Không gian học tập cần vượt khỏi bốn bức tường lớp học
Không gian học tập mở là môi trường nơi học sinh có thể đọc, thực hành, sáng tạo và giao lưu, thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức trong lớp. Cách tổ chức ấy đáng chú ý vì trao cho các em nhiều cơ hội tự chọn điều muốn khám phá và cách thể hiện hiểu biết.
Tại Trường Tiểu học và THCS Linh Đông, phòng đọc được bổ sung bên cạnh thư viện để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của học sinh. Góc đọc thoáng mát có truyện về Chủ tịch Hồ Chí Minh, báo thiếu nhi, truyện tranh và nhiều đầu sách khác; vào giờ ra chơi, nơi đây còn có thể trở thành lớp học âm nhạc, nơi học sinh tập đàn ghi-ta và tìm thấy sở thích mới.
Điểm đáng giá không nằm ở cái tên “phòng đọc bí mật”, mà ở việc học sinh có thể lui tới thường xuyên, cùng chăm sóc không gian và xem việc đọc như một phần tự nhiên của ngày học. Thầy Nguyễn Hữu Nghĩa, giáo viên phụ trách Đoàn – Đội, kỳ vọng nơi này khơi gợi tình yêu đọc sách, tinh thần tự khám phá và ham muốn tìm hiểu tri thức.

Dự án học tập biến kiến thức thành sản phẩm của học sinh
Ở bậc THPT, các dự án sáng tạo cho thấy học sinh có thể đi xa hơn việc ghi nhớ bài: tự tìm tư liệu, chọn góc tiếp cận rồi kể lại điều đã học bằng hình thức của mình. Tại Trường THPT Lê Quý Đôn, dự án “Lê Quý Đôn Re:CODE – Giải mã di sản, kiến tạo tương lai” đưa cuộc đời, sự nghiệp và tác phẩm của nhà bác học đến gần học sinh qua nhiều sản phẩm.
Các em thực hiện infographic, podcast, áp phích, truyện tranh, video ngắn và thẻ ghi nhớ; đồng thời tái hiện danh nhân bằng diễn xuất, âm nhạc và thuyết trình. Để hoàn thành sản phẩm, học sinh phải chọn lọc thông tin, xác định trọng tâm và tìm cách trình bày dễ hiểu. Đây là giá trị cốt lõi của một dự án học tập tốt: kiến thức không dừng ở trang sách mà buộc người học vận dụng, phân tích và chịu trách nhiệm với cách diễn giải của mình.
Một học sinh tham gia chia sẻ rằng dự án giúp các em “nhìn” tác phẩm trực quan, sinh động hơn thay vì chỉ đọc và phân tích trong giờ Ngữ văn. Khi được sáng tạo sản phẩm mang màu sắc riêng, học sinh vừa bày tỏ sự trân trọng với tiền nhân, vừa có cơ hội rèn năng lực và trưởng thành qua quá trình làm việc.
Đọc sách để đối thoại, nghệ thuật để trải nghiệm
Văn hóa đọc phát huy tác dụng rõ nhất khi học sinh được nói về điều mình đọc, đặt câu hỏi và kết nối tác phẩm với đời sống. Tại Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, hoạt động “Lan tỏa văn hóa đọc – Nơi trang sách cất lời” thu hút hơn 600 học sinh khối 10 và có hơn 100 bài dự thi. Các phần thi gồm giới thiệu sách, cảm nhận tác phẩm, diễn kịch, sân khấu hóa văn học, vẽ tranh và thuyết trình.
Một học sinh từng đoạt giải của chương trình cho biết đọc sách giúp em tích lũy vốn từ, tìm thêm dẫn chứng và có không gian đối thoại với chính mình, đồng thời tạo chủ đề trao đổi với bạn bè. Lợi ích ấy cho thấy thư viện trường học không nên chỉ là nơi lưu trữ sách: cần có hoạt động giúp học sinh đọc có mục đích, biết lựa chọn nguồn tin và phân biệt nội dung đáng tin cậy trong môi trường số.
Trải nghiệm nghệ thuật cũng đưa tri thức ra khỏi trang giấy. Học sinh Trường THCS – THPT Phạm Ngũ Lão đến Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang để tìm hiểu cải lương và xem biểu diễn; các hoạt động tô mặt nạ, tìm hiểu nhạc cụ, âm nhạc dân tộc giúp các em tiếp xúc trực tiếp với di sản. Tại một chương trình khác, khoảng 1.100 học sinh Trường THCS Nguyễn Du trò chuyện với các tác giả về sách và cách cân bằng thời gian sử dụng thiết bị số.
Từ trải nghiệm đến năng lực tự học
Các mô hình này không thay thế lớp học hay chương trình chính khóa; chúng bổ sung những tình huống để học sinh tự tìm hiểu, thử sức và nhận phản hồi. Sáng 1/11, chương trình giao lưu “An toàn sức khỏe – Vui đến trường” đến với học sinh Trường Tiểu học và THCS Linh Đông tại phường Hiệp Bình, TP.HCM. Cùng với những hoạt động đọc sách, âm nhạc và dự án sáng tạo, sự kiện cho thấy trải nghiệm có thể gắn việc học với kỹ năng và đời sống thường ngày.
Hướng đi tiếp theo là đưa nghệ thuật truyền thống vào chương trình học có hệ thống hơn. Từ năm học 2026–2027, Trường THPT Bùi Thị Xuân dự kiến thí điểm dạy đờn ca tài tử ở ba lớp, mỗi tuần một tiết, với nghệ nhân và nghệ sĩ phối hợp hướng dẫn; nhà trường dự kiến mở rộng chương trình trong toàn trường.
Muốn những không gian và hoạt động ấy tạo tác động lâu dài, trường học cần duy trì cơ hội tham gia thường xuyên, không biến sáng tạo thành một sự kiện đơn lẻ. Khi học sinh được đọc, làm, trình bày và trải nghiệm, các em có thêm động lực tự học cũng như cơ hội nhận ra năng lực của mình. Mở rộng không gian học tập vì thế không phải thêm hoạt động cho đủ phong phú, mà là trao cho học sinh vai trò chủ động hơn trong hành trình khám phá.






