Công nghệ phải đi thẳng vào bài toán sản xuất
Chuyển đổi số nông nghiệp là việc ứng dụng dữ liệu và công nghệ vào sản xuất, chế biến, quản lý và kết nối thị trường để nâng hiệu quả chuỗi giá trị, chứ không dừng ở số hóa hồ sơ hay trang bị thiết bị. Đây là điều kiện để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực trực tiếp của tăng trưởng nông nghiệp, như định hướng trong văn bản chỉ đạo của Chính phủ. Nông nghiệp tăng trưởng bình quân khoảng 3,57% mỗi năm trong giai đoạn 2021–2025; chín tháng năm 2026 đạt 4,02%, đóng góp vào mức tăng trưởng chung 9,01% của cả nước. Những con số này cho thấy ngành có sức bật, nhưng không phải lý do để bằng lòng với cách làm cũ. Khi hơn 60% dân số sống ở nông thôn và nông nghiệp gắn trực tiếp với an sinh, an ninh lương thực, sức khỏe và phát triển bền vững, công nghệ cần được đánh giá bằng lợi ích thực tế: năng suất, chất lượng tăng, chi phí và phát thải giảm, thu nhập người sản xuất được cải thiện.
Vĩnh Long cần chọn đúng thế mạnh để ứng dụng
Tại buổi làm việc chiều 1/11 với đoàn Bộ Khoa học và Công nghệ do Bộ trưởng Vũ Hải Quân dẫn đầu, Vĩnh Long đề xuất hỗ trợ định hướng ứng dụng công nghệ vào các ngành kinh tế chủ lực trong giai đoạn 2026–2030. Sau hợp nhất ba tỉnh Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh, địa phương có lợi thế về nông nghiệp, thủy sản, kinh tế biển, chế biến và du lịch sinh thái, nhưng kết quả hiện có vẫn chưa tương xứng tiềm năng. Vì vậy, ưu tiên nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp thông minh, tuần hoàn và thích ứng biến đổi khí hậu là hướng đi hợp lý nếu được cụ thể hóa thành nhiệm vụ tại từng vùng nguyên liệu. Đề xuất ứng dụng công nghệ sinh học, bảo quản và chế biến sâu cho dừa, trái cây, thủy sản cũng đi đúng vào khâu quyết định giá trị sản phẩm. Công nghệ nông nghiệp không nên được chọn vì mới lạ; nó phải xử lý được vấn đề mà người trồng, người nuôi và doanh nghiệp đang gặp.
Vĩnh Long kế thừa 160 nhiệm vụ khoa học và công nghệ, với kết quả gồm 15 giống mới, 274 mô hình, 425 quy trình và giải pháp công nghệ; 13 giải pháp, sáng chế được công nhận và 36 sản phẩm đã thương mại hóa. Đây là nền tảng đáng kể, nhưng số lượng kết quả nghiên cứu chưa tự bảo đảm khả năng nhân rộng. Nút thắt nằm ở việc nối nghiên cứu với nhu cầu sản xuất, vốn, kỹ thuật vận hành và đầu ra thị trường. Do đó, hỗ trợ của Bộ cần giúp địa phương xác định bài toán ưu tiên, kết nối doanh nghiệp với viện, trường, rồi đưa kết quả nghiên cứu vào quy trình sản xuất có người chịu trách nhiệm và có khả năng thương mại hóa.
Định hướng quốc gia cần được chuyển thành việc làm cụ thể
Định hướng cấp quốc gia đặt ra một nguyên tắc đúng: mỗi địa phương phải chọn bài toán theo lợi thế riêng; nhiệm vụ cần có kết quả cụ thể, gắn với thị trường, có nơi ứng dụng và có triển vọng nhân rộng, thay vì đầu tư dàn trải. Với Vĩnh Long, điều đó có nghĩa là không triển khai một gói công nghệ giống nhau cho mọi ngành hàng. Công nghệ sinh học có thể phục vụ giống và quy trình canh tác; công nghệ bảo quản, chế biến sâu cần gắn với yêu cầu chất lượng và đơn hàng. Doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất phải ở vị trí trung tâm ứng dụng, còn hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường là thước đo. Cách làm này giúp chuyển định hướng chung thành quyết định có thể kiểm chứng: công nghệ có giảm hao hụt, nâng chất lượng và cải thiện khả năng cạnh tranh hay không.
Chuyển đổi số nông nghiệp cũng cần vượt khỏi việc đưa dữ liệu lên hệ thống. Chỉ đạo yêu cầu thúc đẩy truy xuất nguồn gốc toàn trình, chuẩn hóa và kết nối dữ liệu, đồng thời gắn thông tin kiểm nghiệm, kiểm dịch và chứng nhận chất lượng với từng lô hàng. Làm được việc đó sẽ giúp người sản xuất chứng minh nguồn gốc, hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu thị trường và giúp cơ quan quản lý theo dõi chuỗi cung ứng. Vĩnh Long cho biết hạ tầng số đang được hoàn thiện, mạng truyền số liệu chuyên dùng đã kết nối toàn bộ cơ quan nhà nước từ cấp tỉnh đến cấp xã. Đây là điều kiện cần; bước tiếp theo là bảo đảm dữ liệu nông nghiệp chính xác, được cập nhật và hữu ích cho quyết định sản xuất, không chỉ phục vụ báo cáo.
Đo thành công bằng khả năng áp dụng và lợi ích cho nông dân
Muốn các đề xuất tạo chuyển biến, địa phương cần ưu tiên ba việc liên kết chặt chẽ. Trước hết, xác định bài toán theo ngành hàng và điều kiện từng vùng, thay vì chạy theo danh mục thiết bị. Tiếp đó, thiết kế nhiệm vụ có doanh nghiệp, hợp tác xã hoặc người sản xuất tham gia từ đầu để kết quả nghiên cứu có nơi thử nghiệm và đầu ra. Cuối cùng, theo dõi hiệu quả sau ứng dụng bằng năng suất, chất lượng, chi phí, mức giảm phát thải và khả năng tiêu thụ sản phẩm, đúng với thước đo được nêu trong chỉ đạo. Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mà Vĩnh Long đề xuất — kết nối doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học, thúc đẩy chuyển giao, thương mại hóa và cải tiến quy trình sản xuất, quản trị — có thể hỗ trợ cả ba bước.
Thời hạn cũng cần được chuyển thành tiến độ thực thi. Bộ Nông nghiệp và Môi trường được yêu cầu hoàn thiện danh mục các bài toán lớn, cấp thiết và ưu tiên trước ngày 15/12/2026, sau đó triển khai những nhiệm vụ đủ điều kiện trong quý I/2027. Những vướng mắc về thể chế, tiêu chuẩn, dữ liệu, cơ chế tài chính, sở hữu trí tuệ và chuyển giao công nghệ cũng cần được tổng hợp để báo cáo trước mốc 15/12/2026. Kết luận nên rõ ràng: công nghệ chỉ là động lực tăng trưởng nông nghiệp khi được đặt đúng bài toán, có người sử dụng và tạo ra giá trị đo đếm được. Với Vĩnh Long, ưu tiên lúc này không phải làm nhiều mô hình hơn bằng mọi giá, mà là đưa những giải pháp phù hợp đến đúng chuỗi sản phẩm và mở rộng những gì chứng minh được hiệu quả.
