Khi ẩm thực đường phố Việt trở thành con đường xuất ngoại
Ẩm thực đường phố Việt nước ngoài là hành trình những người Việt mang các món ăn quen thuộc như bánh tráng trộn, phở, cơm tấm, chè… ra thị trường quốc tế, không chỉ để bán đồ ăn mà còn để dựng lại ký ức, tạo cộng đồng và khẳng định bản sắc giữa đời sống di cư nhiều biến động. Nó bắt đầu từ quyết định bỏ công việc ổn định, chấp nhận rủi ro để mở những quán nhỏ, nơi ghế nhựa thấp, biển tên đường tiếng Việt trở thành điểm hẹn cho người xa xứ và là cánh cửa đầu tiên để thực khách bản địa bước vào thế giới ẩm thực Việt. Chính lựa chọn này cho thấy người Việt nhìn kinh doanh ăn uống không đơn thuần là mưu sinh, mà là cách kể câu chuyện về quê hương bằng mùi, vị và không khí.
Bánh tráng Việt ở Canada: hai đầu bếp trẻ tự mình dựng một góc Sài Gòn
Ở Toronto, giữa các biển hiệu tiếng Anh, một quán nhỏ treo tấm bảng mang tên hai con đường Cách Mạng Tháng Tám – Trường Chinh. Bên trong là thế giới bài trí theo phong cách vỉa hè Sài Gòn: ghế nhựa thấp, bàn nhỏ, món lên nhanh, khách gọi bánh tráng trộn, chè ba màu, bánh mì, cơm tấm như đang ở quê nhà. Phía sau quầy là Kim Ngọc và Phạm Thị Mỹ Loan, hai cô gái sinh năm 1997, đã sống ở Canada khoảng một thập kỷ và từng là đầu bếp đồ Tây với thu nhập khoảng 80.000 CAD/năm trước khi bỏ việc để theo đuổi đam mê món Việt. Quyết định rời bỏ mức lương đáng kể để lao vào kinh doanh ăn uống Việt Nam là bước đi nhiều người trong gia đình lo ngại, nhưng với họ, bếp và món Việt quan trọng hơn sự an toàn. Điều đáng nói là quán bánh tráng Việt ở Canada này không chỉ bán món ăn, mà là một thông điệp: ẩm thực đường phố Việt xứng đáng có mặt ở trung tâm các thành phố lớn, không phải núp bóng trong bếp nhà.
1,5 năm không thu nhập và sức bật từ cộng đồng người Việt xa quê
Khởi nghiệp ẩm thực đường phố Việt nước ngoài không màu hồng. Ngọc kể rằng trong khoảng 1,5 năm đầu, hai người gần như không kiếm được thu nhập, chỉ trông vào khoản tiền dành dụm từ những năm đi làm để duy trì cửa hàng. Nguyên liệu là một thách thức: nhiều thứ đặc trưng phải nhập từ Việt Nam với chi phí cao, trong khi nhân sự không phải lúc nào cũng tuyển được người phù hợp. Theo Tri Thức – Znews, thực đơn của quán hiện trải dài từ đồ ăn vặt đến bánh mì, cơm tấm, chè, trà sữa, cà phê, bánh giò, đá bào với mức giá dao động từ 36.000 đến 516.000 đồng cho mỗi món. "Bánh tráng trộn là một trong những món bán chạy của chúng tôi" – Ngọc nói, mỗi phần có giá khoảng 468.000 đồng và thường hết rất nhanh. Sự bền bỉ của họ được trả công bằng những dòng người xếp hàng tại lễ hội ẩm thực Việt, rồi sau đó là lượng khách quen tăng dần, trong đó có cả người Việt lái xe bốn tiếng từ thành phố khác đến ăn. Cộng đồng chính là vốn xã hội đã âm thầm cứu những dự án tưởng chừng không thể vượt qua giai đoạn đầu.
Từ quán phở ở Trung Quốc đến nhà hàng gần 100 món Việt
Ở một hướng khác của câu chuyện ẩm thực đường phố Việt nước ngoài, một nữ ca sĩ Việt lại chọn Trung Quốc làm nơi thử sức với kinh doanh ăn uống Việt Nam. Sau khi hoạt động tại thị trường này, cô khai trương quán phở ở quận Tĩnh An, Thượng Hải, với định hướng đưa món ăn Việt đến gần hơn với thực khách quốc tế. Ngay thời điểm mở cửa, quán phở ở Trung Quốc này trở thành hiện tượng: cộng đồng người Việt, khách địa phương và du khách xếp hàng chờ thưởng thức, hình ảnh đó được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội. Không dừng lại ở phở, cô mở thêm cơ sở thứ hai trong trung tâm thương mại lớn, rồi phát triển thành nhà hàng chuyên về ẩm thực Việt với gần 100 món, từ cua rang tiêu sọ, bò kho bánh mì, chả giò, gỏi cuốn đến các món quen thuộc khác. Thương hiệu này từng đứng đầu danh sách nhà hàng món Việt tại Thượng Hải trên nền tảng đánh giá Dianping, đạt 96,07 điểm nổi tiếng. Thành công đó cho thấy khi ẩm thực Việt được làm bài bản, từ đường phố đến nhà hàng cao cấp, nó có thể cạnh tranh sòng phẳng ở thị trường khó tính.
Giữa đam mê, khoảng cách và tương lai của những quán Việt xa xứ
Điểm chung giữa hai cô gái bán bánh tráng trộn ở Toronto và nữ ca sĩ mở quán phở ở Thượng Hải là họ đều coi ẩm thực Việt là ngôn ngữ để đối thoại với thế giới. Nhưng giấc mơ ấy không tránh khỏi những giới hạn đời sống. Ngọc và Loan từng có thời gian kiệt sức vì phải tự lo mọi khâu, từ nguồn hàng đến vận hành, và gia đình thì luôn lo con gái vất vả, đối mặt rủi ro. Với nữ ca sĩ, lịch trình nghệ thuật ngày càng dày và khoảng cách địa lý khiến cô không thể thường xuyên sang Thượng Hải để đồng hành trực tiếp với đội ngũ, nên đã quyết định chuyển nhượng toàn bộ cổ phần cho đối tác sau gần ba năm gắn bó. Câu chuyện của họ đặt ra một điều: ẩm thực đường phố Việt nước ngoài sẽ tiếp tục lan rộng nếu có thêm những người dám bỏ ổn định để làm, và nếu cộng đồng người Việt xa quê vẫn sẵn lòng ủng hộ bằng cách xếp hàng, lái xe hàng giờ, chia sẻ địa chỉ cho nhau. Kết luận ở đây không chỉ là vài thương hiệu thành công, mà là sự khẳng định rằng mỗi gánh bánh tráng, tô phở, dĩa cơm tấm ở nước ngoài đang lặng lẽ mở thêm một cửa sổ văn hóa Việt trên bản đồ thế giới.
