Sửa đổi đồng bộ: bước ngoặt bắt buộc của giáo dục phổ thông
Sửa đổi đồng bộ chương trình giáo dục và sách giáo khoa là việc điều chỉnh song song nội dung, cấu trúc chương trình và tài liệu dạy học, nhằm tinh giản kiến thức, tăng thực hành, đồng thời đáp ứng các yêu cầu giáo dục mới về năng lực số, ngoại ngữ, kỹ năng sống và đạo đức trong bối cảnh hiện đại. Điểm quan trọng là đây không phải thay vài bài trong sách, mà là một nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm trong năm học 2026-2027, được cơ quan quản lý giáo dục xác định rõ trong quyết định định hướng cả ngành. Khi chương trình giáo dục và sách giáo khoa được sửa đổi đồng bộ để đáp ứng yêu cầu mới, toàn bộ cách dạy, cách học, cách kiểm tra sẽ phải dịch chuyển theo, nếu không muốn tiếp tục loay hoay với bệnh thành tích, học nặng lý thuyết và thi cử hình thức.
Tinh giản nội dung, tăng trải nghiệm: vì sao cách dạy buộc phải thay đổi?
Điểm dễ nhận thấy nhất của sửa đổi chương trình giáo dục là xu hướng tinh giản nội dung nhưng nâng cao chất lượng giờ học chính khóa. Điều này gửi một thông điệp rất rõ: giáo viên không còn được phép dạy theo kiểu “nhồi cho hết sách”, mà phải chọn lọc cái cốt lõi, dành thời gian cho thực hành, trải nghiệm, STEM, nghệ thuật, thể chất, năng lực số và ứng dụng AI có chọn lọc. Theo quyết định nhiệm vụ năm học, việc tổ chức dạy học hai buổi/ngày phải phù hợp điều kiện thực tế, chứ không phải mở thêm buổi chỉ để kịp chạy chương trình. Khi các cuộc thi không cần thiết cùng hồ sơ, sổ sách, hội họp không phục vụ chuyên môn được cắt giảm, giáo viên có điều kiện tập trung cho hoạt động dạy học thực chất, thiết kế tiết học giàu trải nghiệm thay vì chạy theo phong trào thành tích.
Từ sách giáo khoa đến môi trường học đường: tác động lên học sinh
Khi sách giáo khoa được sửa đổi để đáp ứng yêu cầu giáo dục mới, học sinh sẽ đối diện một diện mạo học đường khác: nhiều lịch sử, văn hóa dân tộc và truyền thống yêu nước hơn, nhưng cũng nhiều nội dung về đạo đức, lối sống, kỹ năng sống, sức khỏe và trách nhiệm xã hội. Đây là sự thay đổi đáng hoan nghênh, vì nó kéo việc giáo dục nhân cách ra khỏi khẩu hiệu, đưa vào các bài học cụ thể, gắn với bối cảnh thực tế và môi trường số. Quyết tâm xây dựng môi trường giáo dục kỷ cương, nền nếp, lành mạnh, “thầy ra thầy, trò ra trò” đặt lên vai học sinh nghĩa vụ tham gia một cộng đồng học đường nghiêm túc hơn. Các nhiệm vụ như phòng, chống bạo lực học đường, xâm hại, tệ nạn xã hội và bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng cho thấy sách giáo khoa mới không thể chỉ nói về kiến thức, mà phải giúp học sinh biết tự bảo vệ mình và tôn trọng người khác.
Thi cử, đánh giá và kỷ cương: phép thử của thay đổi
Nếu chương trình và sách giáo khoa thay đổi mà thi cử vẫn nặng ghi nhớ, mọi nỗ lực sẽ bị kéo lùi. Vì vậy, cùng với sửa đổi chương trình giáo dục, ngành giáo dục tuyên bố tiếp tục đổi mới thi, kiểm tra, đánh giá theo hướng thực chất, đánh giá đúng năng lực và sự tiến bộ của người học. Mô hình thi tốt nghiệp THPT, tuyển sinh đại học, cao đẳng được định hướng hoàn thiện theo hướng gọn nhẹ, công bằng, minh bạch, giảm áp lực và chi phí xã hội, đồng thời bảo đảm nghiêm túc, an toàn, phòng, chống gian lận, tiêu cực. Nếu thực thi đúng, đây sẽ là một trong những bước quyết định để khắc phục bệnh thành tích, bởi khi kết quả thi phản ánh đúng năng lực, các trường buộc phải dạy thật, học sinh buộc phải học thật. Nhưng để đạt được điều đó, kỷ cương trong dạy học, thi, tuyển sinh và quản lý dạy thêm, học thêm phải được siết chặt như văn bản đã nêu.
Kết luận: thay sách giáo khoa thì phải thay tư duy
Sửa đổi chương trình giáo dục và sách giáo khoa mới không phải là cuộc thay bìa, thay tên bài, mà là cuộc chỉnh sửa nền tảng cho toàn bộ hoạt động dạy và học, được xác định là nhiệm vụ trọng tâm của năm học. Cơ quan quản lý đã đặt lên bàn những yêu cầu giáo dục mới: năng lực số, ngoại ngữ, ứng dụng AI có chọn lọc, kỹ năng sống, trách nhiệm xã hội, cùng kỷ cương và an toàn trường học. Vấn đề còn lại không nằm trong trang sách mà nằm trong tư duy của người dạy, người học và người quản lý. Nếu giáo viên thực sự tận dụng tinh giản nội dung để dạy sâu, nếu nhà trường coi kỷ cương là bảo vệ học sinh chứ không phải gây áp lực, và nếu phụ huynh chấp nhận bỏ chạy theo thành tích, những sửa đổi đồng bộ này có cơ hội trở thành bước ngoặt giúp học đường Việt Nam bớt nặng nề, trở nên nhân văn và phù hợp hơn với yêu cầu giáo dục hiện đại.
