Thiết bị đã về, nhưng điều trị chưa bắt đầu
Xạ trị proton là phương pháp điều trị ung thư dùng chùm proton để tập trung liều bức xạ vào khối u, qua đó hạn chế chiếu xạ các mô lành nằm phía sau. Những hợp phần đầu tiên của hệ thống MEVION S250-FIT đã được vận chuyển từ California về đến Bệnh viện Tâm Anh tại TP.HCM vào khuya 20/10, sau khoảng tám tháng kể từ khi ký hợp đồng mua thiết bị. Đây là bước chuyển đáng kể từ giai đoạn thiết kế, chuẩn bị hạ tầng sang lắp đặt bằng thiết bị thật, nhưng chưa đồng nghĩa bệnh nhân đã có thể tiếp cận phương pháp này. Hệ thống đang ở giai đoạn tiếp nhận, vận chuyển và chuẩn bị lắp đặt; mục tiêu đưa vào sử dụng gắn với thời điểm bệnh viện mới đi vào hoạt động.
Giá trị hệ thống được công bố gần 2.000 tỷ đồng. Thiết bị được dự kiến lắp tại khu vực boong-ke chuyên biệt dưới lòng đất của Bệnh viện Đa khoa và Ung bướu Tâm Anh Phú Mỹ Hưng. Vì vậy, tin đáng chú ý không chỉ là một thiết bị điều trị ung thư đã cập bến, mà là công nghệ xạ trị proton đang bước vào giai đoạn triển khai thực tế tại Việt Nam.
Ưu thế kỹ thuật có ý nghĩa gì với người bệnh?
Khác với tia X trong xạ trị photon, proton có thể tập trung năng lượng tại khối u và hạn chế liều bức xạ tới mô lành phía sau. Đây là ưu điểm đáng quan tâm khi khối u nằm gần cơ quan nhạy cảm với bức xạ, hoặc khi cần cân nhắc nguy cơ tác dụng phụ muộn. Các chuyên gia nêu nhóm bệnh nhi và người trẻ là những đối tượng được ưu tiên trong giai đoạn đầu tại cơ sở Stanford; phương pháp cũng có thể được xem xét trong một số ca tái xạ trị, u não và ung thư vùng đầu cổ. Tuy nhiên, lựa chọn điều trị vẫn tùy thuộc tình trạng cụ thể của từng người bệnh, không phải mọi ca ung thư đều phù hợp với proton.
Ý nghĩa thực tế sẽ phụ thuộc vào khả năng vận hành an toàn, đội ngũ chuyên môn và mức độ người bệnh có thể tiếp cận dịch vụ. Hiện nay, người bệnh Việt Nam muốn điều trị bằng xạ trị proton có thể phải ra nước ngoài, chờ nhiều tháng và đối mặt với chi phí rất cao, theo bác sĩ Phạm Xuân Dũng.
Từ lắp đặt đến vận hành còn nhiều chặng
MEVION S250-FIT được thiết kế gọn hơn các hệ thống proton truyền thống: hạ tầng vận hành khoảng 100 m², so với quy mô có thể lên tới 2.400 m² ở những công trình lớn. Thiết kế này giúp hệ thống có thể lắp trong hầm xạ trị tiêu chuẩn, nhưng không làm giảm yêu cầu kỹ thuật. Các khâu vận chuyển, hạ thiết bị xuống boong-ke, lắp hệ thống gia tốc và điều khiển chùm tia, định vị người bệnh cùng các lớp an toàn liên động đều cần phối hợp chính xác.
Kế hoạch tiếp theo là đưa các hợp phần còn lại về công trình vào đầu tháng 12/2026. Từ cuối tháng 11/2026, bác sĩ và kỹ sư của bệnh viện dự kiến đến Đại học Stanford để học quy trình vận hành và thực hành lâm sàng. Bệnh viện đặt mục tiêu hoàn tất lắp đặt để hệ thống có thể hoạt động khi cơ sở Phú Mỹ Hưng mở cửa, dự kiến năm 2028.
Thước đo thành công là khả năng tiếp cận
Việc Bệnh viện Tâm Anh tiếp nhận các cấu phần đầu tiên là tín hiệu cụ thể cho thấy công nghệ xạ trị proton đang được chuẩn bị tại Việt Nam; đây chưa phải bằng chứng rằng dịch vụ đã sẵn sàng cho bệnh nhân. Hệ thống MEVION S250-FIT đã được Bệnh viện Đại học Stanford đưa vào ứng dụng từ tháng 4/2026, còn cơ sở Phú Mỹ Hưng cần thời gian để hoàn thiện lắp đặt, đào tạo nhân lực và chuẩn bị quy trình điều trị.
Khi hệ thống đi vào hoạt động, giá trị của khoản đầu tư sẽ không chỉ nằm ở công nghệ mới hay khả năng giảm bức xạ ngoài khối u. Quan trọng hơn là liệu người bệnh phù hợp có thể được điều trị trong nước với đội ngũ được đào tạo, quy trình chặt chẽ và khả năng tiếp cận rõ ràng hay không. Vì vậy, bước tiến hiện nay đáng ghi nhận, nhưng cột mốc quyết định vẫn là ngày thiết bị vận hành an toàn và đem lại lựa chọn điều trị thực tế cho bệnh nhân.
