Kiểm soát thị trường sách giáo khoa: lớp phòng tuyến đầu tiên bảo vệ học sinh
Kiểm soát thị trường sách giáo khoa là tập hợp các biện pháp thanh tra, giám sát và xử lý nhằm ngăn sách giáo khoa giả, xuất bản phẩm không rõ nguồn gốc và đồ dùng học tập kém chất lượng thâm nhập hệ thống phân phối, từ nhà sách, cửa hàng văn phòng phẩm đến khu vực cổng trường, qua đó bảo vệ quyền lợi học sinh, phụ huynh và các đơn vị phát hành hợp pháp. Năm học 2026-2027 đang biến giai đoạn chuẩn bị trở thành một phép thử cho năng lực quản lý thị trường của các địa phương: nếu không siết chặt ngay từ đầu, những cuốn sách sai nội dung, những bộ đồ dùng học tập không đạt chuẩn sẽ âm thầm tạo ra lỗ hổng dài hạn trong chất lượng giáo dục. Thay vì chờ vi phạm xuất hiện rồi xử phạt, nhiều lực lượng quản lý thị trường đã chuyển sang cách tiếp cận chủ động, coi việc kiểm soát sớm như một lớp phòng tuyến bắt buộc để bảo vệ thế hệ trẻ.
Gia Lai: Kiểm soát từ cổng trường – đổi vai từ “chữa cháy” sang phòng ngừa
Tại Gia Lai, Đội Quản lý thị trường số 11 đã chọn ngày khai giảng năm học 2026-2027 để “ra quân” kiểm soát, thay vì chờ đợi các đợt kiểm tra định kỳ. Họ bám sát các cơ sở giáo dục, trực tiếp nắm tình hình kinh doanh quanh cổng trường, nơi nhu cầu sách giáo khoa, đồ dùng học tập, xe đạp, xe đạp điện, bánh kẹo và đồ uống tăng đột biến. "Trong ngày khai giảng năm học 2026-2027, Đội Quản lý thị trường số 11 đã chủ động kiểm soát hoạt động kinh doanh quanh các cơ sở giáo dục". Hướng kiểm soát sách giáo khoa và đồ dùng học tập chính hãng từ khu vực cổng trường cho thấy một chuyển biến quan trọng: quản lý thị trường không chỉ là ghi biên bản và xử phạt, mà là hiện diện sớm để ngăn hàng giả, hàng kém chất lượng và cả thuốc lá thế hệ mới tiếp cận học sinh. Đây là thông điệp rõ ràng gửi tới các hộ kinh doanh nhỏ lẻ: khu vực trường học không thể là “vùng xám” cho hàng hóa trôi nổi.
Lâm Đồng: Siết nhà sách, cửa hàng văn phòng phẩm để chặn sách giáo khoa giả
Ở Lâm Đồng, trọng tâm kiểm soát thị trường sách là các kênh phân phối chính thức như nhà sách, cửa hàng văn phòng phẩm và cơ sở kinh doanh thiết bị học tập. Trước thềm năm học 2026-2027, các đội quản lý thị trường được chỉ đạo bám sát địa bàn, kiểm tra nguồn gốc, xuất xứ, chất lượng hàng hóa, cũng như việc niêm yết và bán đúng giá. Đây là cách tiếp cận đánh thẳng vào chuỗi cung ứng, thay vì chỉ xử lý những điểm bán lẻ nhỏ. Đội Quản lý thị trường số 3 chưa phát hiện vi phạm nghiêm trọng về hàng giả hay hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, nhưng kết quả “sạch” này không phải lý do để lơi tay, mà là bằng chứng cho thấy khi kiểm soát liên tục, nguy cơ sách giáo khoa giả khó có cơ hội len lỏi vào kệ sách. Đồng thời, các cơ sở được nhắc nhở không găm hàng, không tăng giá bất hợp lý và chủ động bảo đảm nguồn sách giáo khoa, vở viết, dụng cụ học tập thiết yếu cho học sinh.
Rà soát xuất bản phẩm trôi nổi: cảnh báo sớm cho phụ huynh và học sinh
Một điểm đáng chú ý ở Lâm Đồng là việc mở rộng kiểm soát sang xuất bản phẩm tham khảo và kênh thương mại điện tử. Đội Quản lý thị trường số 7 tăng cường rà soát các nhà sách, cửa hàng văn phòng phẩm, cơ sở kinh doanh thiết bị học tập, đồng thời theo dõi hoạt động giới thiệu và bán hàng trên website, mạng xã hội. Qua kiểm tra, lực lượng này phát hiện 3 cơ sở phát hành xuất bản phẩm không có hóa đơn, chứng từ, tài liệu chứng minh nguồn gốc hợp pháp, buộc tiêu hủy 30 xuất bản phẩm vi phạm và xử phạt hành chính tổng cộng 6 triệu đồng. Những con số tưởng nhỏ nhưng là tín hiệu cảnh báo: thị trường sách tham khảo đang tiềm ẩn không ít đầu sách trôi nổi, nội dung không được thẩm định. Nếu phụ huynh vì tâm lý “mua thêm cho con” mà không chú ý đến nguồn gốc, học sinh rất dễ bị dẫn dắt bởi tài liệu lệch chuẩn, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình học.
Từ kiểm tra tới đồng hành: bảo vệ phụ huynh – học sinh là mục tiêu cuối cùng
Điểm chung của các động thái kiểm soát thị trường sách ở các địa phương là sự kết hợp giữa thanh tra và tuyên truyền. Lực lượng quản lý thị trường không chỉ lập biên bản, mà còn hướng dẫn phụ huynh, học sinh nhận diện hàng hóa an toàn, giải thích rủi ro của sách giáo khoa giả, đồ dùng học tập không rõ nguồn gốc. Việc tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm và yêu cầu các cơ sở tuân thủ quy định về hóa đơn, chứng từ được kỳ vọng góp phần xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, bảo vệ quyền lợi chính đáng của phụ huynh, học sinh và các đơn vị kinh doanh chân chính. Quan trọng hơn, những đợt kiểm tra tập trung quanh năm học 2026-2027 cho thấy một chuyển biến tư duy: sách giáo khoa và đồ dùng học tập không phải là “mặt hàng như mọi mặt hàng”, mà là nền tảng tri thức của cả một thế hệ. Nếu coi sách như một loại hàng hóa bình thường, xã hội sẽ trả giá bằng chất lượng giáo dục; nếu coi việc kiểm soát thị trường sách là ưu tiên dài hạn, phụ huynh và học sinh sẽ có thêm một vòng bảo vệ cần thiết trên hành trình học tập.
