Khi bánh truyền thống Việt bước vào kỷ nguyên số
Bánh truyền thống Việt là những loại bánh gắn với ký ức làng nghề, công thức cổ truyền và nghi lễ gia đình, nhưng đang được các nghệ nhân hiện đại bảo tồn bằng công nghệ sản xuất, bao bì thông minh và không gian ẩm thực số hóa để tồn tại trong thị trường toàn cầu nhiều cạnh tranh. Nghệ nhân bánh nổi tiếng Ngô Thị Tính sinh ra trong gia đình làm bánh kẹo lâu đời ở Hà Nội, gắn bó với bánh chả, bánh cốm, bánh trung thu – những chiếc bánh vừa là món ăn, vừa là ký ức bàn thờ tổ tiên. Khi kinh tế thị trường bùng nổ, bánh công nghiệp ngoại nhập tràn vào, nhiều cơ sở truyền thống đóng cửa vì không cạnh tranh nổi. Thay vì lùi bước, bà Tính chọn con đường khó hơn: đưa nghề gia truyền đi tới biên giới mới của công nghệ, nhưng không đánh đổi linh hồn của bánh.
Giữ công thức cổ, đổi ngôn ngữ sản xuất
Cốt lõi của bảo tồn công thức cổ là trả lời câu hỏi: cái gì phải giữ và cái gì phải đổi. Nghệ nhân Ngô Thị Tính khẳng định giữ truyền thống không đồng nghĩa giữ nguyên mọi thứ như cũ; có thứ phải giữ bằng nguyên liệu, kỹ thuật và hương vị, có thứ buộc phải làm mới bằng bao bì, công nghệ và cách kể chuyện. Với bánh trung thu, bà luôn giữ vẹn hương vị cổ truyền nhưng kết hợp kỹ thuật hiện đại, vì đó là bánh dùng để thắp hương ông bà mỗi dịp Vu Lan, Trung thu nên không thể làm cho có. Dưới sự dẫn dắt của bà, Công ty Cổ phần bánh mứt kẹo Bảo Minh đầu tư trên 100 tỷ đồng cho dây chuyền, đạt tiêu chuẩn ISO 22000:2018 và HACCP, biến đặc sản làng nghề thành sản phẩm có chuẩn mực công nghiệp nhưng vẫn mang hồn nhà.
Công nghệ lạnh và đường xa của đặc sản Việt quốc tế
Hồn bánh không thể ra thế giới nếu bánh hỏng giữa đường. Câu chuyện rất cụ thể: cốm tươi và nhiều loại bánh truyền thống vốn có hạn sử dụng ngắn, khó bảo quản, là bài toán khó ngay trong nước, càng khắt khe hơn với xuất khẩu vì phải qua vận chuyển, lưu kho, phân phối. Nghệ nhân Tính cho biết doanh nghiệp đã nghiên cứu cấp đông nguyên liệu, dùng thiết bị nấu chuyên dụng và kiểm soát chặt môi trường sản xuất để kéo dài thời gian sử dụng mà vẫn giữ được độ mềm, dẻo, thay vì tăng chất bảo quản. Với bánh pía, thời hạn sử dụng được thử nghiệm lên tới 6 tháng để đáp ứng yêu cầu hệ thống phân phối và thị trường nước ngoài. Nhờ vậy, sản phẩm bánh kẹo Bảo Minh đã có mặt tại Nhật Bản, Mỹ, Hàn Quốc, Úc và nhiều nước châu Âu, đưa đặc sản Việt quốc tế một cách thuyết phục chứ không chỉ mang tính biểu tượng.
Ẩm thực số hóa: từ mã QR tới TikTok
Bảo tồn ẩm thực trong kỷ nguyên số không thể dừng ở nhà xưởng. Nghệ nhân Ngô Thị Tính chọn kể lại câu chuyện văn hóa ngay trên từng chiếc bánh. Trên bao bì, bà gắn mã để khách dùng điện thoại quét và lập tức được dẫn tới nội dung lịch sử, văn hóa phía sau sản phẩm. Những chiếc bánh trung thu mang trong mình video, hình ảnh về chùa Một Cột, cầu Long Biên, Văn Miếu, Khuê Văn Các, Hồ Gươm… – những thông tin không thể in hết trên vỏ hộp nhưng lại mở ra tròn vẹn trong không gian số. Với người trẻ sống trong hệ sinh thái ẩm thực số hóa, các video này lan trên mạng xã hội, đặc biệt là TikTok, tạo con đường mới để câu chuyện bánh truyền thống Việt chạm tới nhóm công chúng thích nội dung ngắn, trực quan. Ở đây, bánh là điểm bắt đầu, còn công nghệ là đường dài nối văn hóa với đời sống hôm nay.
Khi di sản phải biết… bán mình
Một di sản chỉ sống khi có người mua. Đó là lý do Bảo Minh Heritage được xây dựng trên triết lý nâng tầm đặc sản thành di sản: cấu trúc lại toàn bộ danh mục bánh, mứt, kẹo, đưa những thức quà quen thuộc vào hệ thống quà tặng được quy chuẩn về chất lượng và hình thức. Bao bì không còn là lớp giấy gói cho đẹp mà được tính toán dựa trên hành vi người tiêu dùng hiện đại, giúp sản phẩm vừa bảo quản tốt, vừa trở thành món quà sang trọng phù hợp phòng khách lẫn hội nghị. Khách hàng khi trải nghiệm mua bánh tại không gian Heritage không chỉ mua một chiếc bánh, mà mua cả câu chuyện được số hóa đằng sau. Với những sản phẩm này, câu chuyện bắt đầu từ chiếc bánh, được nối dài bằng công nghệ và lịch sử, và nếu chúng ta không chủ động kết hợp công nghệ vào bảo tồn, di sản ẩm thực sẽ bị bỏ lại phía sau làn sóng tiêu dùng mới.
