AI4CRIS: Khi trí tuệ nhân tạo bước vào trung tâm chiến lược mật mã quốc gia
Hội thảo khoa học quốc gia “Trí tuệ nhân tạo cho Mật mã và An toàn thông tin” (AI4CRIS) là diễn đàn chuyên sâu nơi các nhà quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp cùng phân tích vai trò của trí tuệ nhân tạo trong việc thiết kế hệ thống mật mã ứng dụng AI và bảo đảm an toàn thông tin số trước các mối đe dọa ngày càng phức tạp. Ngày 14/8/2026, tại Học viện Kỹ thuật mật mã, AI4CRIS diễn ra với sự tham dự của lãnh đạo cơ quan quản lý nhà nước, các nhà khoa học, chuyên gia và doanh nghiệp công nghệ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, mật mã và an toàn thông tin. Điều đáng nói không phải số lượng đại biểu, mà là cách sự kiện này khẳng định: trí tuệ nhân tạo mật mã và an toàn thông tin không còn là câu chuyện thuần kỹ thuật, mà là một trụ cột của chiến lược an ninh số quốc gia.
“Con dao hai lưỡi”: AI vừa là lá chắn vừa là mũi công phá hệ thống an toàn thông tin số
Thông điệp mạnh nhất từ hội thảo AI4CRIS là sự thẳng thắn nhìn nhận AI như một “con dao hai lưỡi” trong bảo đảm an toàn thông tin số. Báo cáo an ninh mạng 2025 cho thấy gần 552.000 cuộc tấn công mạng nhằm vào các hệ thống thông tin trong nước, với tỷ lệ tổn thất thực tế tăng từ 46,15% lên 52,3% – những con số buộc chúng ta phải xem lại năng lực phòng thủ hiện nay. Các cuộc tấn công không chỉ tinh vi, có chủ đích, mà còn được tiếp sức bởi AI, từ tự động hóa dò quét cho đến tạo ra nội dung giả mạo cực kỳ thuyết phục, làm xói mòn niềm tin xã hội. Nếu tiếp tục nhìn AI như công cụ hỗ trợ riêng lẻ – thay vì là đối tượng phải được quản trị – chúng ta sẽ đi sau, cả trong thế tấn công lẫn phòng thủ trên không gian mạng.
AI mở rộng không gian nghiên cứu mật mã: từ hậu lượng tử đến bảo mật quốc gia
Điểm nhấn chuyên môn của hội thảo là cách trí tuệ nhân tạo mở rộng không gian nghiên cứu mật mã, đặc biệt trong bối cảnh hậu lượng tử. Khi Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Hoa Kỳ công bố bộ ba tiêu chuẩn mật mã hậu lượng tử, bài toán thay thế toàn bộ hạ tầng mật mã hiện hành không thể giải được bằng tư duy thủ công cũ. AI được xác định là giải pháp đột phá để nghiên cứu, thử nghiệm và vận hành các hệ mật mã mới hiệu quả, rút ngắn thời gian thiết kế, tối ưu thuật toán và kiểm thử khả năng chống tấn công từ cả AI lẫn máy tính lượng tử. Đề án phát triển hệ thống mật mã kháng lượng tử giai đoạn 2026–2035, với trọng tâm tích hợp trí tuệ nhân tạo vào quy trình phát triển, cho thấy mật mã ứng dụng AI đã được đưa thẳng vào cấp độ chiến lược, không chỉ là đề tài thí nghiệm trong phòng lab.
Từ công nghệ đến thể chế: xây dựng hệ sinh thái AI an toàn, tin cậy cho an toàn thông tin số
Trong các phát biểu định hướng, một điểm được nhắc đi nhắc lại là yêu cầu phát triển hệ sinh thái AI an toàn, tin cậy để bảo vệ an toàn thông tin số không chỉ ở lớp hệ thống, mà ở cả không gian thông tin và niềm tin xã hội. PGS.TS Lê Hải Bình nhấn mạnh ba yêu cầu chiến lược: tự chủ công nghệ và dữ liệu, phát triển AI an toàn, có trách nhiệm, đáng tin cậy, và xây dựng nguồn nhân lực đủ khả năng làm chủ, quản trị trí tuệ nhân tạo. Từ đó, bảo đảm an toàn thông tin trong kỷ nguyên AI phải là cách tiếp cận tổng thể, kết hợp công nghệ, thể chế, quản trị và truyền thông, thay vì chỉ trông đợi vào các giải pháp kỹ thuật đơn lẻ. Nhiều ý kiến thống nhất rằng nếu không sớm định hình chuẩn kỹ thuật, khung pháp lý và quy tắc đạo đức cho AI trong lĩnh vực mật mã, các rủi ro sẽ tăng nhanh hơn bất kỳ khả năng ứng phó nào.
AI4CRIS như một diễn đàn quốc gia: cam kết thể chế trước thách thức công nghệ chiến lược
Thành công của hội thảo AI4CRIS không chỉ nằm ở hơn 40 báo cáo khoa học trong 6 phiên chuyên đề, mà ở cấu trúc lực lượng tham gia: lãnh đạo các ban, bộ, ngành, học viện chính trị, trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và các chuyên gia AI, mật mã, an toàn thông tin cùng hiện diện trong một cuộc đối thoại chung. Điều này cho thấy trí tuệ nhân tạo mật mã và an toàn thông tin số đã trở thành bài toán của toàn hệ thống, không còn thuộc riêng giới kỹ sư. GS.TS Nguyễn Thanh Thủy khẳng định mong muốn duy trì và phát triển AI4CRIS thành diễn đàn khoa học thường niên uy tín, kết nối cộng đồng khoa học, cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Nếu được giữ đúng tinh thần quốc gia và liên ngành như sự kiện lần này, AI4CRIS có thể trở thành “bàn điều khiển” nơi Việt Nam xây dựng, cập nhật và kiểm tra năng lực làm chủ công nghệ AI trong bảo mật và mật mã quốc gia trên nền chiến lược dài hạn.
