Quyết định chuyển đổi rừng: bước phát triển hay rủi ro sinh thái?
Việc chuyển gần 16ha rừng phòng hộ ở Phú Quốc cho dự án cáp treo Phú Quốc và tuyến tàu điện đô thị là một quyết định phát triển hạ tầng du lịch – giao thông, đồng thời đặt ra thách thức lớn về bảo vệ môi trường đảo, bởi nó trực tiếp đụng đến “vốn xanh” gồm rừng, cảnh quan và hệ sinh thái vốn là nền tảng hấp dẫn của điểm đến. Phần lớn diện tích rừng này sẽ phục vụ tuyến cáp treo An Thới – Hòn Thơm số 2 và một khu depot tàu điện, mở thêm dư địa cho Nam đảo nhưng cũng tạo cảm giác Phú Quốc đang dần “xé nhỏ” lá chắn sinh thái của mình. Câu hỏi cốt lõi không phải là có nên phát triển hay không, mà là phát triển đến đâu để không tự bào mòn tài sản tự nhiên.
Ngày 28/8, HĐND tỉnh An Giang khóa XI tổ chức kỳ họp thứ 5 và thông qua nghị quyết cho phép chuyển mục đích sử dụng hơn 8,1ha rừng phòng hộ để thực hiện Dự án Cáp treo và quần thể vui chơi giải trí biển Hòn Thơm - Phú Quốc (Tuyến cáp treo An Thới – Hòn Thơm số 2). Cùng thời điểm, cơ quan này cũng chấp thuận chuyển đổi hơn 7,8ha đất rừng phòng hộ tại khu phố Dương Tơ để làm depot tuyến tàu điện đô thị đoạn 1. Đây là những bước pháp lý mở đường cho hai dự án hạ tầng lớn, nhưng sự “cởi trói” về đất rừng cũng đồng nghĩa trách nhiệm kiểm soát tác động môi trường phải được nâng lên một cấp độ mới.
Lợi ích phát triển du lịch Nam đảo và sức ép lên tài nguyên
Không thể phủ nhận, tuyến cáp treo Phú Quốc mới là mảnh ghép hấp dẫn trong chiến lược phát triển du lịch bền vững nếu được triển khai đúng cách. Vượt biển nối khu đô thị An Thới với đảo Hòn Thơm, tuyến cáp treo An Thới – Hòn Thơm số 2 được kỳ vọng hoàn thiện mạng lưới giao thông – du lịch Nam đảo, bổ sung năng lực vận chuyển hành khách, giảm áp lực lên đường bộ, đường thủy và tạo thêm không gian cho các dịch vụ nghỉ dưỡng, thương mại, vui chơi giải trí. Đối với người dân và du khách, một hệ thống hạ tầng hiện đại hơn tương đương với việc đi lại thuận tiện, trải nghiệm phong phú, tiếp cận các khu chức năng dễ dàng hơn.
Theo UBND tỉnh, việc đầu tư tuyến cáp treo số 2 là “hết sức cần thiết nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển mạnh mẽ của khu vực Nam đảo Phú Quốc, hoàn thiện hạ tầng giao thông và du lịch theo quy hoạch”. Dự án còn được xem là có ý nghĩa quan trọng trong việc phục vụ các hoạt động trước, trong và sau Hội nghị APEC 2027, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của đảo. Nhưng đằng sau những lợi ích kinh tế - xã hội rõ ràng, việc chuyển đổi rừng Phú Quốc đang âm thầm đặt sức ép lên tài nguyên: mỗi hecta rừng bị mất đi là một phần của “hạ tầng tự nhiên” bị cắt giảm, từ vai trò giữ đất, điều tiết nước đến giá trị cảnh quan.
“Vốn xanh” là hạ tầng, không phải vật cản của tăng trưởng
Điều đáng lo không phải là một dự án cáp treo hay tuyến tàu điện riêng lẻ, mà là cách chúng cộng hưởng trong dài hạn lên hệ sinh thái đảo. Với Phú Quốc, rừng phòng hộ, biển và đa dạng sinh học chính là nguồn lực tạo nên sức hút của một trung tâm du lịch quốc tế. Nếu coi rừng chỉ là quỹ đất để phân lô cho hạ tầng, chúng ta đã nhìn sai tài sản quan trọng nhất của đảo: “vốn xanh” chính là một dạng hạ tầng mềm bảo vệ đất, điều tiết nguồn nước, duy trì cân bằng sinh thái và tạo khung cảnh đặc trưng cho hoạt động du lịch. Mất đi lớp bảo vệ này, mọi hạ tầng hiện đại đều đặt lên nền móng yếu.
Quan điểm hợp lý phải là: không đánh đổi tài nguyên lấy tăng trưởng. Mỗi hecta rừng chuyển đổi cần được tính đủ chi phí môi trường, từ xói mòn đất, nguy cơ lũ quét, suy giảm đa dạng sinh học đến tác động lên hình ảnh điểm đến trong mắt du khách đề cao du lịch xanh. Đặt trong chiến lược phát triển du lịch bền vững, bảo vệ môi trường đảo Phú Quốc không phải là “phanh” kéo chậm tăng trưởng, mà là điều kiện tiên quyết để tăng trưởng có thể kéo dài. Cáp treo, tàu điện hay bất kỳ công trình du lịch nào chỉ có ý nghĩa khi giá trị sinh thái đi cùng, chứ không bị hy sinh trên đường mở rộng hạ tầng.
Kiểm soát từng hecta rừng, từng công đoạn thi công
Việc HĐND thông qua chủ trương chuyển đổi rừng mới chỉ là bước đầu; nó không đồng nghĩa mọi điều kiện pháp lý và môi trường đã hoàn tất. Chặng đường quyết định chất lượng phát triển nằm ở khâu triển khai: ranh giới diện tích hơn 8,1ha rừng được chuyển mục đích phải được xác định và quản lý chặt trên hồ sơ lẫn thực địa, tránh tình trạng dự án bị lợi dụng để mở rộng phạm vi tác động ngoài khu vực được phép. Trong quá trình thi công, từ phát quang, san gạt đến vận chuyển vật liệu, xử lý chất thải, mỗi hoạt động đều có thể tạo vết cắt khó lành cho môi trường nếu không đi kèm biện pháp kiểm soát thực chất.
Nghị quyết đã giao UBND tỉnh tổ chức triển khai và chịu trách nhiệm về nội dung, hồ sơ chuyển mục đích sử dụng rừng, trong khi Thường trực HĐND, các ban và đại biểu HĐND thực hiện giám sát. Cơ chế này sẽ chỉ hiệu quả nếu được vận hành với tinh thần minh bạch: công bố đầy đủ đánh giá tác động môi trường, cập nhật tiến độ thi công, công khai các biện pháp phục hồi, trồng bù rừng, bảo vệ cảnh quan biển và rừng ven công trình. Một câu nói đáng được nhắc đi nhắc lại là: “Nếu kiểm soát tốt từng hecta rừng, từng công đoạn thi công và từng tác động môi trường, tuyến cáp treo mới có thể phát huy trọn vẹn giá trị kinh tế - xã hội”.
Kết luận: phát triển có điều kiện hay phát triển bằng mọi giá?
Phú Quốc đang bước vào giai đoạn tăng tốc, với hàng loạt dự án hạ tầng du lịch và đô thị hướng đến APEC 2027 và tham vọng trở thành điểm đến quốc tế. Tuyến cáp treo Phú Quốc mới và depot tàu điện có thể đem lại lợi ích rõ ràng cho người dân, du khách và nhà đầu tư, nhưng cách chúng được triển khai sẽ trả lời câu hỏi quan trọng: đảo muốn phát triển có điều kiện, hay phát triển bằng mọi giá. Nếu phát triển đi cùng kiểm soát chuyển đổi rừng Phú Quốc, coi rừng và biển là “hạ tầng tự nhiên” phải giữ vững, bảo vệ môi trường đảo sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh dài hạn thay vì rào cản.
Con đường hợp lý là chấp nhận một mức độ phát triển hạ tầng vừa phải, gắn chặt với giám sát môi trường, để mỗi dự án mới không làm Phú Quốc mất đi chính thứ du khách đến đây để tìm kiếm: cảnh quan nguyên sơ, hệ sinh thái khỏe mạnh và cảm giác một đảo du lịch phát triển du lịch bền vững. Khi đó, “vốn xanh” không bị tiêu hao mà được chuyển hóa thành giá trị kinh tế lâu dài, giúp đảo xây dựng hình ảnh một trung tâm du lịch quốc tế xanh, có trách nhiệm và đủ sức cạnh tranh trong nhiều thập kỷ tới.
