Giá dầu – mục tiêu số một trong chiến lược Mỹ Iran
Chiến lược Mỹ Iran hiện được định hình quanh mục tiêu ưu tiên là kiểm soát giá dầu toàn cầu ở mức ổn định và thấp, nhằm bảo vệ người tiêu dùng Mỹ và duy trì lợi thế kinh tế nội bộ, trong khi mục tiêu hạt nhân với Tehran bị đẩy xuống hàng thứ hai trong phát biểu chính thức của giới lãnh đạo Washington. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance công khai thừa nhận ưu tiên hàng đầu của Washington trong cuộc xung đột với Iran là giữ giá dầu và xăng thấp cho người dân Mỹ, sau đó mới đến việc ngăn chặn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân. Đáng chú ý, ông nhấn mạnh: "Giữ cho giá dầu và khí đốt thấp cho người Mỹ trên khắp cả nước chính là mục tiêu số một". Những lời này cho thấy an ninh năng lượng và ổn định kinh tế trong nước đang được đặt lên trước các khẩu hiệu an ninh truyền thống.
Eo biển Hormuz và năng lượng địa chính trị: vì sao Mỹ ám ảnh giá dầu
Trong cuộc đối đầu hiện nay, Eo biển Hormuz trở thành điểm nóng của năng lượng địa chính trị, nơi lợi ích dầu mỏ định dạng toàn bộ toan tính của Washington. JD Vance khẳng định cuộc xung đột lý tưởng sẽ kết thúc khi Mỹ ở "vị thế mạnh hơn", Iran không có vũ khí hạt nhân và Eo biển Hormuz trở lại trạng thái cho phép giá dầu, khí đốt ổn định đối với người dân Mỹ. Đây không phải phát biểu kỹ thuật, mà là tuyên ngôn chính trị: Mỹ muốn bảo đảm các quốc gia vùng Vịnh tiếp tục xuất khẩu dầu, khí đốt ra thị trường toàn cầu để duy trì ổn định giá năng lượng. Việc ông Vance nhấn mạnh rằng giá dầu đã giảm "rất nhiều" so với mức đỉnh những ngày đầu xung đột cho thấy Nhà Trắng theo dõi biến động giá như một chỉ số chiến lược, gần như ngang hàng với diễn biến quân sự.
Ba công cụ: ngoại giao, quân sự, kinh tế và sức ép kinh tế Iran
Để thực hiện mục tiêu kiểm soát giá dầu toàn cầu, Washington triển khai đồng thời ba công cụ ngoại giao, quân sự và kinh tế – và điều đáng nói là cả ba đều xoay quanh năng lượng chứ không chỉ xoay quanh hạt nhân. JD Vance mô tả Tổng thống đang ở "đỉnh cao quyền lực" với rất nhiều công cụ trong tay, từ ngoại giao, quân sự đến kinh tế, được sử dụng "rất có chọn lọc và đầy chiến lược" để gây sức ép lên Iran và đạt mục tiêu đề ra. Sức ép kinh tế Iran vì thế không chỉ nhằm làm suy yếu năng lực quân sự Tehran, mà còn nhắm thẳng vào khả năng gây biến động nguồn cung dầu qua Hormuz, vốn là điểm nghẽn quan trọng của thị trường năng lượng thế giới. Khi chính quyền Mỹ công khai đặt ổn định giá năng lượng song hành với kiềm chế hạt nhân, thông điệp gửi đến Tehran và các nước vùng Vịnh là: ai kiểm soát dòng chảy dầu sẽ định hình bàn cờ quyền lực.
Khi lợi ích nội địa dẫn dắt chiến lược đối ngoại
Phát biểu của JD Vance phơi bày một thực tế ít khi được nói thẳng: chính sách đối ngoại Mỹ với Iran hiện bị chi phối mạnh bởi áp lực giá xăng, dầu trong nước hơn là bởi các mục tiêu mang tính lý tưởng. Khi mục tiêu số một là "giữ giá dầu và khí đốt thấp cho người Mỹ", mọi quyết định ngoại giao, can dự quân sự hay trừng phạt kinh tế đều bị cân đo trên cán cân lợi ích cử tri trước bầu cử hơn là các cam kết trật tự quốc tế. Năng lượng địa chính trị vì vậy trở thành chiếc cầu nối lạnh lùng giữa ví tiền người dân Mỹ và mức độ căng thẳng tại Trung Đông. Kết luận rõ ràng là: chừng nào Mỹ còn phụ thuộc vào giá dầu toàn cầu, thì chiến lược với Iran sẽ tiếp tục đặt thùng dầu lên trước tên lửa, và mọi lời hứa về "giải pháp dài hạn" sẽ luôn phải đi qua trạm xăng trong nước.
