Tài chính phục hồi: EVN quay lại vị trí “trụ cột” thay vì “gánh nặng”
EVN lợi nhuận phục hồi là bước ngoặt khi một tập đoàn từng lỗ lũy kế hơn 50.000 tỷ đồng nay đã xử lý hết thua lỗ, đạt hơn 12.200 tỷ đồng lợi nhuận trong 8 tháng đầu năm, qua đó không chỉ giải tỏa sức ép tài chính mà còn tái khẳng định vai trò nòng cốt trong bảo đảm an ninh năng lượng Việt Nam. Sau giai đoạn 2022-2023, khoản lỗ khoảng 50.029 tỷ đồng từng khiến EVN bị nhìn như một “cục nợ” của nền kinh tế, chủ yếu do nhiều chi phí sản xuất, cung ứng điện chưa được tính đủ vào giá bán lẻ điện. Việc tập đoàn báo cáo doanh thu 482.042 tỷ đồng, lợi nhuận ước 12.215 tỷ và nộp ngân sách khoảng 17.160 tỷ trong 8 tháng cho thấy cuộc “lội ngược dòng” đã thành hiện thực, chứ không phải một phép tính kế toán bề mặt. Đây là nền tảng bắt buộc để EVN bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu, thay thế vai trò bị động bằng vị thế dẫn dắt trong hệ sinh thái điện.
Nhu cầu điện tăng trưởng hai chữ số: áp lực cho mọi quyết định của EVN
Nếu giai đoạn lỗ lũy kế là hồi chuông cảnh báo nội tại, thì nhu cầu điện tăng trưởng mới là sức ép ngoại sinh buộc EVN phải thay đổi. Nhu cầu điện được dự báo tăng khoảng 10-12% mỗi năm, đòi hỏi hệ thống phải bổ sung khoảng 93.000 MW nguồn điện đến năm 2030. Tăng trưởng đó không chỉ đến từ sản xuất truyền thống, mà từ các trung tâm dữ liệu, công nghệ cao, ngành sản xuất mới – những lĩnh vực yêu cầu nguồn điện ổn định, chất lượng cao và phản ứng nhanh. Theo Phó Thủ tướng Thường trực, Việt Nam hướng tới tăng trưởng GDP hai chữ số giai đoạn 2026-2030, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực. Trong bối cảnh đó, điện không còn là “một yếu tố đầu vào” mà là điều kiện tồn tại của mọi hoạt động kinh tế. Người dân, doanh nghiệp sẽ cảm nhận trực tiếp kết quả điều hành của EVN qua chất lượng cung cấp điện, chứ không qua các báo cáo lợi nhuận.
Tái cấu trúc EVN: tinh gọn để mạnh hơn, không phải nhỏ đi
Tái cấu trúc EVN không thể hiểu là “cắt giảm cho gọn” mà là sắp xếp lại để tập đoàn đủ mạnh giữ vai trò trụ cột trong an ninh năng lượng Việt Nam. Sau quá trình tái cơ cấu, số đơn vị thành viên đã giảm từ 82 năm 2011 xuống còn 33 vào cuối 2025 – một con số cho thấy mức độ cải tổ bộ máy rất sâu. Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng không phải là giảm bao nhiêu, mà là sau khi giảm, EVN có thực sự nâng cao năng lực cạnh tranh hay không. Phó Thủ tướng yêu cầu việc tái cấu trúc phải gắn với mục tiêu xây dựng EVN thành tập đoàn kinh tế mạnh, làm chủ khoa học, công nghệ, nâng cao quản trị và hiệu quả sử dụng vốn. EVN định hướng tiếp tục nắm vai trò nòng cốt trong sản xuất, truyền tải, phân phối và kinh doanh điện; đồng thời cơ cấu lại sở hữu tại một số tổng công ty phát điện, tách bạch phân phối và bán lẻ theo lộ trình thị trường điện cạnh tranh. Đây là cách tiếp cận hợp lý: mở cửa thị trường nhưng vẫn duy trì “xương sống” nhà nước trong những khâu mang tính chiến lược.
Đầu tư nguồn, lưới và mục tiêu Top 500: tham vọng hay tất yếu?
Trong bối cảnh nhu cầu điện tăng mạnh, EVN không có lựa chọn nào khác ngoài việc tăng năng lực nguồn và lưới. Chỉ riêng 8 tháng đầu năm, khối lượng đầu tư ước đạt 76.820 tỷ đồng, giải ngân 69.535 tỷ; EVN đã khởi công 118 và đóng điện 116 công trình lưới 110-500kV. Các dự án nguồn điện lớn như Nhiệt điện Quảng Trạch I (dự kiến hoàn thành năm nay), LNG Quảng Trạch II (hoàn thành 2030) và LNG Quảng Trạch III (phấn đấu khởi công đầu 2027) là những mảnh ghép quan trọng trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Đáng chú ý hơn, Phó Thủ tướng đặt mục tiêu EVN đến 2030 nằm trong nhóm 3 doanh nghiệp Việt Nam có mặt trong Top 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới, với tham vọng không chỉ “có tên” mà phải hướng tới thứ hạng cao. Một câu nói có thể trích dẫn là: "Đến năm 2030, EVN phấn đấu nằm trong nhóm 3 doanh nghiệp Việt Nam có mặt trong Top 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới". Đây không chỉ là tham vọng hình ảnh, mà là áp lực phải tăng trưởng bền vững: tái đầu tư lợi nhuận, tăng vốn dài hạn, nâng chuẩn quản trị theo tiêu chí toàn cầu.
Từ an ninh năng lượng đến lợi ích người dùng điện
Cuối cùng, mọi câu chuyện về EVN – từ EVN lợi nhuận phục hồi đến tái cấu trúc EVN – phải quy về một điểm: an ninh năng lượng Việt Nam không phải khái niệm trừu tượng, mà là quyền được dùng điện ổn định, an toàn, với chi phí hợp lý của người dân và doanh nghiệp. Theo Phó Thủ tướng, EVN đủ mạnh mới có điều kiện thực hiện tốt vai trò nòng cốt, dẫn dắt trong bảo đảm an ninh năng lượng, cung ứng điện ổn định, chất lượng cho phát triển kinh tế – xã hội và đời sống người dân. Với mục tiêu cả năm đạt lợi nhuận trên 13.500 tỷ và nộp ngân sách trên 26.300 tỷ, EVN đang chứng minh rằng tập đoàn có thể vừa thoát lỗ, vừa tăng đầu tư, vừa giữ chỉ tiêu kỹ thuật nằm trong nhóm 4 nước dẫn đầu ASEAN về độ tin cậy cung cấp điện và tổn thất điện năng. Thách thức lớn nhất phía trước không còn là cân đối lỗ – lãi, mà là chứng minh lợi nhuận đi kèm dịch vụ điện tốt hơn, minh bạch hơn, thân thiện hơn với người dùng trong một thị trường dần cạnh tranh.
