Quyết định đóng cửa 5 cơ quan đại diện: một bước ngoặt bất thường
Kế hoạch lãnh sự quán Mỹ đóng cửa tại Winnipeg, Nagoya, Medan cùng văn phòng Douala và đại sứ quán St. George’s là việc Bộ Ngoại giao Mỹ dự định thu hẹp mạng lưới cơ quan đại diện ngoại giao, được thông báo cho Quốc hội theo quy trình chính thức, phản ánh ưu tiên mới về hiệu quả hoạt động hơn là mở rộng hiện diện toàn cầu. Đây không phải là một điều chỉnh mang tính kỹ thuật thuần túy, mà là một bước ngoặt hiếm hoi trong ngoại giao Mỹ Canada Nhật Bản và các khu vực khác. Thay vì mở thêm cơ quan ở những địa bàn chiến lược, Washington đang chọn thu lại những điểm được đánh giá là “nhỏ, tốn kém, hiệu quả thấp”. Chính sự thay đổi triết lý này mới là điều đáng quan sát, bởi nó có thể báo trước cách Mỹ định hình vai trò của mình trong cạnh tranh quyền lực toàn cầu những năm tới.
Bên trong kế hoạch: từ “Nước Mỹ trên hết” đến bài toán tinh gọn
Điểm cốt lõi của kế hoạch do Bộ Ngoại giao Mỹ trình Quốc hội là đặt hiệu suất vận hành lên trên độ phủ của mạng lưới cơ quan đại diện ngoại giao. Các cơ quan bị ảnh hưởng gồm tổng lãnh sự quán tại Winnipeg (Canada), Nagoya (Nhật Bản), Medan (Indonesia), văn phòng chi nhánh đại sứ quán ở Douala (Cameroon) và đại sứ quán tại St. George’s (Grenada). Theo nguồn tin, đây là một phần của nỗ lực cải tổ bộ máy hành chính liên bang dưới chương trình nghị sự “Nước Mỹ trên hết” của chính quyền Trump, hướng tới cắt giảm quy mô chính phủ. Những người ủng hộ lập luận rằng các cơ quan nhỏ với phạm vi phục vụ hạn chế, chi phí vận hành cao không đạt hiệu quả tương xứng, nên nguồn lực cần được dồn về các lợi ích ngoại giao và an ninh cốt lõi hơn. Câu hỏi đặt ra: tinh gọn liệu có đồng nghĩa với thu hẹp vai trò lãnh đạo, hay chỉ là tái phân bổ có tính toán?
Nguy cơ mất ảnh hưởng: khoảng trống cho Trung Quốc và Nga?
Việc lãnh sự quán Mỹ đóng cửa ở các địa bàn không phải tâm điểm xung đột tạo ra những khoảng trống mềm trong ngoại giao, dù Washington khẳng định không gắn với biến động địa chính trị cụ thể nào. Các nghị sĩ Dân chủ cùng cựu quan chức ngoại giao, an ninh cảnh báo rằng thu hẹp mạng lưới này, cộng với những ý tưởng giải thể các công cụ phát triển, có thể làm suy yếu vai trò lãnh đạo của Mỹ, mở thêm không gian cho Trung Quốc và Nga gia tăng ảnh hưởng. Đáng chú ý, hiện Trung Quốc vẫn duy trì cơ quan ngoại giao tại St. George’s, Nagoya và Medan, trong khi Mỹ lại tính chuyện rời đi. Nếu Mỹ rút bớt hiện diện, các đối thủ có thêm cơ hội xây dựng hình ảnh, mở rộng kết nối kinh tế – chính trị với địa phương. Nói cách khác, mỗi lá cờ Mỹ hạ xuống ở một thành phố là thêm một cơ hội tiềm năng cho đối thủ giương cờ lên.
Ngoại giao Mỹ Canada Nhật Bản: thông điệp gửi tới đồng minh
Việc đóng tổng lãnh sự quán tại Winnipeg và Nagoya không phá vỡ quan hệ đồng minh với Canada và Nhật Bản, nhưng là một tín hiệu ngoại giao đáng suy ngẫm. Các cơ quan này vốn là những đầu mối xử lý công việc kinh tế, sáng kiến địa phương, bảo hộ công dân ở ngoài thủ đô – những chức năng mà đại sứ quán khó bao quát hết. Khi Washington quyết định thu hẹp hiện diện tại các thành phố không mang tính chiến lược cao, đồng minh sẽ đọc được thông điệp: Mỹ ưu tiên an ninh và cạnh tranh quyền lực cao hơn mặt trận giao lưu, kết nối địa phương. Điều này có thể khiến kỳ vọng của Canada, Nhật Bản về độ sâu gắn kết ở cấp vùng bị điều chỉnh. Các nhà phân tích nhận định, nếu kế hoạch đóng cửa 5 cơ quan đại diện ngoại giao được triển khai, đó sẽ là dấu hiệu Mỹ tiếp tục tập trung nguồn lực vào khu vực chiến lược cốt lõi hơn, thay vì “trải mỏng” toàn cầu.
Không chỉ là cắt giảm chi phí: tái định nghĩa hình ảnh quyền lực mềm
Bộ Ngoại giao Mỹ nhấn mạnh mục tiêu là bảo đảm các cơ quan đại diện ngoại giao “hoạt động với hiệu suất cao nhất” và cam kết mọi điều chỉnh tuân thủ quy trình luật định, thông báo đầy đủ cho Quốc hội. Ngoại trưởng Marco Rubio cho rằng các biện pháp cắt giảm chi phí là cần thiết để tinh gọn một bộ máy bị đánh giá là cồng kềnh, quan liêu. Tuy nhiên, ngoại giao không chỉ là bài toán hiệu suất trên bảng tính, mà còn là câu chuyện quyền lực mềm, hiện diện biểu tượng của một cường quốc ở từng góc nhỏ của bản đồ thế giới. Dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden, Mỹ từng mở thêm cơ quan đại diện tại khu vực Thái Bình Dương nhằm cạnh tranh ảnh hưởng với Trung Quốc, cho thấy tầm quan trọng của hiện diện ngoại giao trong chiến lược lớn. Vì vậy, việc khép lại năm cơ quan ở các vùng xa tâm điểm xung đột là lời nhắc rằng mỗi quyết định “tinh gọn” đều mang cái giá chiến lược: Mỹ sẽ phải chứng minh rằng ít điểm hiện diện hơn không đồng nghĩa với ít ảnh hưởng hơn.
