Từ thị trường tiêu thụ đến đối tác phát triển sản phẩm và tri thức
Hợp tác Việt Nam New Zealand về R&D và đổi mới sáng tạo là quá trình hai nước dịch chuyển từ quan hệ chủ yếu dựa trên thương mại hàng hóa sang cùng thiết kế sản phẩm, chia sẻ tri thức và phát triển nguồn nhân lực công nghệ, trong đó giáo dục đại học liên kết và giáo dục nghề nghiệp đóng vai trò nền tảng cho một quan hệ song phương chiến lược hướng tới kinh tế số và tăng trưởng xanh. Những hoạt động gần đây tại Auckland cho thấy rõ sự dịch chuyển đó. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã dự Diễn đàn giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp Việt Nam – New Zealand tại Trường Đại học Công nghệ Auckland, khẳng định giáo dục là nền tảng trong quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện giữa hai nước. Cùng ngày, ông tham dự Hội nghị bàn tròn Doanh nghiệp New Zealand–Việt Nam, nơi doanh nghiệp hai bên bàn thảo về công nghệ, kết nối thị trường và đổi mới sáng tạo.
Giáo dục và đào tạo: nền tảng cho tham vọng công nghệ chung
Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận mới là hai nước đặt giáo dục lên trước rồi mới nói đến đầu tư công nghệ. Bộ trưởng phụ trách Giáo dục Cao đẳng, Đại học, Khoa học, Đổi mới, Công nghệ New Zealand đánh giá cao quan hệ hợp tác lâu dài, khẳng định giáo dục là nền tảng quan trọng của Đối tác Chiến lược toàn diện. New Zealand tiếp tục hỗ trợ các khóa tiếng Anh ngắn hạn cho cán bộ Việt Nam và thúc đẩy trao đổi sinh viên, học giả, hợp tác giữa các trường đại học hai nước. Đây không chỉ là giao lưu học thuật mà là cách xây dựng lực lượng nhân sự chung cho các lĩnh vực như AI, khoa học dữ liệu, công nghệ số, an ninh mạng, công nghệ sinh học, nông nghiệp thông minh, năng lượng tái tạo và công nghệ môi trường – đúng những trụ cột của một nền kinh tế tri thức mà Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh là động lực nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh.
Ba trụ cột hợp tác: thử thách lớn nhất là biến văn kiện thành kết quả
Ở tầng doanh nghiệp, định hướng hợp tác không dừng lại ở thương mại truyền thống. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh rằng sáu tháng đầu năm, thương mại hai chiều tăng khoảng 15%, nhưng quy mô đầu tư song phương vẫn khiêm tốn so với tiềm năng và mức độ tin cậy chính trị, cho thấy dư địa lớn trong đầu tư, sản xuất, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Ông đề nghị cộng đồng doanh nghiệp tập trung vào ba trụ cột: nâng cấp nông nghiệp và thực phẩm theo chuỗi giá trị xanh; tạo động lực tăng trưởng mới dựa trên khoa học–công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh; và tăng cường kết nối con người, tri thức và thị trường. Một câu nói đáng nhớ là cảnh báo rằng các văn kiện hợp tác mới chỉ là bước đầu, điều quan trọng là sớm cụ thể hóa bằng chương trình, dự án và kết quả thực chất. Đây chính là phép thử xem quan hệ chiến lược có thoát khỏi "bệnh hình thức" hay không.
Giáo dục đại học liên kết và giáo dục nghề nghiệp: từ lớp học đến nhà máy, nông trại
Nếu ba trụ cột hợp tác là khung chiến lược, thì giáo dục đại học liên kết và giáo dục nghề nghiệp là nơi hiện thực hóa từng trụ cột trong đời sống sản xuất. Tại Diễn đàn giáo dục, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh Việt Nam coi phát triển con người là trọng tâm, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực nâng cao chất lượng tăng trưởng. Ông đề nghị hai nước tập trung đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế tri thức, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, chuyển giao tri thức và hợp tác giáo dục nghề nghiệp, công nhận tín chỉ, đào tạo tại nơi làm việc và đào tạo lại cho lực lượng lao động. Khi một số trường đại học hai nước đã trao đổi văn kiện hợp tác ngay tại diễn đàn, câu hỏi đặt ra không phải là "có hợp tác hay không" mà là liệu người học có kỹ năng tốt hơn, nhà trường đổi mới mạnh hơn và doanh nghiệp có nhân lực phù hợp hơn như mục tiêu được nêu ra.
Kết luận: quan hệ song phương chiến lược chỉ có ý nghĩa khi đo bằng sản phẩm và con người
Qua hai sự kiện tại Auckland, có thể thấy hợp tác Việt Nam New Zealand đang bước vào giai đoạn mà chỉ số quan trọng nhất không còn là kim ngạch thương mại, mà là chất lượng R&D sản phẩm khu vực và năng lực con người trong hệ sinh thái đổi mới. Việc nhấn mạnh đo lường hiệu quả hợp tác giáo dục bằng kỹ năng người học, mức độ đổi mới của nhà trường và khả năng đáp ứng nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp cho thấy hai nước không muốn quan hệ song phương chiến lược bị giới hạn trong các tuyên bố chính trị. Tuy nhiên, để chuyển từ tầm nhìn sang thực tế, cả hai bên phải chấp nhận đầu tư dài hạn vào chương trình liên kết, phòng thí nghiệm chung, dự án nông nghiệp thông minh và chuỗi giá trị xanh – những thứ không tạo ra lợi ích ngay nhưng quyết định vị thế trong bức tranh đổi mới sáng tạo Đông Nam Á. Nếu văn kiện được triển khai nghiêm túc và kết quả được đo đếm minh bạch, quan hệ này có thể trở thành hình mẫu cho cách một đối tác thương mại chuyển mình thành đối tác đồng sáng tạo tri thức.
