Lô bàn giao mới phản ánh năng lực sản xuất tại chỗ
Gạo Việt Nam Cuba trong dự án AgriVMA là gạo được doanh nghiệp Việt Nam gieo trồng, thu hoạch và chế biến ngay tại Cuba, theo mô hình hợp tác đưa cả kỹ thuật lẫn năng lực sản xuất vào nước sở tại. Ngày 10/11, tại nhà máy xay xát ở huyện San Cristóbal, tỉnh Artemisa, AgriVMA bàn giao thêm 1.500 tấn gạo CT16, tỷ lệ 20% tấm, cho Công ty Nông nghiệp Los Palacios. Đây không chỉ là một chuyến giao hàng: việc sản xuất và chế biến diễn ra tại Cuba khiến kết quả của dự án được đo bằng năng lực địa phương được hình thành, chứ không chỉ bằng lượng gạo chuyển đến. Theo bà Nguyễn Thị Thơm, Giám đốc AgriVMA, tổng lượng gạo doanh nghiệp đã bàn giao cho phía Cuba hiện đạt 3.500 tấn.
Từ 1.500 tấn đến quy mô chuỗi sản xuất
Lô 1.500 tấn gồm 1.020 tấn được bàn giao tại Artemisa và 480 tấn đã giao trước đó ở Sancti Spíritus cùng Granma; phần gạo tại Artemisa đóng bao PP loại 50 kg, tỷ lệ tấm 20%. Đây là lô thứ tư doanh nghiệp bàn giao trong năm 2026 theo thỏa thuận hợp tác giữa hai bộ nông nghiệp. Quy mô canh tác cũng đã vượt xa bước khởi đầu: từ 1.000 ha, AgriVMA mở rộng lên hơn 2.500 ha tại Pinar del Río, Granma, Sancti Spíritus và Villa Clara. Giống lúa lai CT16 đạt năng suất trên 7 tấn thóc tươi/ha. Những con số này cho thấy gạo CT16 Cuba không còn là một thử nghiệm nhỏ, dù sản lượng bàn giao vẫn cần được nối với khâu sấy, bảo quản và chế biến để hình thành nguồn cung ổn định.
Hợp tác nông nghiệp phải tạo năng lực cho nông dân
Điểm đáng chú ý của hợp tác nông nghiệp này là cách triển khai có nhiều cấp độ: AgriVMA tự chủ toàn bộ quy trình canh tác ở một mô hình, cung cấp vật tư và kỹ thuật cho nông dân ở mô hình khác, đồng thời chuyển giao giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, máy móc và hỗ trợ kỹ thuật cho các hộ. Cách làm ấy có triển vọng hơn việc chỉ bàn giao thành phẩm, bởi kiến thức và đầu vào sản xuất có thể ở lại với đối tác Cuba. Nhà máy xay xát tại San Cristóbal sử dụng máy móc sản xuất ở Việt Nam, công suất 2 tấn gạo/giờ; hiện mỗi ngày cho ra khoảng 30 tấn, tương đương 80% công suất. Tỷ lệ thu hồi gạo từ thóc đạt 58–60%, cao hơn mức 40–50% ở các cơ sở xay xát tại Cuba. Nếu được nhân rộng cùng đào tạo và dịch vụ hậu thu hoạch, mô hình có thể giúp tăng nguồn gạo sẵn có cho người dân Cuba.
Bước tiếp theo là hoàn thiện chuỗi và duy trì nguồn cung
Dự án được triển khai để thực hiện thỏa thuận giữa hai bộ nông nghiệp, ký trong chuyến thăm Cuba của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vào tháng 9/2024; bối cảnh Cuba cần củng cố an ninh lương thực khiến hợp tác sản xuất tại chỗ có ý nghĩa thiết thực. Theo kế hoạch, AgriVMA dự kiến cung ứng thêm 500 tấn trong tháng 12/2026. Chủ tịch công ty Nguyễn Văn Quảng cho biết doanh nghiệp sẽ tiếp tục mở rộng diện tích canh tác, đầu tư vào khâu sau thu hoạch và từng bước hoàn thiện chuỗi sản xuất, chế biến lúa gạo tại Cuba. Đây là hướng đi hợp lý, nhưng kết quả dài hạn sẽ phụ thuộc vào khả năng duy trì năng suất, giảm thất thoát và để phía Cuba tiếp nhận được kỹ thuật. Lô bàn giao nâng tổng lượng lên 3.500 tấn là tiến triển rõ ràng; thành công bền vững sẽ được quyết định bởi việc biến các chuyến giao hàng thành năng lực cung ứng lương thực thường xuyên.
