Tài chính xanh Việt Nam: từ khẩu hiệu đến dòng vốn thực sự
Tài chính xanh Việt Nam là việc hệ thống ngân hàng thiết kế, phân bổ và giám sát các sản phẩm tín dụng, tiền gửi, đầu tư sao cho dòng vốn không chỉ tạo lợi nhuận mà còn giảm phát thải, bảo vệ môi trường, thúc đẩy công bằng xã hội và phù hợp các chuẩn mực quản trị ESG, qua đó hỗ trợ chuyển đổi xanh cho toàn bộ nền kinh tế. Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Ngọc Cảnh khẳng định tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và quản trị rủi ro môi trường – xã hội đã trở thành yêu cầu cấp thiết, không còn là lựa chọn mang tính tự nguyện nữa. Khi “luật chơi” thay đổi, ngân hàng buộc phải biến những tuyên bố ESG thành cấu trúc sản phẩm cụ thể, từ tín dụng xanh tới tiền gửi bền vững. Con số 828 nghìn tỷ đồng dư nợ tín dụng xanh với tốc độ tăng trên 20%/năm cho thấy thị trường này đã rời xa giai đoạn thử nghiệm và bước vào cuộc cạnh tranh thật sự giữa các ngân hàng ESG.
BIDV và tham vọng ngân hàng ESG với sản phẩm tiền gửi bền vững
Trong cuộc chơi tài chính xanh Việt Nam, BIDV lựa chọn đi đầu ở mảng sản phẩm tiền gửi bền vững dành cho khách hàng tổ chức. Khác với tiền gửi truyền thống, nguồn vốn huy động từ sản phẩm này được phân bổ theo Khung Tiền gửi bền vững, gắn chặt với các dự án năng lượng tái tạo, hạ tầng bền vững, nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn và cả những dự án tạo giá trị xã hội như mở rộng tiếp cận dịch vụ thiết yếu. Đáng chú ý, BIDV không xem đây chỉ là một dòng sản phẩm mà là công cụ chiến lược để hiện thực hóa mục tiêu “Lớn – Mạnh – Xanh” và thực hành ESG một cách đo lường được. “Tính đến cuối năm 2025, dư nợ tín dụng xanh của BIDV đạt 82.332 tỉ đồng với mức tăng trưởng bình quân 20,8%/năm trong giai đoạn 2021 – 2025”. Con số này đặt BIDV vào nhóm ngân hàng ESG có khả năng dẫn dắt dòng vốn xanh, nhất là khi ngân hàng còn được lựa chọn cung cấp dịch vụ thanh toán trên sàn giao dịch các-bon trong nước.
Agribank xanh hóa dòng vốn nông nghiệp, chạm tới từng hộ gia đình
Nếu BIDV tạo sân chơi cho doanh nghiệp qua sản phẩm tiền gửi bền vững, thì Agribank lại chọn “đi đường ruộng”, đưa dòng vốn xanh nông nghiệp về tận cánh đồng và hộ gia đình. Ngân hàng Nhà nước đã có chính sách tín dụng ưu đãi với nông nghiệp hữu cơ và mô hình kinh tế tuần hoàn; Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long là ví dụ điển hình, nơi Agribank giữ vai trò ngân hàng chủ lực. Agribank cung cấp gói tín dụng liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ lúa gạo chất lượng cao với doanh số giải ngân lũy kế hơn 2.400 tỷ đồng, dư nợ gần 793 tỷ đồng. Ở phía khách hàng cá nhân, ngân hàng xây cả một gói tín dụng quy mô 80.000 tỷ đồng cho sản xuất kinh doanh bền vững và vay ưu đãi mua xe điện. Kèm theo đó, dự thảo nghị định hỗ trợ lãi suất 2% từ ngân sách Nhà nước cho doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh và cá nhân làm dự án xanh và tuần hoàn tạo thêm động lực để mỗi người dân trở thành “tế bào xanh” của nền kinh tế.
OCB: nâng chuẩn minh bạch và lan tỏa “dấu chân xanh” qua tín dụng
OCB chọn một hướng khác: xây nền quản trị ESG bài bản rồi mới tăng tốc dòng vốn xanh. Ngân hàng đưa các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị vào vận hành, mở rộng công bố thông tin phát triển bền vững theo chuẩn GRI và tham chiếu Bộ Nguyên tắc Ngân hàng có Trách nhiệm của Liên Hợp Quốc. Nhờ đó, bức tranh tác động môi trường – xã hội của OCB không còn là vài khẩu hiệu trong báo cáo thường niên, mà là những số liệu cụ thể gắn với dư nợ tín dụng xanh vượt 21.000 tỷ đồng, chiếm 10,7% tổng dư nợ và tăng hơn 10% so với năm trước. Dòng vốn này tập trung vào năng lượng tái tạo, công trình xanh, quản lý nước bền vững, nông nghiệp bền vững và giao thông sạch. OCB trở thành thành viên Liên minh Ngân hàng Thương mại Xanh, tung ra chương trình ưu đãi cho thị trường xây dựng xanh và bộ sản phẩm GREEN, PINK DEPOSIT dành cho doanh nghiệp. Song song đó, dư nợ cho nông nghiệp – nông thôn gần 7.800 tỷ đồng, tăng hơn 80% cho thấy ngân hàng ESG này không bỏ quên khu vực nông thôn trong chuyển đổi xanh.
Cuộc đua tài chính xanh: ai thực sự biến ESG thành lợi ích cho người dùng?
Điểm chung của BIDV, Agribank và OCB là đều tuyên bố mình là ngân hàng ESG, nhưng điểm khác nhau nằm ở việc ai biến lời hứa thành lợi ích cụ thể cho doanh nghiệp và người dân. Với BIDV, doanh nghiệp tổ chức có thêm sản phẩm tiền gửi bền vững giúp tối ưu dòng tiền, đồng thời khẳng định thương hiệu trong kỷ nguyên ESG mà vẫn giữ các đặc tính an toàn, thanh khoản và sinh lời như tiền gửi truyền thống. Agribank thì dùng quy mô và mạng lưới để kéo tài chính xanh đến từng hộ sản xuất, khách hàng mua xe điện, lắp điện mặt trời áp mái với lãi suất ưu đãi khoảng từ 5,8%/năm trong một số gói tín dụng. OCB lại đặt trọng tâm vào minh bạch, mở rộng hệ sinh thái tài chính bền vững cho SME, doanh nghiệp nữ và startup, lan tỏa chiến dịch môi trường ngay trong nội bộ. Nếu các xu hướng này được duy trì cùng khung pháp lý mới (như dự thảo hỗ trợ lãi suất 2%), tài chính xanh Việt Nam sẽ không chỉ là câu chuyện của vài tập đoàn lớn, mà trở thành lựa chọn khả thi cho bất kỳ doanh nghiệp hay cá nhân muốn gắn lợi nhuận với trách nhiệm môi trường – xã hội.
