huynh; mỗi vai trò đều cần thời gian, điều kiện và sự đồng hành. Bản Lòm đã có thêm điện, sóng và cơ sở trường lớp tốt hơn, nhưng đường xa cùng mùa mưa vẫn là thử thách hiện hữu. Tôn trọng sự bám bản dạy học cũng đồng nghĩa với việc nhìn thẳng vào những điều khiến công việc ấy gian nan. Khi cộng đồng và nhà trường cùng giữ nhịp học tập, sự tận tâm của giáo viên mới có thể chuyển thành cơ hội bền vững cho trẻ.
