Quy mô xuống cấp đã trở thành bài toán cấp bách
Cải tạo chung cư cũ là quá trình đánh giá an toàn, di dời cư dân khi cần thiết, rồi sửa chữa hoặc phá dỡ để xây dựng lại những khu nhà không còn đáp ứng yêu cầu sử dụng. Đây không chỉ là việc thay thế công trình xuống cấp, mà còn là bài toán bảo đảm chỗ ở và an toàn cho hàng nghìn hộ dân. Kết quả rà soát, kiểm định trong tháng 10/2026 cho thấy TP.HCM có 64 chung cư, gồm 106 lô nhà với tổng cộng 8.577 căn hộ thuộc diện phải di dời, tháo dỡ. Quy mô ấy cho thấy tình trạng chung cư cũ TP.HCM không thể được xử lý bằng những dự án rời rạc thiếu thời hạn và trách nhiệm cụ thể. Sở Xây dựng đã trình UBND thành phố dự thảo kế hoạch thực hiện đề án cải tạo, xây dựng lại chung cư giai đoạn 2026–2030.
Con số tổng thể cũng che giấu những vướng mắc rất cụ thể. Trong 16 chung cư cấp D được kiểm định từ năm 2017, thành phố đã di dời 828 trong tổng số 1.194 hộ; 12 chung cư đã di dời hết, hai nơi mới di dời một phần và hai chung cư vẫn còn 219 hộ chưa rời đi. Với người dân, tiến độ trên giấy chỉ có ý nghĩa khi đi kèm phương án tạm cư rõ ràng. Thành phố đã yêu cầu các phường rà soát nhu cầu, bố trí chỗ ở hoặc hỗ trợ chi phí thuê nhà theo quy định. Trong lúc chờ phá dỡ hay cải tạo, địa phương còn phải thông báo kết quả kiểm định, đặt biển cảnh báo tại nơi kết cấu hư hỏng nặng và tăng cường kiểm tra phòng cháy, chữa cháy.
Nghị quyết riêng cần tháo nút thắt đầu tư
TP.HCM đang xây dựng nghị quyết riêng về cơ chế, chính sách và biện pháp cải tạo, xây dựng lại chung cư; dự thảo được chuẩn bị trên cơ sở thẩm quyền Luật Phát triển đô thị giao, có hiệu lực từ ngày 1/10. Đây là hướng đi cần thiết: quy mô hàng chục nghìn căn hộ không thể trông chờ vào một khuôn khổ chung nếu thủ tục, trách nhiệm và quyền lợi cư dân vẫn mắc kẹt ở từng dự án. Thành phố đã có Nghị quyết 17/2025/NQ-HĐND hỗ trợ chủ đầu tư 50% kinh phí xây dựng hạ tầng kỹ thuật, tối đa 10 tỷ đồng mỗi dự án, cùng một phần chi phí di dời, cưỡng chế theo điều kiện quy định. Nhưng ưu đãi chỉ phát huy tác dụng khi có doanh nghiệp tham gia và dự án đủ điều kiện; hỗ trợ sau khi dự án có chủ đầu tư không thể tự giải quyết tình trạng chưa ai đứng ra đầu tư.
Chung cư Vĩnh Hội, gồm các lô A, B, C ở phường Khánh Hội, là phép thử đáng chú ý: nơi này phải di dời khẩn cấp nhưng chưa có chủ đầu tư. Việc di dời, bố trí tạm cư đang được triển khai song song với lập quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 để làm cơ sở mời gọi nhà đầu tư. Trường hợp này cho thấy nghị quyết mới cần làm rõ cách phối hợp giữa an toàn trước mắt, quyền lợi cư dân và điều kiện để dự án trở nên khả thi. Nếu chỉ bổ sung ưu đãi mà không tháo gỡ quy trình lựa chọn nhà đầu tư, di dời và chuẩn bị mặt bằng, cơ chế riêng khó tạo chuyển biến thực chất.
Mốc 2027–2030 phải đi cùng trách nhiệm thực thi
Dự thảo kế hoạch giai đoạn 2026–2030 đề xuất phân định thời hạn và trách nhiệm của cơ quan, địa phương trong việc di dời, tháo dỡ và đầu tư xây mới từng công trình. Theo lộ trình, các chung cư không thuộc diện phá dỡ được đặt mục tiêu hoàn thành sửa chữa, nâng cấp, gia cố trong năm 2027; 11 dự án đang làm thủ tục đầu tư tại 8 phường, trong đó 8 dự án đã có chủ đầu tư, được đề xuất hoàn thành vào năm 2028. Với 64 chung cư thuộc diện tháo dỡ, mục tiêu là hoàn tất đầu tư, cải tạo hoặc xây dựng lại từ nay đến năm 2030. Những mốc này tạo khung để theo dõi, nhưng chỉ đáng tin khi từng dự án có tiến độ công khai và phương án tạm cư không bị bỏ lại phía sau.
Thách thức lớn nhất của chương trình không nằm ở việc đặt mục tiêu xây dựng lại chung cư, mà ở khả năng biến mục tiêu thành lựa chọn an toàn, có thể dự đoán cho người dân. Di dời chung cư không thể chỉ được xem là một bước hành chính trước khi công trường khởi động: cư dân cần được thông tin về kết quả kiểm định, nơi ở tạm và tiến trình dự án. Nghị quyết riêng vì thế nên gắn trách nhiệm rõ ràng với từng khâu, từ kiểm định và quy hoạch đến lựa chọn nhà đầu tư, bố trí tạm cư và thi công. Với 8.577 căn hộ thuộc diện phải xử lý, TP.HCM có quy mô đủ lớn để cần một cơ chế riêng; phép đo thành công sẽ là an toàn được bảo đảm và dự án thực sự hoàn thành đúng hạn.






