Khi đặc sản Mekong Delta bước ra vỉa hè với diện mạo mới
Hiện tượng bánh canh dừa sáp và bánh cong Cần Thơ cho thấy một xu hướng ẩm thực sáng tạo đường phố, nơi tiểu thương dùng nguyên liệu địa phương như dừa sáp, gạo Tài Nguyên hay tôm cá miền sông nước để biến những món ăn quen thuộc thành đặc sản Mekong Delta có sức hút với cả khách bản địa lẫn du khách quốc tế, mở ra cơ hội thương hiệu và xuất khẩu nông sản theo cách rất đời thường nhưng đầy tính chiến lược. Điểm đáng nói là câu chuyện này không còn dừng ở mức “đặc sản vùng miền” mang tính tò mò. Bánh canh dừa sáp, bánh cong Cần Thơ đang chứng minh rằng vỉa hè hoàn toàn có thể là nơi thử nghiệm mô hình kinh doanh ẩm thực gắn với di sản. Từ gánh hàng, quán nhỏ bên Quốc lộ cho tới bảo tàng dừa sáp, người bán không thụ động chờ khách mà chủ động xây dựng trải nghiệm, kể lại lịch sử nguyên liệu, đưa món ăn lên một cấp độ mới về giá trị văn hóa lẫn kinh tế.
Bánh canh dừa sáp: sáng tạo độc lạ từ Tam Ngãi, Vĩnh Long
Trong nhiều năm, dừa sáp Cầu Kè chỉ gắn với sinh tố, kem hay món tráng miệng béo ngậy, cho đến khi anh Trần Duy Linh ở Tam Ngãi, Vĩnh Long quyết định “cải biên” thành bánh canh dừa sáp độc đáo. Sợi bánh canh ở đây không làm từ bột nếp hay bột gạo đơn thuần mà phần cơm dừa sáp được cắt thành sợi, rồi khéo léo gói trong lớp bột gạo để tạo thành sợi bánh vừa dai mềm vừa béo thơm. Sự tỉ mỉ thể hiện ngay từ khâu chọn trái bảo đảm độ dẻo, béo, tiếp đến là căn tỷ lệ bột gạo đủ dẻo nhưng không nứt, để nhân dừa sáp tan nhẹ trong miệng khi thực khách cắn vào. Nước dùng không chạy theo xu hướng đậm vị hải sản hay xương hầm mà hầm từ vịt xiêm hoặc rau củ tươi, nhấn vào vị ngọt thanh tự nhiên để tôn lên nhân dừa sáp. Đây không chỉ là món bánh canh lạ miệng; nó là cách người nông dân chủ động nâng tầm giá trị nông sản, biến trái dừa sáp quý hiếm thành linh hồn của một trải nghiệm ẩm thực.
Bánh cong Cần Thơ: 100 năm di sản trong khuôn “cống” đen dầu
Nếu bánh canh dừa sáp là sự phá cách, thì bánh cong Can Tho lại là minh chứng cho sức sống bền bỉ của di sản ẩm thực Mekong Delta. Tại khu vực Đại Tâm, nay thuộc phường Mỹ Xuyên, món bánh cong đã gắn bó với cộng đồng hơn 100 năm, được hình thành trong không gian giao thoa Khmer, Hoa, Việt. Mai – một tiểu thương bán bánh cong hơn 20 năm – kể rằng từ đời bà, đời mẹ đã làm nghề, rồi truyền lại cho thế hệ sau bằng chính bàn tay và khuôn cống đã ngả màu dầu mỡ theo thời gian. Bột bánh phải xay từ gạo Tài Nguyên chuẩn, phối với đậu, thịt băm, hành tím và tôm sông nhỏ để tạo lớp nhân vừa bùi vừa thơm. Tỷ lệ đậu nành – gạo phải chuẩn đến mức nếu sai, bột sẽ dính khuôn và bánh dễ nát khi chiên. Mỗi chiếc bánh cong vàng giòn được bọc trong rau sống, khó có thể mô tả hết cảm giác khi chấm vào nước mắm chua ngọt rồi cắn miếng đầu tiên: đó là vị của thời gian, của kỹ nghệ gia đình được mài giũa qua nhiều thế hệ.
Từ khách đường xa đến du khách quốc tế: thị trường của tiểu thương vỉa hè đang rộng ra
Thực tế cho thấy sức hút của những món ăn này đã vượt khỏi phạm vi “làng xóm”. Nhiều gia đình từ khu vực Sóc Trăng cũ, nay thuộc Cần Thơ, vẫn chạy xe hơn 12 km đến Đại Tâm để ăn bánh cong và mua mang về, trong khi khách đi dọc Quốc lộ 1 thường xuyên ghé lại cho bằng được đặc sản này. Bánh cong Đại Tâm dù đã xuất hiện ở nhiều nơi nhưng vẫn được xem là “chuẩn vị” nhất, thành một điểm dừng thân thuộc trên tuyến đường sông nước – đường bộ của miền Tây. Ở chiều ngược lại, bánh canh dừa sáp lại tạo điểm đến mới cho cả khách nội địa và khách quốc tế. Tại bảo tàng dừa sáp do anh Linh xây dựng, du khách có thể chọn phiên bản vịt xiêm, hải sản hoặc rau củ, trong không gian giới thiệu lịch sử giống dừa, quy trình canh tác và những câu chuyện văn hóa liên quan. Việc phục vụ theo hình thức đặt trước, từ thứ hai đến chủ nhật, thậm chí cho phép khách đặt món qua fanpage bảo tàng dừa sáp Trà Vinh, cho thấy mô hình kinh doanh đã dịch chuyển từ gánh hàng tự phát sang hình thức có kế hoạch và hướng tới thị trường rộng hơn.
Di sản + sáng tạo: lợi thế cạnh tranh mới của ẩm thực sáng tạo đường phố
Ở bánh cong Đại Tâm, điểm mạnh là sự trung thành với nguyên liệu địa phương: gạo Tài Nguyên, đậu xanh, thịt heo băm, hành tím, tôm sông nhỏ đều là sản vật của vùng nước nổi, tạo nên hương vị khó sao chép. Ở bánh canh dừa sáp, điểm mạnh nằm ở khả năng tái định nghĩa công dụng của một loại trái cây đặc sản: từ món tráng miệng chuyển thành thành phần chính trong món ăn mặn, giữ nguyên bản sắc nhưng lại tạo trải nghiệm hoàn toàn mới. Sự kết hợp giữa di sản ẩm thực và sáng tạo hiện đại giúp tiểu thương vỉa hè có thêm “vũ khí cạnh tranh”: họ không chỉ bán đồ ăn, mà bán cả câu chuyện về nguyên liệu địa phương và hành trình biến nông sản thành giá trị. Không phải quán ăn lớn, chính những gánh hàng bên lề đường mới đang âm thầm thử nghiệm mô hình thương hiệu ẩm thực bản địa. Khi khách quốc tế chụp hình cùng gánh bánh canh dừa sáp, hay khi người miền Tây chấp nhận đi xa chỉ để ăn bánh cong Đại Tâm, đó là tín hiệu rõ ràng rằng tương lai của đặc sản Mekong Delta có thể bắt đầu từ những chiếc nồi dầu sôi và những trái dừa sáp dẻo quánh.
