Từ hữu nghị đặc biệt đến yêu cầu đột phá kinh tế
Hợp tác kinh tế Việt Lào là quá trình hai nước chuyển hóa nền tảng quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và gắn kết chiến lược thành các sáng kiến thương mại, đầu tư, hạ tầng và thể chế cụ thể nhằm mở rộng không gian phát triển chung, nâng cao lợi ích cho doanh nghiệp và người dân hai bên, đồng thời củng cố ổn định khu vực thông qua liên kết kinh tế song phương sâu rộng hơn. Ngày 21/9 tại Lào, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc dẫn đầu Đoàn đại biểu cấp cao Chính phủ Việt Nam hội đàm với Phó Thủ tướng Thường trực Lào Saleumxay Kommasith. Cuộc làm việc không chỉ mang tính ngoại giao thường niên, mà đánh dấu bước chuyển rõ rệt: gắn kết chiến lược sẽ được đo bằng các con số thương mại, đầu tư và tiến độ dự án trên thực địa, thay vì những tuyên bố chung mang tính biểu tượng. Hai bên đều thừa nhận hợp tác kinh tế, đầu tư đã có chuyển biến tích cực nhưng chưa tương xứng tiềm năng, và điểm nghẽn lớn nhất giờ nằm ở thể chế, hạ tầng và thủ tục hành chính – những rào cản trực tiếp làm chậm doanh nghiệp và cơ hội việc làm.
Tháo điểm nghẽn thể chế, hạ tầng, thủ tục: phép thử của gắn kết chiến lược
Nếu gắn kết chiến lược chỉ dừng ở khẩu hiệu, hợp tác kinh tế Việt Lào sẽ tiếp tục bị kéo lùi bởi các quy định chồng chéo và hạ tầng chưa đồng bộ. Hai Chính phủ lần này đã chủ động nhìn thẳng vào điểm yếu: cam kết quyết liệt tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng và thủ tục hành chính, coi đó là bệ phóng cho cộng đồng doanh nghiệp mở rộng không gian đầu tư. Đáng chú ý, doanh nghiệp Việt Nam nêu rất cụ thể các vướng mắc về pháp lý, đất đai, giải phóng mặt bằng, phê duyệt dự án, chính sách thuế, ưu đãi và cơ chế đầu tư, cùng yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, hải quan, lao động để tạo môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng. Các kiến nghị này phản ánh trải nghiệm thực tế của nhà đầu tư, đồng thời tạo áp lực tích cực buộc Lào phải tăng tốc rà soát, điều chỉnh những quy định chưa phù hợp, như Phó Thủ tướng Thường trực Lào đã công khai khẳng định. Nếu các bước cải cách được triển khai nhất quán, đây sẽ là bước ngoặt thực chất cho đầu tư song phương.
Dự án trọng điểm Lào: không còn chỗ cho chậm trễ và cơ chế mờ
Những dự án trọng điểm Lào có sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam đang trở thành thước đo độ tin cậy thực sự của hợp tác kinh tế Việt Lào. Hai Phó Thủ tướng Thường trực thống nhất tiếp tục phối hợp tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy các dự án trọng điểm, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng vốn viện trợ. Tín hiệu này quan trọng, bởi phía doanh nghiệp Lào cũng thẳng thắn nêu các vướng mắc liên quan hợp đồng mua bán điện (PPA) và hoạt động khai thác Cảng Vũng Áng, trong đó Liên doanh Cảng quốc tế Lào - Việt kiến nghị cơ chế rõ ràng để duy trì dịch vụ kho bãi, bốc xếp và hạ tầng cảng phục vụ logistics và xuất nhập khẩu. Nếu các cơ chế này tiếp tục mơ hồ, không chỉ tiến độ dự án bị ảnh hưởng mà niềm tin của nhà đầu tư cũng bị bào mòn. Ngược lại, việc giải quyết hài hòa lợi ích, như Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc đề nghị, sẽ biến các dự án trọng điểm Lào thành điểm nhấn của gắn kết chiến lược, thay vì điểm nóng khiếu nại của doanh nghiệp.
Doanh nghiệp ở trung tâm: mở rộng không gian đầu tư song phương
Một điểm đáng chú ý là cuộc hội đàm cấp cao được nối tiếp ngay bằng buổi gặp gỡ doanh nghiệp hai nước – lựa chọn cho thấy hợp tác kinh tế Việt Lào đang dịch chuyển sang mô hình lấy doanh nghiệp làm trung tâm. Theo số liệu công bố, trong 7 tháng đầu năm, Việt Nam đã có 20 dự án đầu tư tại Lào với tổng vốn đăng ký tăng 4,2 lần so với cùng kỳ năm trước; đây là bằng chứng cụ thể cho thấy khi những nút thắt được nới lỏng, dòng đầu tư sẵn sàng tăng tốc. Doanh nghiệp Việt Nam đề nghị Lào phát triển mạnh hạ tầng giao thông, cửa khẩu, logistics, năng lượng và tăng cường kết nối với Việt Nam để đẩy nhanh tiến độ, mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả các dự án hợp tác. Về phía mình, Việt Nam cam kết tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp Lào đầu tư, kinh doanh hiệu quả, khép lại tư duy một chiều và củng cố đầu tư song phương như một trụ cột thực sự cân bằng của quan hệ đặc biệt.
Từ mốc kỷ niệm 2027 đến tầm nhìn dài hạn của gắn kết chiến lược
Việc hai bên thống nhất chuẩn bị nối tiếp các hoạt động kỷ niệm 65 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao và 50 năm Ngày ký Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác vào năm 2027 cho thấy hợp tác kinh tế Việt Lào đang được đặt trong khung thời gian dài hơn một nhiệm kỳ. Tuy nhiên, ý nghĩa của những mốc lịch sử sẽ nhạt đi nếu người dân và doanh nghiệp không nhìn thấy lợi ích cụ thể: thủ tục nhanh gọn hơn, hạ tầng thông suốt hơn, cơ hội việc làm và giao thương nhiều hơn. Vai trò giám sát trực tiếp của hai Phó Thủ tướng Thường trực trong triển khai thỏa thuận song phương là tín hiệu tích cực, bởi nó đưa trách nhiệm từ cấp kỹ thuật lên cấp chính trị, tạo thêm động lực xử lý các vướng mắc lâu năm. Cuối cùng, gắn kết chiến lược chỉ có ý nghĩa khi các dự án trọng điểm Lào thực sự vận hành hiệu quả, hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư mang lại lợi ích rõ ràng cho cộng đồng và giúp hai nước củng cố môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển.
