Tiểu đường và nhiễm trùng: vấn đề không thể xem nhẹ
Tiểu đường và nhiễm trùng là mối liên hệ trong đó tình trạng tăng đường huyết kéo dài làm suy yếu hệ miễn dịch, khiến người bệnh dễ mắc các bệnh nhiễm trùng như zona thần kinh, RSV và viêm phổi, đồng thời làm cho những đợt nhiễm trùng vốn nhẹ ở người khỏe mạnh trở nên nặng hơn, diễn tiến phức tạp hơn và để lại nhiều biến chứng lâu dài cho người có bệnh nền mạn tính.Đái tháo đường không chỉ gây biến chứng ở tim, thận, mắt hay thần kinh mà còn khiến bệnh nhân dễ gặp một số bệnh nhiễm trùng và có nguy cơ diễn biến nặng hơn. Đây là điểm nhiều người bệnh bỏ qua khi chỉ tập trung vào chỉ số đường huyết mà quên rằng mỗi lần nhiễm trùng nặng là một “cơn bão” đối với cơ thể vốn đã suy yếu. Khi tiểu đường đi kèm bệnh thận mạn, hệ miễn dịch càng suy giảm, làm tăng thêm nhiều tầng nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng.
Nguy cơ zona thần kinh, RSV và viêm phổi tăng mạnh ra sao?
Nguy cơ zona thần kinh ở người mắc tiểu đường không chỉ tăng nhẹ mà tăng tới 38% so với dân số chung. Đây là con số cho thấy hệ miễn dịch của người bệnh đã bị “thủng lưới” rõ rệt. Ở người bệnh thận mạn, nguy cơ mắc zona thần kinh cũng tăng khoảng 29%, nghĩa là ngay cả khi kiểm soát đường huyết tạm ổn, chỉ riêng bệnh thận mạn đã đủ khiến cơ thể dễ bị virus zona tấn công. Nghiên cứu và thực tế lâm sàng cho thấy bệnh nhân đái tháo đường thường xuyên gặp nhiễm trùng đường hô hấp và viêm phổi hơn. Đồng thời, tiểu đường và bệnh thận mạn làm tăng đáng kể nguy cơ mắc virus hợp bào hô hấp (RSV) và khiến RSV, cũng như các đợt viêm phổi, diễn tiến nặng hơn ở người lớn tuổi. Nói cách khác, mỗi nhiễm trùng đường hô hấp ở nhóm này đều có thể trở thành “cú ngã” rất khó gượng dậy.
Dân số già, đa bệnh nền và cái giá của việc chủ quan
Dự báo đến năm 2030, số người từ 60 tuổi trở lên sẽ xấp xỉ 18 triệu, tăng gần 4 triệu người so với năm 2024; trong số này, khoảng hai phần ba có bệnh nền và hơn 50% có nhiều bệnh lý nền cùng lúc. Đó là bức tranh già hóa kèm đa bệnh mà Việt Nam buộc phải đối mặt. Hiện có khoảng 10 triệu người đang sống chung với bệnh thận mạn, trong khi đái tháo đường đã lên đến khoảng 7 triệu người, hơn 55% trong số đó có biến chứng. Ở người trên 65 tuổi, 20–25% mắc đái tháo đường và khoảng 24% trong số này bị biến chứng nặng trên thận. Khi tuổi cao đi kèm các bệnh mạn tính, khả năng đáp ứng miễn dịch suy giảm; một nhiễm trùng vốn nhẹ ở người khỏe mạnh có thể gây nhiều biến chứng hơn ở người có bệnh nền. Nếu tiếp tục coi nhiễm trùng chỉ là “cảm cúm thoáng qua”, người bệnh đang đánh cược cả mạng sống của mình.
Tiêm chủng và lối sống chủ động: lá chắn cho người tiểu đường và bệnh thận mạn
Điều nguy hiểm không phải chỉ là tiểu đường và nhiễm trùng, mà là cách chúng ta chấp nhận sống chung với chúng mà thiếu chiến lược phòng ngừa. Tiền sử tăng huyết áp và đái tháo đường là những yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh thận mạn; khi ba bệnh này hội tụ, mọi nhiễm trùng đều có thể trở thành “giọt nước tràn ly”. Hiệp hội Đái tháo đường Mỹ khuyến nghị tiêm chủng là một nội dung quan trọng trong chăm sóc người bệnh đái tháo đường. PGS.TS.BS Nguyễn Khoa Diệu Vân nhấn mạnh người bệnh tiểu đường cần hiểu rằng tiêm chủng là một phần của “lá chắn miễn dịch”, quan trọng như kiểm soát đường huyết, huyết áp và mỡ máu. Bộ Y tế cũng đưa tiêm chủng vào nhóm biện pháp dự phòng một số bệnh không lây nhiễm, bao gồm các bệnh có thể phòng bằng vắc xin như viêm gan B, HPV, RSV, cúm, phế cầu và zona thần kinh. Người bệnh không thể giao phó hoàn toàn “lá chắn” này cho bác sĩ; họ cần chủ động hỏi về lịch tiêm, nhắc lại mũi cần thiết và kết hợp lối sống lành mạnh để giảm nguy cơ nhiễm trùng.
Quản lý tiểu đường dài hạn: phòng nhiễm trùng phải song hành điều trị
Các chuyên gia khẳng định quản lý tiểu đường, đặc biệt ở người cao tuổi, phải là cách tiếp cận toàn diện, trong đó điều trị và dự phòng đi cùng nhau. Phòng ngừa bệnh truyền nhiễm không còn là lựa chọn phụ mà là ưu tiên trong quản lý tiểu đường dài hạn. Chương trình tiêm chủng được xem là một trong những giải pháp can thiệp chủ động hàng đầu cho người bệnh thận mạn, đồng thời được lồng ghép trong hướng dẫn kiểm soát yếu tố nguy cơ tại cộng đồng. Điều này có nghĩa: nếu người bệnh chỉ tập trung vào thuốc hạ đường huyết mà bỏ qua vắc xin, họ đang điều trị nửa vời. Thông điệp quan trọng là: với bối cảnh dân số già, đa bệnh nền, không ai có thể coi tiêm chủng, kiểm tra đường huyết định kỳ và phát hiện sớm bệnh thận mạn chỉ là khuyến cáo “nên làm”; đó phải là thói quen sống còn đối với mọi người mắc tiểu đường và bệnh thận mạn.
