Long Thành trong bức tranh chung các đại công trường sân bay
Sân bay Long Thành là dự án thi công xây dựng hạ tầng hàng không quy mô lớn ở Đồng Nai, đang triển khai giai đoạn 1 trên diện tích khoảng 5.000 ha trong bối cảnh nhân lực thiếu hụt, áp lực tiến độ dự án cao và điều kiện lao động khắc nghiệt giữa mùa nắng nóng, đặt ra thách thức lớn về tổ chức thi công, quản lý nhân sự và bảo đảm đời sống cho lực lượng công nhân, kỹ sư trên công trường. Ở góc nhìn rộng hơn, những thách thức này không phải câu chuyện riêng của Long Thành mà là mẫu số chung của các đại công trường sân bay mới. Cảng hàng không Quảng Trị sau hơn 2 năm triển khai đã gần hoàn tất giải phóng mặt bằng 267,804 ha trên tổng quy mô 267,974 ha, phần còn lại chỉ 0,32 ha liên quan 3 trường hợp bị ảnh hưởng. Khi Quảng Trị bước vào giai đoạn nước rút với hàng loạt hạng mục chuyển sang hoàn thiện, Long Thành lại phải chấp nhận lùi thời điểm về đích tới cuối năm 2026 vì khó khăn nhân lực. Đặt hai dự án cạnh nhau, có thể thấy bài toán tiến độ không chỉ nằm ở kỹ thuật, vốn hay mặt bằng, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng quản trị con người và tổ chức thi công trên diện tích khổng lồ.
Điều kiện lao động: nắng gắt, thiếu người và ca kíp dày đặc
Nếu chỉ nhìn những mốc tiến độ, người ta dễ quên rằng đằng sau mỗi mét bê tông trên sân bay Long Thành là những bữa cơm vội, giấc ngủ chớp nhoáng giữa trưa hè nắng gắt của công nhân và kỹ sư. Dự án đang thi công giai đoạn 1, nhưng nhân sự trên công trường vẫn thiếu khoảng một phần ba so với yêu cầu, buộc lực lượng hiện có phải nỗ lực gánh phần việc tăng thêm mỗi ngày. Mặt bằng công nhật được đánh giá ở mức khá cao khi lao động vệ sinh, dọn dẹp nhận 400.000–450.000 đồng/ngày; thợ chính 600.000–650.000 đồng/ngày; lao động phụ 450.000–500.000 đồng/ngày, các ngày lễ, Tết được trả lương, thưởng theo quy định. Đây là sự ghi nhận cần thiết, nhưng khó có thể coi là đủ để bù đắp những giờ làm việc dưới cái nắng bỏng rát trên công trường rộng mênh mông. Kinh nghiệm từ Quảng Trị cho thấy nắng nóng và gió Lào khiến hàng trăm kỹ sư, công nhân phải chia ca từ sáng sớm đến đêm muộn, tận dụng từng giờ để đẩy nhanh tiến độ các hạng mục cuối. Điều kiện thi công ven biển với gió lớn, cát bay còn ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt hằng ngày, đặt ra yêu cầu cao về an toàn lao động và tổ chức thi công. Long Thành không có gió Lào, nhưng cái nắng miền Đông cùng lịch làm việc dày đặc cho thấy một mẫu số chung: tiến độ đang được mua bằng sức khỏe và thời gian của người lao động.
Quản lý nhân lực trên diện tích khổng lồ: từ 268 ha đến 5.000 ha
Một câu hỏi ít được nhắc tới là: làm thế nào để quản lý hiệu quả hàng nghìn con người trên diện tích hàng nghìn hecta mà vẫn giữ được tiến độ dự án lẫn điều kiện lao động chấp nhận được? Ở Cảng hàng không Quảng Trị, tiếng máy xúc, tiếng hàn cắt kim loại vang liên tục trên khắp công trường rộng gần 268 ha, nhiều tổ đội chủ động đăng ký làm thêm cuối tuần, tăng ca buổi tối, thậm chí làm xuyên đêm để bảo đảm tiến độ chung. Dự án duy trì nhịp độ thi công theo mô hình “3 ca, 4 kíp” trên nhiều mũi, hướng tới mục tiêu đón chuyến bay đầu tiên vào cuối năm 2026. Đó là một quyết định chiến lược: thay vì dàn hàng ngang cả ngày, hệ thống ca kíp cho phép tận dụng tối đa khung thời gian 24 giờ, giảm phần nào rủi ro dồn việc vào giờ nắng nóng nhất. Tuy nhiên, mô hình này chỉ phát huy tác dụng khi nhân lực đủ dày, có tổ chức ca kíp rõ ràng và có sự giám sát chặt chẽ về an toàn. Sân bay Long Thành hiện thiếu khoảng một phần ba nhân sự, nên dù cũng phải giãn ca tăng giờ, áp lực lên mỗi người càng lớn. Thực tế đó đặt lên bàn bài toán quản trị: nếu chỉ tăng ca, tăng lương mà không kèm hệ thống hỗ trợ sức khỏe, nhà nghỉ, khu ăn uống hợp lý, thì dây chuyền ca kíp dễ biến thành vòng quay kiệt sức. Quản lý nhân lực trên 5.000 ha vì thế không chỉ là bố trí tổ đội, mà là xây cả một “hạ tầng nhân sự” đủ an toàn và nhân văn.
Tiến độ dự án và áp lực lịch trình: ranh giới giữa quyết tâm và quá tải
Tiến độ dự án luôn được đặt lên hàng đầu trong các công trình hạ tầng chiến lược, nhưng Long Thành đang cho thấy mặt trái của việc sống chết bám lịch trình. Ban đầu sân bay được dự kiến đưa vào khai thác vào cuối tháng 6, song phải lùi thời điểm về đích tới cuối năm 2026 vì khó khăn nhân lực. Phía Quảng Trị, sau hơn 2 năm triển khai, công tác giải phóng mặt bằng – khâu then chốt quyết định tốc độ triển khai của toàn bộ công trình – gần như đã hoàn tất. Nhiều hạng mục trọng điểm đã hoàn thành phần kết cấu và chuyển sang giai đoạn hoàn thiện. Lãnh đạo địa phương yêu cầu các bên liên quan đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, tháo gỡ khó khăn, bảo đảm dự án triển khai đúng kế hoạch. Trên công trường, quyết tâm đó thể hiện qua lời của người thợ cơ điện: "Nắng nóng thì vất vả thật, nhưng đây là giai đoạn nước rút nên anh em đều cố gắng làm thêm giờ để dự án sớm về đích". Tinh thần tự hào, nhất là với lao động địa phương, khiến họ chấp nhận làm việc theo "3 ca, 4 kíp" để công trình sớm hoàn thành. Vấn đề là ranh giới giữa "quyết tâm" và "quá tải" rất mong manh. Một khi tiến độ trở thành mục tiêu tuyệt đối, dễ dẫn tới việc coi điều kiện lao động, quyền nghỉ ngơi và an toàn chỉ là biến số phụ. Kinh nghiệm Long Thành – buộc phải điều chỉnh thời gian khai thác vì thiếu người – là lời nhắc rằng lịch trình đề ra trên giấy phải được đo bằng thực trạng nhân lực và sức chịu đựng của con người, chứ không thể chỉ bằng tham vọng.
Điều kiện sống và bài toán nhân văn trên đại công trường
Trong mọi bảng tiến độ, người lao động thường chỉ xuất hiện như “nguồn lực”, nhưng đời sống thật của họ quyết định sức bền của cả dự án. Mô tả từ công trường sân bay cho thấy nhiều công nhân phải ăn vội, ngủ chớp nhoáng giữa trưa nắng gắt để kịp quay lại ca làm, trong khi nhân sự vẫn thiếu khoảng một phần ba. Ở Quảng Trị, điều kiện thi công ven biển với gió lớn, cát bay không chỉ làm việc thêm mệt mà còn ảnh hưởng tới sinh hoạt hằng ngày, buộc các đơn vị thi công phải nâng yêu cầu an toàn lao động và tổ chức thi công. Dù vậy, rất nhiều lao động địa phương coi việc trực tiếp tham gia xây dựng sân bay trên chính quê hương là niềm tự hào và tự nguyện làm theo "3 ca, 4 kíp" để đưa dự án về đích. Chính cảm xúc gắn bó này đang giúp các đại công trường đứng vững trước áp lực. Nhưng niềm tự hào không nên bị khai thác như một nguồn lực vô tận. Nếu Long Thành muốn trở thành biểu tượng mới của hàng không, điều đó phải được xây trên nền tảng nhân văn: khu ở sạch và thoáng, bữa ăn đúng giờ, khoảng nghỉ tránh nắng, chăm sóc y tế, cùng tiếng nói thực sự của người lao động trong mọi quyết định về ca kíp và tiến độ. Khi một dự án hạ tầng coi đời sống công nhân là phần cốt lõi chứ không phải phụ lục, thì mỗi chuyến bay cất cánh sau này mới mang ý nghĩa trọn vẹn.
