Chuyển đổi rừng Phú Quốc: định nghĩa một ngã rẽ phát triển
Chuyển đổi rừng Phú Quốc là việc cơ quan có thẩm quyền chấp thuận đưa một phần diện tích rừng tự nhiên và rừng phòng hộ ra khỏi chức năng bảo vệ để dùng cho các dự án hạ tầng, đặt đảo ngọc vào ngã rẽ giữa tăng trưởng kinh tế nhanh và giữ gìn tài nguyên sinh thái lâu dài. Ngày 28/8, tại kỳ họp thứ 5, HĐND tỉnh An Giang khóa XI đã thông qua chủ trương chuyển mục đích sử dụng hơn 8,1ha rừng để thực hiện Dự án Cáp treo và quần thể vui chơi giải trí biển Hòn Thơm - Phú Quốc, tuyến cáp treo An Thới – Hòn Thơm số 2. Đồng thời, cơ quan này cũng chấp thuận chuyển đổi hơn 7,8ha đất rừng phòng hộ tại khu phố Dương Tơ để làm Depot của Tuyến tàu điện đô thị đoạn 1. Gần 16ha rừng cho hai dự án hạ tầng là con số nhỏ về diện tích, nhưng lớn về thông điệp: Phú Quốc đang ưu tiên kết nối giao thông, du lịch và đô thị để bước vào giai đoạn phát triển mới.
APEC 2027 và sức ép hoàn thiện hạ tầng trên đảo ngọc
Động lực phía sau những quyết định chuyển đổi rừng Phú Quốc nằm ở tham vọng đưa đảo ngọc trở thành điểm đến sự kiện quốc tế, với APEC 2027 là cột mốc trung tâm. Theo một bài phân tích quốc tế, trong vòng chưa đầy một năm, Phú Quốc dự kiến có sân bay lớn hơn, tuyến đường sắt nhẹ đầu tiên của Việt Nam và trung tâm hội nghị quy mô 4.000 chỗ, đều phục vụ cho Hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương vào tháng 11.2027. Hơn nữa, chính quyền và các nhà phát triển kỳ vọng APEC sẽ giúp Phú Quốc chuyển từ hình ảnh điểm đến biển phát triển nhanh thành trung tâm quốc tế về du lịch, đầu tư và sự kiện kinh doanh. Trong bức tranh đó, tuyến cáp treo An Thới – Hòn Thơm số 2, nếu triển khai đúng quy hoạch, có thể tăng năng lực vận chuyển, giảm áp lực lên phương thức giao thông hiện hữu và mở thêm dư địa phát triển dịch vụ du lịch, thương mại, đô thị ở Nam đảo. Câu hỏi không còn là có nên đầu tư hạ tầng hay không, mà là đầu tư thế nào để không bào mòn những giá trị khiến Phú Quốc trở nên khác biệt.
Giữ “vốn xanh” trong cuộc đua phát triển hạ tầng bền vững
Phú Quốc có một lợi thế mà nhiều điểm đến khác không có: rừng, biển, cảnh quan và đa dạng sinh học chính là nguồn lực tạo nên sức hấp dẫn cốt lõi của đảo. Nếu coi rừng chỉ như quỹ đất trống để san gạt cho cáp treo, Depot tàu điện hay khu vui chơi, đảo sẽ tự cắt đi phần hạ tầng tự nhiên của mình. Rừng bảo vệ đất, điều tiết nước, duy trì cân bằng sinh thái và định hình cảnh quan, trong khi biển và hệ sinh thái ven bờ là nền tảng trực tiếp của kinh tế du lịch. Bởi vậy, phát triển hạ tầng bền vững không thể chỉ đo bằng số dự án hay quy mô đầu tư; quan điểm xuyên suốt phải là không đánh đổi tài nguyên lấy tăng trưởng. Mỗi hecta rừng chuyển đổi cần được nhìn như một khoản chi phí môi trường có thể phát sinh, đi kèm nghĩa vụ phục hồi, bù đắp và giám sát độc lập, thay vì xem đó là thủ tục kỹ thuật. Nếu không, khái niệm “bảo vệ môi trường đảo” sẽ chỉ dừng lại ở các báo cáo đánh giá tác động môi trường được viết đẹp nhưng khó kiểm chứng trên thực địa.
Kiểm soát chặt từng hecta rừng: điều kiện để tăng trưởng không phản tác dụng
Một điểm tích cực là việc HĐND tỉnh thông qua chủ trương chuyển mục đích sử dụng rừng không đồng nghĩa mọi điều kiện pháp lý và môi trường của dự án đã được tự động hoàn tất. Luật Lâm nghiệp, pháp luật về đất đai, môi trường và hệ thống quy định hiện hành là “hàng rào” bắt buộc để bảo đảm quá trình triển khai không vượt quá giới hạn chịu tải của hệ sinh thái. Tuy nhiên, những hàng rào giấy chỉ có ý nghĩa khi được thực thi nghiêm trên công trường: từ việc xác định rõ ranh giới từng hecta rừng, ngăn tình trạng lợi dụng dự án để mở rộng phạm vi tác động, đến quản lý phát quang, san gạt, vận chuyển vật liệu, xử lý chất thải. Đặc biệt với dự án gắn du lịch biển như cáp treo Hòn Thơm, nếu thi công làm suy giảm cảnh quan, gây ô nhiễm hoặc phá vỡ hệ sinh thái, chi phí xã hội và môi trường về lâu dài có thể lớn hơn lợi ích kinh tế trước mắt. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Quan điểm xuyên suốt cần được đặt ra là không đánh đổi tài nguyên lấy tăng trưởng”.
Kết luận: Phú Quốc chỉ thắng nếu vừa hiện đại vừa xanh
Quy hoạch phát triển Phú Quốc đang được định vị lại để vượt qua hình ảnh một điểm đến nghỉ dưỡng nhiệt đới, hướng tới vai trò trung tâm du lịch, đầu tư và sự kiện quốc tế. Những dự án cáp treo, tàu điện đô thị, sân bay, trung tâm hội nghị… là bước đi cần thiết để nâng cấp năng lực hạ tầng của đảo. Nhưng một Phú Quốc hiện đại không thể chỉ có công trình hiện đại; đó phải là một đảo được xây dựng trên nền quản trị tài nguyên minh bạch, trách nhiệm và bền vững. Thách thức lớn nhất hiện nay không phải là thiếu vốn đầu tư, mà là nguy cơ làm mất “vốn xanh” – giá trị khiến đảo ngọc khác biệt trong bản đồ du lịch khu vực. Nếu kiểm soát tốt từng hecta rừng, từng công đoạn thi công, từng tác động môi trường, và gắn chặt trách nhiệm phục hồi tài nguyên với mọi dự án, Phú Quốc có cơ hội hiếm hoi: chứng minh rằng một điểm đến có thể vừa tăng tốc chuẩn bị cho APEC, vừa giữ được bản sắc tự nhiên làm nền cho sức hút dài hạn. Đảo ngọc sẽ chiến thắng không khi trở thành “Đà Nẵng thứ hai”, mà khi giữ được lý do riêng khiến người ta muốn quay lại lần thứ ba, thứ tư.
