Vĩnh Long năng lượng tái tạo: từ tỉnh ven biển đến cực phát điện ròng
Vĩnh Long năng lượng tái tạo là chiến lược phát triển dựa trên điện gió, điện mặt trời, sinh khối và các công nghệ lưu trữ, nhằm biến tỉnh ven biển Đồng bằng Sông Cửu Long thành trung tâm phát điện ròng, gắn với kinh tế biển xanh, công nghiệp chế biến và an ninh năng lượng quốc gia. Trong bối cảnh bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia gắn với chuyển dịch năng lượng và phát triển kinh tế xanh đang trở thành yêu cầu cấp thiết, Vĩnh Long có nhiều điều kiện để khẳng định vai trò trong bản đồ năng lượng khu vực ĐBSCL. Tỉnh sở hữu hơn 130km đường bờ biển – lợi thế hiếm có để phát triển điện gió ven biển và ngoài khơi. Với tổng công suất nguồn điện đang vận hành khoảng 5.517MW, trong đó 15 nhà máy điện gió đạt 650,75MW và hai nhà máy điện mặt trời 189,3MW, cùng khoảng 5.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất 180MW, Vĩnh Long đã vượt xa nhu cầu nội tỉnh và trở thành địa phương phát điện ròng lên hệ thống. Đây không chỉ là câu chuyện tăng công suất, mà là bước xoay trục chiến lược: từ một tỉnh nông nghiệp ven biển sang vai trò đầu tàu năng lượng tái tạo của vùng Tây Nam Bộ.
Điện gió Đồng bằng Sông Cửu Long: Vĩnh Long chọn gió làm động cơ tăng trưởng
Nếu phải chọn một động cơ tăng trưởng mới cho Đồng bằng Sông Cửu Long, Vĩnh Long đã đặt cược rõ ràng vào điện gió. Theo phân bổ quy hoạch đến năm 2030, tỉnh sẽ phát triển 4.178,8MW điện gió trên bờ và gần bờ; giai đoạn 2030–2035 được phân bổ tăng thêm 788MW điện gió gần bờ. Song song, địa phương dự kiến tiếp nhận thêm 1.000MW điện gió ngoài khơi đấu nối vào bờ. Hiện toàn tỉnh đã có 15 nhà máy điện gió với tổng công suất 650MW đang vận hành, gồm 13 dự án vận hành toàn phần và hai dự án vận hành một phần. Khoảng 22 dự án khác với tổng công suất 1.813MW đang trong quá trình hoàn thiện thủ tục, trong khi giai đoạn 2026–2030 có thêm 17 dự án, tổng công suất 1.833MW được doanh nghiệp đề xuất khảo sát. Theo Sở Công Thương, trên địa bàn tỉnh dự kiến phát triển khoảng 60 dự án điện gió, điện mặt trời, điện sinh khối và điện từ chất thải với tổng công suất trên 5.255MW đến năm 2030. Đây là lựa chọn mang tính tuyên bố: Vĩnh Long không muốn chỉ là một điểm đặt tua-bin, mà muốn định nghĩa lại vai trò của điện gió Đồng bằng Sông Cửu Long – từ nguồn bổ sung thành trụ cột của hệ sinh thái năng lượng xanh.
Kinh tế biển xanh và hạ tầng cảng biển: nền tảng cho trung tâm xuất khẩu năng lượng
Điện gió chỉ phát huy hết ý nghĩa khi gắn với kinh tế biển xanh và hạ tầng cảng biển. Vĩnh Long đang từng bước hình thành không gian kinh tế biển gắn với công nghiệp năng lượng, hạ tầng truyền tải và dịch vụ logistics, tạo nền tảng thu hút đầu tư và nâng cao giá trị kinh tế địa phương. Tỉnh có Trung tâm Điện lực Duyên Hải, hệ thống lưới truyền tải 220kV, 500kV và điều kiện thuận lợi để phát triển công nghiệp năng lượng, dịch vụ kỹ thuật, logistics và phụ tải công nghiệp xanh. Việc đầu tư, phát triển nguồn và lưới điện thời gian qua đã cơ bản bảo đảm cung ứng điện an toàn, liên tục cho sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội trên địa bàn. Với tổng công suất nguồn 5.518MW đang vận hành, lớn hơn nhiều lần nhu cầu nội tỉnh, Vĩnh Long đã trở thành địa phương phát điện ròng lên hệ thống. Đây là lợi thế mà ít tỉnh ven biển nào trong vùng có được: vừa là cửa ngõ biển, vừa là nút kết nối lưới truyền tải cao áp, đủ sức đón và giải tỏa các dự án điện gió trên bờ, gần bờ và ngoài khơi.
Chiến lược trung tâm xuất khẩu năng lượng tái tạo: tham vọng gắn với an ninh năng lượng
Tham vọng của Vĩnh Long không dừng ở việc tự đủ điện. Tỉnh đang xây dựng Đề án “Phát triển tỉnh thành trung tâm xuất khẩu năng lượng tái tạo của vùng và cả nước đến năm 2030, định hướng đến năm 2050”. Định hướng này không chỉ nhằm tăng công suất nguồn, mà còn hướng đến hình thành hệ sinh thái công nghiệp – năng lượng xanh, gắn năng lượng với khu kinh tế, khu công nghiệp, cảng biển, logistics, công nghiệp chế biến, chuyển đổi số và kinh tế tuần hoàn. Các lĩnh vực được xác định gồm điện gió, điện mặt trời, điện sinh khối, điện rác, hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS), hydrogen xanh, amoniac xanh, trung tâm dữ liệu sử dụng năng lượng xanh và công nghiệp dịch vụ kỹ thuật. Theo Bí thư Tỉnh ủy Trần Văn Lâu, công nghiệp và năng lượng là hai lĩnh vực trụ cột, có vai trò dẫn dắt, tạo đột phá để tỉnh đạt mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững, phấn đấu tăng trưởng hai con số. Nói cách khác, chiến lược trung tâm xuất khẩu năng lượng tái tạo của Vĩnh Long là một phần trong bài toán lớn hơn: góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đồng thời tái cấu trúc nền kinh tế địa phương theo hướng xanh và có giá trị gia tăng cao.
Vượt nút thắt hạ tầng để không lỡ chuyến tàu kinh tế xanh
Dù lợi thế rõ ràng, Vĩnh Long không thể trở thành trung tâm năng lượng nếu không giải quyết triệt để các nút thắt hạ tầng. Tỉnh ưu tiên thu hút các dự án công nghệ tiên tiến, giá trị gia tăng cao, sử dụng tài nguyên hiệu quả, phát thải thấp và có khả năng liên kết, lan tỏa; đồng thời tập trung tháo gỡ điểm nghẽn về đất đai, giải phóng mặt bằng, hạ tầng, nguồn nhân lực, công nghiệp hỗ trợ và thủ tục đầu tư. Hiện địa phương đang xử lý vướng mắc bồi thường, đất bãi bồi, đất rừng và đường dây đấu nối cho 4 dự án điện gió với tổng công suất 254MW. Năng lực giải tỏa công suất của lưới truyền tải được xác định là yếu tố quyết định hiệu quả đầu tư, nên tỉnh phải tiếp tục đầu tư đồng bộ lưới 110kV, 220kV, 500kV và phối hợp chặt với các đơn vị truyền tải. Việc hoàn thiện khung pháp lý minh bạch, khả thi sẽ khơi thông nguồn lực, hạn chế đầu tư trùng lặp, tạo động lực cho công nghiệp xanh, bảo đảm an ninh năng lượng và tăng trưởng bền vững. Nếu làm được, Vĩnh Long không chỉ vượt qua giới hạn hạ tầng hiện tại, mà còn có thể trở thành hình mẫu về chuyển đổi sang kinh tế biển xanh cho cả vùng Đồng bằng Sông Cửu Long.
