Camera là công cụ giám sát, không phải lời giải tự động
Camera phòng thi là hệ thống ghi hình được đề xuất để theo dõi hoạt động trong phòng và khu vực thi, lưu lại dữ liệu phục vụ kiểm tra, xác minh và xử lý sai phạm khi cần. Đây là công cụ hỗ trợ giám sát kỳ thi, không thể thay thế trách nhiệm của người tổ chức hay cơ quan có thẩm quyền.
Ngày 29-10, tại hội nghị ở Đà Nẵng tổng kết kỳ thi tốt nghiệp phổ thông năm 2026 và chuẩn bị cho kỳ thi năm 2027, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất nghiên cứu lắp thêm camera tại phòng thi và các khu vực liên quan. Đề xuất xuất hiện sau những sai phạm nghiêm trọng tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang, khiến kỳ thi bị ảnh hưởng và thí sinh liên quan phải thi lại. Đây không phải vấn đề kỹ thuật đơn thuần: khi niềm tin vào kết quả bị tổn hại, quyền lợi học tập của hàng triệu học sinh cũng bị đặt trước rủi ro.
Quy mô kỳ thi càng làm yêu cầu giám sát trở nên cấp thiết. Năm 2026 có 1.223.776 thí sinh, tăng 61.642 em so với năm trước và là kỳ thi có quy mô lớn nhất từ trước đến nay.
Sai phạm cho thấy cần kiểm soát cả người tổ chức
Số thí sinh bị đình chỉ tăng từ 41 trường hợp năm 2025 lên 89 trường hợp năm 2026; cùng năm có ba cán bộ coi thi vi phạm quy chế. Những con số này không tự chứng minh camera sẽ ngăn được gian lận, nhưng cho thấy việc chỉ tập trung vào hành vi của thí sinh là chưa đủ.
Sai phạm tại Tuyên Quang nghiêm trọng hơn một lỗi nghiệp vụ thông thường: theo thông tin trình bày tại hội nghị, cơ quan điều tra đã khởi tố 41 bị can liên quan đến hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn khi thi hành công vụ. Kết quả kỳ thi tại các điểm liên quan bị hủy và tổ chức thi lại để bảo vệ tính trung thực, khách quan, công bằng trong đánh giá năng lực thí sinh.
Bởi vậy, trọng tâm của kế hoạch siết giám sát phải là trách nhiệm giải trình của cán bộ coi thi và người quản lý, bên cạnh việc phát hiện thí sinh vi phạm. Hình ảnh có thể giúp xác minh diễn biến, nhưng nếu khâu quản lý hoặc xử lý dữ liệu thiếu độc lập, camera cũng có thể trở thành một lớp thủ tục hơn là cơ chế kiểm soát.
Tăng kiểm tra, dùng thiết bị an ninh đúng quy trình
Bộ dự kiến tăng cường kiểm tra công tác tổ chức thi, chuẩn bị giám sát từ sớm và duy trì liên tục trước, trong và sau kỳ thi; việc kiểm tra cần tập trung vào khâu, địa điểm có nguy cơ sai sót cao thay vì làm qua loa. Cách tiếp cận này hợp lý hơn việc đặt toàn bộ kỳ vọng vào thiết bị: giám sát phải theo sát cả quy trình lẫn con người.
Thiết bị an ninh cũng nằm trong các biện pháp được xem xét. Năm 2026, Bộ khuyến khích hội đồng thi sử dụng máy quét an ninh cầm tay có nguồn gốc rõ ràng, được chứng nhận để kiểm tra thí sinh trước khi vào phòng; đồng thời nghiên cứu tăng cường đối chiếu chéo và đổi mới phương thức giám sát nhằm hạn chế kẽ hở cho gian lận công nghệ cao.
Hiệu quả sẽ phụ thuộc vào cách lựa chọn, bố trí và quản lý nhân sự, cũng như quy trình lưu trữ, truy cập và sử dụng dữ liệu hình ảnh. Cần quy định rõ ai được xem dữ liệu, ai kiểm tra việc vận hành hệ thống và cách xử lý khi phát hiện bất thường. Nếu thiếu những lớp kiểm soát đó, camera ghi lại được sự việc nhưng chưa chắc ngăn được sai phạm.
Đề xuất còn được nghiên cứu, chưa phải quy định bắt buộc
Việc lắp camera tại phòng thi hiện là nội dung được đề xuất nghiên cứu, chưa phải yêu cầu bắt buộc áp dụng cho mọi điểm thi. Vì vậy, chưa thể khẳng định tất cả phòng thi trong kỳ thi năm 2027 sẽ có camera; điều đó chỉ có thể xác định khi quy định chính thức được ban hành.
Cơ quan quản lý cần biến định hướng tăng giám sát thành quy trình có thể kiểm tra: tiêu chuẩn thiết bị, phạm vi ghi hình, thời hạn lưu dữ liệu, quyền truy cập và trách nhiệm khi xảy ra sự cố. Song song với đó là tuyển chọn, phân công và quản lý cán bộ coi thi chặt chẽ, cùng việc xử lý nghiêm các vi phạm.
Camera phòng thi có thể tăng khả năng phát hiện và xác minh sai phạm, đồng thời bảo vệ thí sinh lẫn cán bộ trước cáo buộc thiếu căn cứ. Nhưng thiết bị chỉ có ý nghĩa khi đi kèm giám sát độc lập và trách nhiệm thực chất. Mục tiêu cuối cùng không phải là lắp thật nhiều camera, mà là bảo đảm mỗi kết quả thi phản ánh công bằng năng lực của thí sinh.
