Lô gạo mới là kết quả của sản xuất tại chỗ
AgriVMA Cuba là mô hình doanh nghiệp Việt Nam tổ chức gieo trồng, thu hoạch, xay xát và đóng gói gạo ngay tại Cuba, nhằm tạo nguồn cung tại chỗ thay vì chỉ đưa gạo thành phẩm từ Việt Nam sang. Ngày 10/11, AgriVMA bàn giao 1.500 tấn gạo CT16, loại có 20% tấm, cho Công ty Nông nghiệp Los Palacios tại nhà máy xay xát ở huyện San Cristóbal, tỉnh Artemisa. Đây là lô thứ tư trong năm 2026 theo thỏa thuận song phương. Con số đáng chú ý không chỉ nằm ở khối lượng: sản phẩm đã đi qua chuỗi sản xuất và chế biến trên đất Cuba, biến một cam kết hợp tác thành nguồn hàng cụ thể. Với Cuba, cách làm này có ý nghĩa thiết thực hơn một chuyến giao gạo đơn lẻ, bởi nó gắn sản lượng với năng lực sản xuất địa phương.
Trong tổng số 1.500 tấn, 1.020 tấn được bàn giao tại Artemisa; 480 tấn trước đó đã được giao ở Sancti Spíritus và Granma. Tổng lượng AgriVMA đã bàn giao cho phía Cuba đến nay đạt 3.500 tấn. Gạo được đóng bao 50 kg, theo thông tin về lô hàng tại Artemisa. Những con số này cho thấy nhịp giao hàng đang được duy trì, nhưng giá trị dài hạn sẽ phụ thuộc vào khả năng lặp lại sản lượng qua nhiều vụ.
Mở rộng diện tích phải đi cùng năng lực chế biến
Điểm đáng quan tâm của dự án không dừng ở lượng gạo bàn giao mà nằm ở việc mở rộng nền tảng sản xuất. AgriVMA đã tăng diện tích canh tác từ 1.000 ha lên hơn 2.500 ha tại Pinar del Río, Granma, Sancti Spíritus và Villa Clara. Giống lúa lai CT16 đạt năng suất trên 7 tấn thóc tươi mỗi hecta theo thông tin doanh nghiệp công bố. Năng suất là tín hiệu tích cực, nhưng để chuyển thành gạo dùng được với tỷ lệ thu hồi ổn định, khâu sau thu hoạch mới là mắt xích quyết định.
Nhà máy xay xát đầu tiên tại San Cristóbal sử dụng máy móc và dây chuyền Việt Nam, có công suất thiết kế 2 tấn gạo mỗi giờ; sản lượng thực tế được nêu ở mức khoảng 30 tấn mỗi ngày, tương đương 80% công suất. Tỷ lệ thu hồi gạo từ thóc đạt 58–60%, cao hơn mức 40–50% được nêu đối với các cơ sở xay xát tại Cuba. Đây là khác biệt có ý nghĩa thực tế: giảm phần sản lượng thất thoát sau thu hoạch giúp mỗi hecta canh tác đóng góp nhiều gạo thành phẩm hơn. Việc hoàn thiện nhà máy sấy cũng sẽ bổ sung năng lực bảo quản, thay vì để tăng diện tích trở thành mục tiêu duy nhất.
Hợp tác nông nghiệp cần tạo năng lực cho nông hộ
Thỏa thuận giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam với Bộ Nông nghiệp Cuba, ký trong chuyến thăm Cuba tháng 9/2024 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, đặt nền tảng cho chương trình hiện nay. AgriVMA phối hợp triển khai ba hướng: tự tổ chức canh tác; cung cấp vật tư và kỹ thuật cho nông dân Cuba; và hỗ trợ nông hộ bằng giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, máy móc cùng hướng dẫn kỹ thuật. Cấu trúc này có triển vọng hơn việc chỉ giao sản phẩm, bởi kiến thức và đầu vào có thể giúp đối tác địa phương tham gia sâu hơn vào sản xuất gạo Cuba.
Tuy nhiên, mục tiêu tự chủ lương thực không thể đo bằng một lô hàng hay một vụ mùa. Nó đòi hỏi diện tích được canh tác đều đặn, đầu vào phù hợp, kỹ thuật có thể chuyển giao và hệ thống sấy, xay xát đủ tin cậy. Đại sứ Việt Nam tại Cuba Lê Quang Long đánh giá dự án là hình mẫu hợp tác nông nghiệp thiết thực, góp phần nâng cao năng lực tự cung ứng lương thực. Nhận định ấy có cơ sở, nhưng thành quả bền vững sẽ phụ thuộc vào mức độ người nông dân Cuba tiếp nhận và duy trì được quy trình.
Bước tiếp theo là duy trì sản lượng, không chỉ mở rộng quy mô
AgriVMA dự kiến bàn giao thêm 500 tấn gạo trong tháng 12/2026, đồng thời cho biết sẽ tiếp tục mở rộng diện tích và đầu tư vào khâu sau thu hoạch trong những năm tới. Nhà máy sấy đang được hoàn thiện để nâng hiệu quả bảo quản và chế biến. Đây là hướng đi hợp lý: nếu năng lực xử lý sau thu hoạch không theo kịp ruộng đồng, sản lượng tăng thêm có thể không chuyển thành nguồn cung ổn định.
Lô 1.500 tấn vì thế nên được nhìn như một phép thử về khả năng kết nối toàn chuỗi, từ giống CT16 và kỹ thuật canh tác đến xay xát, bảo quản và bàn giao. Hợp tác Việt Nam–Cuba sẽ có giá trị lớn nhất khi công nghệ được chuyển thành năng lực vận hành tại chỗ, nông hộ tham gia thực chất và sản lượng có thể duy trì qua nhiều mùa vụ. Gạo CT16 là kết quả trước mắt; nền tảng sản xuất đủ sức nâng nguồn cung nội địa mới là thước đo quyết định.
