Kỹ năng thoát nạn phải được học trước khi có cháy
Kỹ năng thoát nạn là những hành động thực tế giúp trẻ nhận ra nguy hiểm, báo động, rời khỏi khu vực cháy theo lối an toàn và cầu cứu nếu bị mắc kẹt. Vụ cháy trưa 5/11/2026 tại khu học tạm Trường THCS Kim Liên, số 1 Hoàng Tích Trí, phường Kim Liên, Hà Nội, cho thấy việc chuẩn bị ấy không thể để đến lúc khẩn cấp mới bắt đầu. Lực lượng chức năng điều động 7 xe chữa cháy, một xe chỉ huy cùng hơn 60 cán bộ, chiến sĩ; đám cháy được dập tắt lúc 13h và học sinh được sơ tán. Ngày 6/11, lãnh đạo địa phương xác nhận một học sinh lớp 6 tử vong. Nguyên nhân vụ cháy đang được điều tra, vì vậy không nên suy đoán hay quy trách nhiệm trước khi có kết luận. Nhưng gia đình và nhà trường cần chủ động dạy trẻ em gặp hỏa hoạn biết báo cho ai, đi đâu và làm gì khi lối thoát bị chặn.
Sáu phản ứng cha mẹ cần tập cùng con
Cha mẹ nên hướng dẫn trẻ theo tình huống cụ thể, không dừng ở lời dặn chung chung. Khi phát hiện khói, lửa hoặc ngửi thấy mùi khét, trẻ cần báo ngay cho giáo viên, người lớn và người xung quanh; gọi 114 khi có thể, nhưng không nán lại để gọi nếu việc đó làm chậm thoát hiểm.
- Rời đi theo lối an toàn, không chen lấn, không dùng thang máy, không quay lại lấy cặp hay điện thoại; đến điểm tập kết và không trở vào khu vực cháy.
- Gặp khói thì cúi thấp hoặc bò sát sàn. Có khăn hay vải trong tầm tay thì che mũi miệng, nhưng đừng mất thời gian đi tìm hoặc nghĩ khăn đủ bảo vệ để bước vào khói dày.
- Trước khi mở cửa, dùng mu bàn tay kiểm tra độ nóng. Nếu cửa nóng hoặc khói lọt qua khe, không mở; nếu an toàn, mở từ từ và đứng tránh sang bên.
- Nếu mắc kẹt, đóng cửa, chèn khe để hạn chế khói, gọi 114 và ra hiệu ở cửa sổ hoặc ban công. Không tự nhảy từ trên cao xuống.
- Nếu quần áo bén lửa: dừng lại, nằm xuống, che mặt rồi lăn người; tuyệt đối không chạy.
Đây là những thao tác cần được dạy trẻ kỹ năng sinh tồn theo cách phù hợp lứa tuổi và khả năng của từng em, không phải bài kiểm tra gan dạ.
Nghe hướng dẫn một lần không đủ để trẻ phản ứng
Trong tình huống nguy hiểm, trẻ có thể hoảng sợ hoặc không nhớ được lời dặn nếu chưa từng thực hành. Vì vậy, cha mẹ và giáo viên nên cùng trẻ nhận diện lối ra, điểm tập kết, người có thể giúp đỡ, rồi tập lại những thao tác cơ bản bằng các tình huống khác nhau. Trẻ cần biết không chỉ đường nào nên đi mà còn phải làm gì nếu hành lang đầy khói hay lối quen thuộc bị chặn. Tập một lần giúp trẻ biết đường; ôn luyện giúp trẻ nhớ cách hành động. Mỗi trường cần hướng dẫn lại khi học sinh chuyển phòng, đổi ca hoặc chuyển sang địa điểm học tạm. Diễn tập cũng cần tính đến trẻ phản ứng chậm, dễ hoảng sợ hoặc gặp khó khăn khi nghe và di chuyển; các em cần được hướng dẫn, hỗ trợ và tập lại, không bị làm xấu hổ. Kỹ năng được lặp lại trong môi trường an toàn mới có cơ hội trở thành phản xạ hữu ích.
An toàn trường học không thể giao riêng cho trẻ
Dạy trẻ thoát hiểm là cần thiết, nhưng không thể biến kỹ năng của học sinh thành cách bù đắp cho những thiếu sót trong môi trường. Người lớn và nhà trường phải kiểm tra thực chất nguồn điện, vật liệu, lối thoát, khả năng báo động và đường tiếp cận cứu nạn; đồng thời chuẩn hóa quy trình sơ tán cho cả giờ học, giờ nghỉ và lúc giao ca. Mỗi em cần biết ai chỉ huy, ai hỗ trợ khi giáo viên phụ trách vắng mặt và nơi tập trung nào an toàn. Với địa điểm học tạm, điều kiện phòng cháy phải được xem xét ngay trong phương án tổ chức; nếu nơi học không đủ an toàn, cơ quan quản lý cần bố trí phương án khác, không lấy nhu cầu có chỗ học làm lý do chấp nhận nguy hiểm. Công điện 72/CĐ-TTg ngày 5/11 yêu cầu điều tra nguyên nhân, làm rõ trách nhiệm, rà soát an toàn và tổ chức giáo dục, thực hành kỹ năng phòng cháy. Điều cần thiết tiếp theo là kết quả kiểm chứng được tại từng trường.
Thông điệp sau vụ cháy Kim Liên phải rõ ràng: dạy trẻ kỹ năng thoát nạn, tập đi tập lại và đồng thời buộc người lớn bảo đảm an toàn trường học. Trẻ có thể học cách báo động, sơ tán và cầu cứu, nhưng trách nhiệm ngăn ngừa nguy cơ, chuẩn bị lối thoát và tổ chức ứng phó thuộc về người lớn. Không nên đợi thêm mất mát mới biến những bài học sinh tồn thành hành động thường nhật.
