Nguồn vật liệu trở thành bài toán tiến độ
Nguồn cung vật liệu xây dựng là khả năng đáp ứng kịp thời nhu cầu về khoáng sản và vật liệu của công trình, với sản lượng, chất lượng và mức giá phù hợp thực tế tại địa bàn. Khi nhiều dự án đồng loạt triển khai, bảo đảm nguồn cung không còn là việc phụ trợ mà là điều kiện để giữ tiến độ đầu tư. Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Hồ Văn Mười vừa chỉ đạo bảo đảm vật liệu cho các công trình trọng điểm, cấp bách. Nhu cầu tăng trong khi nguồn cung hạn chế đã gây thiếu hụt cục bộ, giá tăng và ảnh hưởng thi công. Đây là nút thắt có thể làm chậm cả công trường lẫn lợi ích mà người dân chờ đợi từ các tuyến giao thông mới. Vì vậy, yêu cầu của tỉnh đúng trọng tâm: xử lý cả khâu mở mỏ, cấp phép và lưu thông, thay vì chỉ thúc nhà thầu tăng tốc.
Quy mô nhu cầu thể hiện rõ ở hai tuyến cao tốc. Bảo Lộc - Liên Khương dài khoảng 73,62 km, quy mô bốn làn xe, tổng mức đầu tư sau điều chỉnh khoảng 18.900 tỷ đồng; công trình đặt mục tiêu thông xe kỹ thuật quý III/2028 và khai thác trong quý IV/2028. Cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc dài gần 66 km, cũng có bốn làn, với tổng mức đầu tư khoảng 17.561 tỷ đồng. Cùng với hàng trăm dự án khác, các công trình này tạo áp lực lớn lên đất đắp, đá và những vật liệu thông thường. Nếu nguồn cấp không theo kịp, lịch thi công dễ bị xô lệch; người dân có thể phải chờ lâu hơn để hưởng lợi từ hạ tầng.
Mở nguồn cung nhưng phải rút ngắn đúng khâu
Chỉ đạo của tỉnh có một mốc việc cụ thể: Sở Công thương chủ trì cùng Sở Xây dựng và cơ quan thuế khảo sát nhu cầu, khả năng cung cấp, tiềm năng khoáng sản để đề xuất mở mỏ mới trước ngày 15/11/2026. Đây là bước cần thiết để quyết định dựa trên dữ liệu cung - cầu, thay vì phản ứng sau khi công trường đã thiếu vật liệu. Tỉnh cũng yêu cầu hướng dẫn, cấp phép hoạt động khoáng sản và xác nhận đăng ký thu hồi khoáng sản cho các mỏ đã đấu giá thành công, cùng các khu vực được chấp thuận theo cơ chế liên quan, trước ngày 20/11/2026. Đáng chú ý, với dự án có nhu cầu lớn, chủ đầu tư, nhà thầu hoặc đơn vị thi công có thể được cấp phép thăm dò, khai thác trực tiếp theo quy định. Cách làm này có thể giảm khâu trung gian, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào tiến độ xử lý hồ sơ và việc tuân thủ pháp luật.
Không phải công trình nào cũng nên tự tổ chức khai thác. Với dự án nhỏ, nhu cầu hạn chế, tỉnh định hướng lựa chọn tổ chức có kinh nghiệm để thăm dò, khai thác theo cơ chế phù hợp và cung cấp cho công trình trong khu vực. Sự phân biệt này hợp lý: cấp quyền trực tiếp cho dự án lớn có thể giải quyết nhu cầu tập trung, còn gom việc cung ứng cho dự án nhỏ giúp tránh phân tán năng lực quản lý. Tuy nhiên, mở thêm mỏ chỉ tạo nguồn cung thực chất khi thủ tục được giải quyết kịp thời và vật liệu được đưa ra thị trường. Tỉnh yêu cầu không để hồ sơ tồn đọng do nguyên nhân chủ quan, cũng không để mỏ có khả năng khai thác nhưng giữ hàng, đẩy giá hoặc thao túng thị trường.
Minh bạch thị trường mới giữ được hiệu quả
Tăng sản lượng mà thiếu giám sát chưa đủ để tháo nút thắt. Lâm Đồng yêu cầu đẩy nhanh đấu giá quyền khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng trước ngày 20/11/2026, đồng thời bảo đảm công khai, minh bạch và công bằng, hạn chế lợi ích nhóm, cục bộ địa phương. Lực lượng quản lý thị trường cũng được giao kiểm tra hoạt động kinh doanh, niêm yết giá và bán theo giá niêm yết. Đây là phần không thể thiếu: nếu vật liệu được khai thác nhưng bị găm giữ hoặc thông tin giá thiếu tin cậy, công trình vẫn có thể chịu thiếu hụt và chi phí không sát thực tế. Cơ quan chức năng cần theo dõi đồng thời sản lượng, dòng lưu thông và giá; chỉ như vậy, việc mở nguồn cung mới có thể chuyển thành vật liệu đến đúng công trường.
Sở Xây dựng được yêu cầu rà soát các dự án đầu tư công, dự báo nhu cầu, khả năng cung ứng và diễn biến giá, đồng thời cập nhật, công bố thông tin thị trường sát thực tế. Việc xác định giá trong dự toán cũng cần tính đến nguồn cung, cự ly và chi phí vận chuyển phù hợp điều kiện tại nơi xây dựng, kể cả khu vực không có mỏ. Đó là điểm quan trọng với người dân và nhà thầu: dự toán không sát thực tế có thể làm khó lựa chọn nhà thầu, còn thiếu vật liệu có thể kéo dài thời gian hoàn thành công trình. Kết quả cuối cùng không nên chỉ được đo bằng số mỏ được mở hay giấy phép được cấp, mà bằng vật liệu đến đúng nơi, đúng lúc, với thị trường được giám sát. Nếu phối hợp và thực thi đúng các mốc đã đặt ra, Lâm Đồng có cơ sở giảm nguy cơ thiếu hụt cục bộ và bảo vệ tiến độ các dự án trọng điểm.
