Đồng bằng sông Cửu Long hướng tới trung tâm năng lượng tái tạo

Đồng bằng sông Cửu Long đổi vai: từ vựa lúa sang trung tâm năng lượng sạch

Năng lượng tái tạo Đồng bằng sông Cửu Long là chiến lược phát triển dựa trên các nguồn điện gió, điện mặt trời, sinh khối và khí tự nhiên sạch, nhằm chuyển dịch kinh tế xanh, giảm phụ thuộc nông nghiệp thuần túy, thích ứng biến đổi khí hậu và từng bước biến khu vực này thành trung tâm năng lượng sạch của vùng và khu vực. Trọng tâm không chỉ là tăng công suất phát điện, mà còn là tái cấu trúc không gian kinh tế, kết nối với kinh tế biển, công nghiệp phụ trợ và xuất khẩu điện. Điều này đánh dấu một thay đổi tư duy: coi gió, nắng và biển không phải yếu tố rủi ro, mà là tài sản phát triển dài hạn. Điều đáng chú ý là các tỉnh không đi riêng lẻ, mà đang tạo ra một "trục năng lượng" trên nền tảng chiến lược chuyển dịch kinh tế xanh, trong đó Vĩnh Long, Cần Thơ và Cà Mau đóng ba vai trò khác nhau nhưng bổ sung cho nhau. Nếu quá trình này được dẫn dắt tốt, Đồng bằng sông Cửu Long có thể chuyển từ vùng chịu tác động khí hậu sang vùng chủ động cung cấp năng lượng sạch cho cả nước và khu vực.

Điện gió Vĩnh Long: trụ cột mới của chuyển dịch kinh tế xanh

Vĩnh Long đang chứng minh rằng một tỉnh thuần nông hoàn toàn có thể trở thành điểm tựa cho năng lượng tái tạo Đồng bằng sông Cửu Long. Hiện toàn tỉnh đã có 15 nhà máy điện gió vận hành thương mại với tổng công suất khoảng 650 MW, trong đó có 2 nhà máy vận hành một phần. Dự kiến cuối năm 2026, thêm 4 dự án điện gió hòa lưới sẽ nâng tổng số dự án điện gió đi vào hoạt động lên 19, tạo bước nhảy đáng kể cho “rổ” công suất xanh của tỉnh. Điều quan trọng hơn con số là cách Vĩnh Long xác định điện gió Vĩnh Long như trụ cột trong lộ trình phát triển kinh tế bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu, gắn trực tiếp với giá trị sản xuất công nghiệp và nguồn thu ngân sách địa phương. Một câu nói đáng trích dẫn từ kế hoạch tỉnh là: "Địa phương đã cấp chủ trương đầu tư cho 18 nhà máy điện gió, với tổng công suất 1.243 MW". Đây không phải là những dự án đơn lẻ, mà là khung năng lượng để kéo theo lưới điện, dịch vụ kỹ thuật và đào tạo lao động, mở đường cho chuyển dịch kinh tế xanh sâu rộng.

Cần Thơ đặt cược vai trò trung tâm năng lượng sạch của vùng

Nếu Vĩnh Long là mắt xích sản xuất, Cần Thơ đang định vị mình như trung tâm năng lượng sạch và "trạm phát lực" của cả vùng. Theo quy hoạch phát triển điện điều chỉnh, thành phố được phê duyệt 56 dự án nguồn điện với tổng công suất tới 9.154 MW, với cơ cấu nguồn đa dạng gắn chặt với mục tiêu chuyển dịch kinh tế xanh: điện khí LNG, sinh khối, điện mặt trời và điện gió. Riêng điện gió có 30 dự án với tổng công suất quy hoạch 2.785 MW. Tầm nhìn không dừng ở số lượng dự án. Quy hoạch Cần Thơ giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050, xác định năng lượng sạch là “trụ cột kinh tế đột phá” và xây dựng thành phố như trung tâm năng lượng sạch tiên phong chuỗi công nghiệp xanh của toàn vùng. Ở cấp triển khai, thành phố đã chấp thuận đầu tư 22 dự án điện gió, 9 đã vận hành thương mại, 5 đang xây dựng và 8 hoàn thiện pháp lý, với mục tiêu đưa 21 dự án điện gió vào hoạt động đến 2030, nâng công suất lên 2.390 MW. Chiến lược này được hỗ trợ bởi cơ chế hành chính trực tuyến, tháo gỡ đất đai và kết nối với dự án khí Block B - Ô Môn để bảo đảm an ninh năng lượng cho cả vùng.

Điện gió ngoài khơi Cà Mau: từ kinh tế biển đến xuất khẩu điện

Ở cực Nam, Cà Mau đang đi một bước xa hơn: coi điện gió ngoài khơi Cà Mau không chỉ là nguồn điện nội địa mà là sản phẩm xuất khẩu chiến lược. Tại cuộc làm việc gần đây, đại diện VinEnergo thuộc Vingroup đã đề xuất tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư loạt nhà máy điện gió tại Gành Hào, Cái Đôi Vàm, Tân Tiến, Tầm Giang và Tân An. Song song đó, tập đoàn đề xuất một dự án điện gió ngoài khơi công suất 3.000 MW hướng tới xuất khẩu điện, tận dụng đường bờ biển dài và điều kiện gió thuận lợi của Cà Mau, đồng thời bám sát xu thế chuyển dịch kinh tế xanh toàn cầu. Chính quyền tỉnh cho biết trung ương đã phê duyệt kế hoạch phát triển 15.000 MW điện gió ngoài khơi tại Cà Mau, với định hướng xuất khẩu điện sang thị trường Malaysia và cung cấp trực tiếp cho các đối tác trong nước. Trong tầm nhìn này, điện gió ngoài khơi trở thành một trụ cột trong chiến lược kết hợp chuyển dịch kinh tế xanh với phát triển kinh tế biển bền vững. Tuy nhiên, phía tỉnh yêu cầu nhà đầu tư phải nghiên cứu nghiêm túc giải pháp công nghệ truyền tải, giải tỏa công suất và phát triển hệ thống phụ tải để bảo đảm khai thác hiệu quả, đồng thời hướng tới ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác làm động lực mới cho ngành năng lượng xanh địa phương.

Cơ hội, thách thức và câu hỏi chiến lược cho vùng Mekong

Nhìn tổng thể, ba mảnh ghép Vĩnh Long – Cần Thơ – Cà Mau đang tạo ra một bản đồ mới cho năng lượng tái tạo Đồng bằng sông Cửu Long: nội lực điện gió đất liền, trung tâm năng lượng sạch khu vực và cửa ngõ điện gió ngoài khơi cho xuất khẩu. Cơ hội là rõ ràng: đa dạng hóa nền kinh tế khỏi phụ thuộc nông nghiệp, bù đắp rủi ro khí hậu bằng nguồn thu năng lượng, nâng vị thế vùng trong chuỗi cung ứng năng lượng sạch Đông Nam Á. Nhưng thách thức cũng không ít. Hạ tầng lưới truyền tải, năng lực quy hoạch không gian biển, chất lượng nguồn nhân lực kỹ thuật cao và khả năng điều phối liên tỉnh sẽ quyết định liệu chiến lược chuyển dịch kinh tế xanh có đi đến chỗ hình thành một trung tâm năng lượng sạch thực thụ hay chỉ dừng ở các cụm dự án rời rạc. Tác giả cho rằng thời điểm này cần một “bản hiệp ước năng lượng vùng” – nơi các tỉnh thống nhất tiêu chuẩn môi trường, quy hoạch lưới điện, cơ chế chia sẻ lợi ích – để đảm bảo điện gió Vĩnh Long, trung tâm năng lượng Cần Thơ và điện gió ngoài khơi Cà Mau cùng hướng đến mục tiêu chung: một Đồng bằng sông Cửu Long vừa an toàn trước biến đổi khí hậu, vừa chủ động cung cấp năng lượng sạch cho khu vực.