Chuyển gần 24ha rừng ở Phú Quốc: quyết định mở đường hay đánh đổi?
Việc Phú Quốc chuyển đất rừng sang mục đích du lịch là quá trình chính quyền cho phép một phần diện tích rừng phòng hộ trên đảo được dùng để xây dựng hạ tầng cáp treo, vui chơi giải trí và tàu điện đô thị, nhằm mở rộng không gian phát triển kinh tế nhưng đồng thời làm gia tăng rủi ro suy giảm tài nguyên rừng và “vốn xanh” của đảo. Ngày 28/8, HĐND tỉnh An Giang khóa XI tổ chức kỳ họp thứ 5 và thông qua chủ trương chuyển mục đích sử dụng hơn 8,1116 ha rừng phòng hộ để thực hiện Dự án Cáp treo và quần thể vui chơi giải trí biển Hòn Thơm – Phú Quốc, tuyến cáp treo An Thới – Hòn Thơm số 2. Cùng lúc, HĐND cũng chấp thuận chuyển đổi hơn 7,8 ha đất rừng phòng hộ tại khu phố Dương Tơ để làm hạng mục Depot của Tuyến tàu điện đô thị đoạn 1. Tổng cộng, gần 16ha rừng đã được bật đèn xanh cho hai dự án hạ tầng du lịch – đô thị, đặt ra câu hỏi: đâu là giới hạn chấp nhận được cho phát triển bền vững Phú Quốc?
Lợi ích kinh tế – hạ tầng: cáp treo và tàu điện có đáng cái giá rừng?
Nhìn từ góc độ hạ tầng du lịch Việt Nam, hai dự án này là miếng ghép quan trọng trong chiến lược biến Phú Quốc thành điểm đến trọng điểm ở phía Nam. Theo UBND tỉnh An Giang, tuyến cáp treo số 2 vượt biển kết nối khu đô thị An Thới với đảo Hòn Thơm là “hết sức cần thiết” để đáp ứng nhu cầu phát triển mạnh mẽ của khu vực Nam đảo, hoàn thiện hạ tầng giao thông và du lịch theo quy hoạch. Dự án được kỳ vọng nâng cao năng lực vận chuyển hành khách, tăng cường kết nối giữa các khu chức năng, giảm áp lực cho các loại hình vận tải hiện hữu và phục vụ hiệu quả trước, trong, sau APEC 2027. Tuyến tàu điện đô thị cùng Depot hơn 7,8 ha rừng phòng hộ cũng mở thêm dư địa kết nối đô thị, hỗ trợ tổ chức dòng khách và giảm phụ thuộc vào xe cá nhân.
Nếu triển khai đúng quy hoạch và pháp luật, tuyến cáp treo An Thới – Hòn Thơm số 2 có thể bổ sung đáng kể năng lực vận chuyển, giúp người dân và du khách di chuyển thuận tiện hơn giữa An Thới, Hòn Thơm và các khu chức năng, đồng thời tạo thêm đất cho dịch vụ, thương mại, đô thị phía Nam đảo. Nói cách khác, đây là những dự án cáp treo du lịch và hạ tầng đô thị mang hình hài “bệ phóng” kinh tế. Vấn đề là chúng đang đứng trên nền rừng phòng hộ – “hạ tầng tự nhiên” vốn bảo vệ đất, nước và cảnh quan. Lợi ích kinh tế là rõ ràng, song cái giá sinh thái không thể coi như chi tiết phụ.
Rừng – “hạ tầng tự nhiên” và rủi ro mất vốn xanh của Phú Quốc
Phú Quốc không chỉ bán dịch vụ, mà bán chính rừng, biển và cảnh quan của mình. Rừng phòng hộ ở đây không đơn thuần là vài con số diện tích; nó là lớp áo bảo vệ đất, điều tiết nguồn nước, duy trì cân bằng sinh thái và tạo nên bản sắc cảnh quan của đảo. Nguồn “vốn xanh” này mới là nền tảng cho sức hút du lịch, chứ không phải riêng những công trình bê tông. Các quyết định Phú Quốc chuyển đất rừng vì thế không thể chỉ nhìn ở góc độ đất đai, mà phải gắn với giá trị sinh thái và chi phí môi trường tiềm ẩn. Quan điểm cần được khẳng định thẳng thắn: phát triển bền vững Phú Quốc không được phép đi theo lối mòn “đánh đổi tài nguyên lấy tăng trưởng”. Một tuyến cáp treo thêm vài nghìn khách/ngày sẽ vô nghĩa nếu cái giá là một bãi biển xói lở, sườn núi trọc và đa dạng sinh học bị tổn thương không thể phục hồi.
Rủi ro lớn nhất không nằm ở con số 8,1 hay 7,8 ha, mà ở tiền lệ và cách quản trị. Nếu mỗi dự án đều “xin thêm một ít” ngoài phạm vi cho phép, hoặc thi công lỏng lẻo dẫn tới phát quang, san gạt ồ ạt, tác động đất – nước – hệ sinh thái vượt thiết kế, thì vài chục hecta rất nhanh sẽ trở thành vài trăm. Đặc biệt với các dự án cáp treo du lịch gắn biển, cảnh quan và hệ sinh thái xung quanh công trình phải được đặt lên hàng đầu: một công trình tăng doanh thu du lịch nhưng làm xấu cảnh quan, gây ô nhiễm biển hay phá vỡ hệ sinh thái rừng thì về dài hạn chi phí xã hội, môi trường sẽ vượt xa lợi ích ngắn hạn. Bảo vệ rừng Phú Quốc, vì vậy, là bảo vệ chính “vốn liếng” của ngành du lịch địa phương.
Kiểm soát từng hecta rừng: phát triển có điều kiện, không phải phát triển bằng mọi giá
Việc HĐND tỉnh phê duyệt chủ trương chuyển mục đích sử dụng rừng không đồng nghĩa mọi điều kiện pháp lý, môi trường đã tự động hoàn tất. Nghị quyết giao UBND tỉnh tổ chức triển khai, chịu trách nhiệm về hồ sơ đề nghị và quá trình thực hiện; đồng thời, Thường trực HĐND, các Ban, Tổ đại biểu và đại biểu HĐND tỉnh phải giám sát chặt chẽ suốt vòng đời dự án – từ chuẩn bị đầu tư, thi công đến vận hành. Đây phải là “hàng rào” thực chất chứ không chỉ là câu chữ trên giấy. Ranh giới sử dụng rừng cần được cắm mốc rõ ràng trên hồ sơ và thực địa, tránh việc lợi dụng dự án để mở rộng phạm vi tác động vượt diện tích được phép. Mọi bước phát quang, san gạt, vận chuyển, tập kết vật liệu, xử lý chất thải phải được kiểm soát nghiêm và ghi nhận minh bạch.
Phát triển bền vững Phú Quốc nghĩa là mỗi hecta rừng chuyển đổi đều đi kèm điều kiện, cam kết và trách nhiệm. Nhà đầu tư phải bị buộc thực hiện các biện pháp giảm thiểu tác động môi trường, không dừng ở mức hoàn thiện hồ sơ đánh giá mà phải thể hiện bằng hành động trên công trường: tiết giảm diện tích tác động, bảo vệ tối đa thảm thực vật, xử lý nước thải và chất thải đúng chuẩn, bù đắp rừng hoặc đầu tư cho phục hồi sinh thái tương xứng. Chính quyền địa phương cũng cần coi các dự án cáp treo du lịch và tàu điện là phép thử cho năng lực quản trị “tăng trưởng trong giới hạn chịu tải của hệ sinh thái” – nếu kiểm soát được từng hecta rừng, từng tác động môi trường, Phú Quốc mới có cơ hội trở thành trung tâm du lịch quốc tế phát triển xanh, bền vững và có sức cạnh tranh lâu dài.
