Chính sách giáo dục mới: Từ “bệnh thành tích” đến trường học không áp lực
Giảm áp lực thành tích trong giáo dục là định hướng mới của Bộ GD-ĐT nhằm chấm dứt tình trạng chạy theo điểm số, tỷ lệ học sinh khá, giỏi và số lượng giải thưởng, để xây dựng trường học không áp lực, trung thực trong đánh giá, nơi người học được phát triển theo năng lực và sở thích thay vì bị ép buộc bởi các chỉ tiêu hình thức. Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Chương trình hành động về tăng cường kỷ cương, xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất trong các hoạt động giáo dục. Đây không phải một bước chỉnh lý nhỏ, mà là lựa chọn đứng về phía chất lượng thực chất, chấp nhận từ bỏ những bảng thành tích đẹp nhưng rỗng. Chương trình được ban hành nhằm cụ thể hóa các chủ trương, chỉ đạo của người đứng đầu Đảng và Nhà nước, đồng thời xác lập chuẩn mực thống nhất cho toàn ngành từ năm học 2026 – 2027. Sau một năm triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục – đào tạo, yêu cầu nâng cao chất lượng gắn với kỷ cương, trách nhiệm, trung thực không còn là khẩu hiệu mà trở thành tiêu chí bắt buộc. Câu hỏi đặt ra bây giờ không phải “có nên giảm áp lực thành tích hay không”, mà là “nhà trường và giáo viên sẽ thay đổi cách dạy, cách đánh giá như thế nào cho thực chất”.
Bỏ chỉ tiêu điểm số, học sinh giỏi: Giải phóng giáo viên khỏi chiếc vòng kim cô thành tích
Điểm đột phá nhất của chính sách giáo dục mới là yêu cầu không giao chỉ tiêu áp đặt về điểm số, tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên. Nhiều năm qua, không ít giáo viên bị trói bởi các bảng chỉ tiêu: lớp phải đạt bao nhiêu phần trăm khá, giỏi, bao nhiêu học sinh giỏi cấp trường, cấp quận… Áp lực ấy âm thầm đẩy hệ thống vào “bệnh thành tích”, khiến đánh giá học tập dễ bị làm đẹp, còn sự tiến bộ thực chất của học sinh bị coi nhẹ. Khi bỏ chỉ tiêu điểm số, Bộ buộc cán bộ quản lý phải chịu trách nhiệm về tính trung thực, khách quan của kết quả kiểm tra, thi cử, thay vì chuyển áp lực xuống giáo viên. Điều này mở đường cho một cách đánh giá lành mạnh hơn: giáo viên có thể tập trung vào quá trình học, hướng dẫn học sinh tự học, thay vì “luyện” các em để đạt chuẩn điểm số. Quản lý chất lượng không biến mất, nhưng chuyển từ đo bằng tỷ lệ học sinh giỏi sang đo bằng mức độ trung thực, liêm chính và sự tiến bộ của người học.
Giảm vòng thi học sinh giỏi: Từ cuộc thi nặng nề đến sân chơi học thuật theo sở trường
Trong cấu trúc giảm áp lực thành tích, việc thu gọn các kỳ thi học sinh giỏi là một mảnh ghép quan trọng. Theo Công văn 5922/BGDĐT-GDPT ngày 3/9/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu rà soát, cắt giảm các cuộc thi trong cơ sở giáo dục. Cụ thể, trường học và cấp xã không tổ chức thi học sinh giỏi, trừ trường hợp cần thiết để phát hiện, tuyển chọn đội tuyển tham dự các kỳ thi cấp trên. Nghĩa là những vòng thi cấp trường, cấp phường/xã vốn tiêu tốn rất nhiều thời gian ôn luyện sẽ được thay thế bằng các sân chơi học thuật mở, theo sở thích: tiếng Anh, STEM/STEAM, nghệ thuật, thể thao, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo… với tinh thần vui tươi, tự nguyện, không đặt nặng số lượng giải thưởng. Theo chính sách mới, "đến năm 2030, 100% cơ quan quản lý giáo dục, cơ sở giáo dục phải xây dựng và duy trì môi trường dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật". Việc chuyển trọng tâm từ thi chọn học sinh giỏi sang sân chơi khám phá giúp học sinh có thêm không gian thử sức, hiểu năng lực bản thân và nuôi dưỡng niềm yêu thích môn học, thay vì chạy đua để được gắn mác "học sinh giỏi" bằng mọi giá.
Cắt giảm cuộc thi, hoạt động hình thức: Đặt văn hóa trung thực lên trước phong trào
Nếu coi áp lực thành tích là một căn bệnh hệ thống, thì các loại hồ sơ, cuộc thi, phong trào thi đua hình thức chính là những “tác nhân gây bệnh”. Bộ đã yêu cầu rà soát toàn ngành các loại sổ sách, báo cáo, kỳ thi, cuộc thi, hội thi, hội thao, phong trào thi đua; tinh gọn hoặc bãi bỏ những hoạt động không thiết thực, gây áp lực thành tích. Đồng thời, báo cáo và thống kê được định hướng thực hiện trên môi trường số với nguyên tắc "một dữ liệu chỉ thu thập một lần" để giảm trùng lặp, giảm gánh nặng hành chính. Về bản chất, đây là cách trả lại thời gian cho lớp học: giáo viên bớt chạy theo phong trào, bớt họp hành và giấy tờ, để có thể dành nhiều năng lượng hơn cho việc dạy thực chất. Chương trình đặt mục tiêu xây dựng môi trường giáo dục kỷ cương, trung thực, liêm chính, nhân văn, an toàn, lành mạnh, dân chủ và lấy người học làm trung tâm. Định hướng đến năm 2035, văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất phải trở thành giá trị cốt lõi được xã hội công nhận, nâng cao độ tin cậy của kết quả học tập, văn bằng và chứng chỉ. Con đường này khó hơn so với việc tổ chức thêm phong trào, nhưng nếu không dám cắt giảm những hoạt động hình thức, mọi khẩu hiệu về trường học không áp lực sẽ mãi chỉ nằm trên giấy.
Từ áp lực thành tích đến trải nghiệm khám phá: Trách nhiệm của nhà trường trong giai đoạn chuyển đổi
Về phía học sinh, chính sách giảm áp lực thi cử giúp các em bớt nặng nề, có thêm thời gian khám phá việc học và hoạt động ngoại khóa theo nhu cầu, sở thích. Khi việc học không chỉ xoay quanh đề thi, teen có thể đọc, viết, thực hành theo cách riêng, xây dựng kế hoạch học tập gắn với sức khỏe và tâm lý, thay vì chỉ ôn để đi thi. Nhưng để trường học thực sự trở thành môi trường không áp lực, nhà trường không thể chỉ chờ văn bản. Các cơ sở giáo dục phải ngay trong tháng 9 xây dựng kế hoạch triển khai; rà soát, loại bỏ những cuộc thi, hội thi, hội thao, phong trào hình thức và ban hành hướng dẫn kiểm tra, đánh giá học sinh phổ thông bảo đảm thực chất, khách quan, công bằng. Đối với giáo viên, thách thức không nhỏ là chuyển từ tư duy luyện thi sang đồng hành học tập, đặc biệt với đội ngũ bồi dưỡng học sinh giỏi. Các trường được khuyến nghị định hướng rõ để học sinh hiểu rằng sân chơi học thuật, Olympic là nơi chia sẻ, học hỏi và phát triển niềm yêu thích với môn học, không còn là “thang điểm” xác định giá trị bản thân. Kết luận ở đây khá rõ: nếu nhà trường dám kiên trì với "dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật", giảm áp lực thành tích sẽ không chỉ là chính sách trên giấy mà trở thành văn hóa mới của giáo dục.
