Fed giữa cơn sóng ngầm: im lặng chiến lược hay thiếu trách nhiệm?
Cuộc tranh luận nóng bên trong Fed xoay quanh việc có nên Fed tăng lãi suất từ tháng 9 và cách Chủ tịch Kevin Warsh chọn chiến lược truyền thông hạn chế, tạo ra sự bất định lớn trên thị trường trái phiếu và chi phí vay của nền kinh tế Mỹ.
Điểm mấu chốt: Kevin Warsh Fed đã quyết định nói ít đi đúng lúc nội bộ Fed lại nói nhiều hơn bao giờ hết. Theo báo chí Anh ngày 30/7, nhiều nhà đầu tư cảnh báo cách tiếp cận truyền thông tối giản của ông Warsh có nguy cơ làm suy yếu khả năng định hướng thị trường của Fed. Đây là lựa chọn mang tính ý thức hệ về chính sách tiền tệ Mỹ: để “thị trường tự điều chỉnh” thay vì dẫn dắt kỳ vọng như các đời Chủ tịch trước. Trong khi đó, những tiếng nói như Neel Kashkari lãi suất lại đòi thắt chặt sớm hơn, tạo cảm giác Fed vừa thiếu tiếng nói chung, vừa thiếu một câu chuyện rõ ràng cho thị trường.
Chiến lược im lặng của Kevin Warsh: thị trường trái phiếu đang trả giá
Sau cuộc họp gần nhất, Fed giữ nguyên lãi suất chính sách nhưng lựa chọn không cung cấp định hướng rõ ràng về bước đi tiếp theo. Vấn đề không nằm ở quyết định giữ nguyên, mà ở chỗ Chủ tịch Warsh né tránh giải thích vì sao Fed chưa tăng lãi suất trong bối cảnh lạm phát vẫn trên 3%, cao hơn hẳn mục tiêu 2%. Kết quả là thị trường trái phiếu chính phủ Mỹ phải tự đoán ý lãnh đạo, và khi thị trường đoán, biến động là điều không tránh khỏi.
Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm có lúc vọt lên 5,24%, mức cao nhất từ năm 2007, dù Fed không thay đổi lãi suất. Ngay trước quyết định này, lợi suất 30 năm khoảng 5,12%, sau đó lên 5,24%, trong khi lợi suất 2 năm lại giảm từ 4,34% xuống 4,27%. Chênh lệch giữa hai kỳ hạn nới rộng mạnh, phản ánh việc nhà đầu tư đòi phần bù rủi ro cao hơn cho lạm phát dài hạn. Warsh lập luận rằng lãi suất thực trên thị trường tăng đã tạo ra hiệu ứng như một đợt thắt chặt chính sách tiền tệ. Nhưng nói cách khác, ông đang để thị trường làm phần việc Fed vốn phải làm – với cái giá là sự bất định cao hơn cho mọi người đi vay.
Neel Kashkari và phe “tăng sớm”: nỗi lo lạm phát quay lại
Trong khi Warsh chọn im lặng, một nhóm quan chức lại chủ động gây áp lực để Fed tăng lãi suất. Chủ tịch Fed chi nhánh Minneapolis, Neel Kashkari, cho rằng lãi suất cần được nâng cao hơn hiện nay để kiềm chế lạm phát, tránh phải tăng mạnh hơn về sau. Ông là một trong ba thành viên FOMC bỏ phiếu phản đối quyết định giữ nguyên lãi suất trong vùng 3,5%–3,75%, khi ủng hộ tăng thêm 0,25 điểm phần trăm.
Trong cuộc phỏng vấn với CNBC, Kashkari kêu gọi một lộ trình thắt chặt dần dần có thể bắt đầu từ tháng 9, dù không chốt mốc thời gian cụ thể. Theo ông, lợi nhuận doanh nghiệp vẫn mạnh, người tiêu dùng chi tiêu tốt, thị trường lao động vững; vậy bằng chứng nào cho thấy chính sách hiện tại đủ sức kìm hãm kinh tế? Ông muốn “bắt đầu ngay bây giờ bằng những bước đi nhỏ” thay vì đợi lạm phát ăn sâu rồi buộc phải tăng lãi suất quyết liệt. Điều đáng chú ý là dữ liệu tháng 6 cho thấy lạm phát phần nào hạ nhiệt nhờ căng thẳng Trung Đông dịu lại và giá dầu giảm, nhưng Kashkari không tin đây là lý do để Fed chậm tay.
Sự chia rẽ trong FOMC: mâu thuẫn chính sách hay kiểm tra sức chịu đựng thị trường?
Không chỉ Kashkari, ba thành viên trong ủy ban hoạch định chính sách của Fed đã bỏ phiếu ủng hộ tăng lãi suất, phản đối quyết định giữ nguyên. Ở chiều ngược lại, Chủ tịch Fed chi nhánh Philadelphia, Anna Paulson, cho rằng mức lãi suất hiện tại đã có tác động “kiềm chế ở mức vừa phải” lên nền kinh tế và nên giữ nguyên trong khi chờ thêm dữ liệu. Đây không còn là khác biệt kỹ thuật, mà là bất đồng về triết lý: thắt chặt sớm để “giết” lạm phát dứt điểm hay chấp nhận lạm phát cao hơn một thời gian để tránh làm tổn thương tăng trưởng.
FOMC đã giữ nguyên lãi suất suốt từ đầu năm, trong bối cảnh thị trường lao động ổn định nhưng lạm phát vẫn cao hơn nhiều so với mục tiêu. Thị trường hiện nghiêng về khả năng Fed tăng lãi suất trong tháng tới, nhưng đặt xác suất cao hơn cho cuộc họp tháng 10. Điều trớ trêu là Morgan Stanley lại dự báo Fed sẽ không tăng lãi suất trong năm nay, vì kỳ vọng lạm phát giảm thêm trong những tháng tới. Nghĩa là ngay cả giới phân tích cũng bị chia đôi, phản chiếu đúng sự phân cực trong FOMC. Trong bức tranh đó, chiến lược im lặng của Warsh vô tình biến chính sách tiền tệ Mỹ thành một bài kiểm tra sức chịu đựng tâm lý của nhà đầu tư.
Hệ quả với chi phí vay và bài toán niềm tin cho Fed
Lợi suất dài hạn tăng không chỉ là trò chơi của giới trái phiếu. Khi lợi suất trái phiếu Kho bạc 30 năm leo cao, chính phủ phải trả chi phí cao hơn khi phát hành nợ mới, và điều này rốt cuộc phản ánh qua gánh nặng tài khóa. Quan trọng hơn, lợi suất dài hạn tăng cũng khiến doanh nghiệp và người mua nhà phải vay với lãi suất cao hơn. Với người dân, thông điệp rất rõ: sự mập mờ trong chính sách của Fed đang làm đắt hơn mọi khoản vay dài hạn, từ thế chấp nhà tới đầu tư mở rộng sản xuất.
Nguyên nhân tức thời của cơn căng thẳng hiện nay là lạm phát trên 3% và giá dầu từng tăng mạnh, khiến thị trường khó đoán liệu Fed có nâng lãi suất không. Sau đó, giá dầu hạ nhiệt giúp dữ liệu lạm phát đẹp hơn, nhưng sự bất định đã kịp lan rộng. Trong khi thị trường định giá khả năng Fed tăng hai lần trước tháng 6 năm sau, Warsh lại tỏ ra hài lòng với việc lãi suất thị trường tự tăng như một dạng thắt chặt ngầm. Niềm tin vào khả năng định hướng của Fed vì thế bị bào mòn: khi ngân hàng trung ương không nói rõ mình sẽ làm gì, thị trường sẽ làm thay – và thường là theo cách tốn kém hơn.
