AI trong giáo dục TPHCM: Từ xu hướng đến chiến lược bắt buộc
Đào tạo kỹ năng AI trong giáo dục là quá trình xây dựng năng lực sử dụng, hiểu và đánh giá các công cụ trí tuệ nhân tạo cho giáo viên và học sinh, nhằm tích hợp AI vào dạy học, quản lý và đánh giá một cách hiệu quả, có đạo đức và phù hợp với mục tiêu phát triển năng lực số trong nhà trường phổ thông. Ở TPHCM, câu chuyện này không còn là tương lai xa mà là một chiến lược bắt buộc nếu thành phố muốn chuẩn bị thế hệ công dân có khả năng làm việc trong môi trường số. Sự xuất hiện dày đặc của các công cụ AI miễn phí vừa mở ra cơ hội tự học cho học sinh, vừa đặt giáo viên trước áp lực mới: làm sao kiểm soát chất lượng sản phẩm học tập khi nội dung do AI tạo ra ngày càng khó phân biệt với con người.
Đào tạo AI cho giáo viên: Từ tập huấn công cụ đến đổi mới tư duy
Các chương trình đào tạo AI giáo viên hiện nay ở TPHCM đang nhắm thẳng vào hai trục: ứng dụng vào quản lý nhà trường và đổi mới dạy học. Điểm đáng chú ý là nhiều giáo viên không còn lo “mất nghề” vì AI, mà lo không kiểm tra được tỷ lệ nội dung do AI tạo ra trong bài thuyết trình hay sản phẩm học tập của học sinh. Điều đó buộc các khóa tập huấn phải đi xa hơn vài buổi giới thiệu công cụ, sang việc hướng dẫn cách thiết kế nhiệm vụ học tập, đánh giá quá trình và yêu cầu học sinh giải trình sản phẩm. Theo Phó Giám đốc Sở GD-ĐT TPHCM Lê Thụy Mỵ Châu, bồi dưỡng phải “phân tầng” theo năng lực, giao giáo viên trẻ hỗ trợ giáo viên lớn tuổi để tránh biến chuyển đổi số giáo dục thành gánh nặng. Đây là lựa chọn hợp lý: nếu không chăm cho đội ngũ, mọi chiến lược AI trên giấy sẽ nhanh chóng phá sản.
Kỹ năng AI cho học sinh: Tư duy phản biện quan trọng hơn biết dùng công cụ
Việc phát triển kỹ năng AI học sinh không thể dừng ở việc cho các em “vọc” vài ứng dụng tạo văn bản hay hình ảnh. Hội thảo về “phát triển năng lực số và năng lực AI cho học sinh phổ thông” tập trung ba phiên chuyên đề xoay quanh việc hình thành và phát triển năng lực số, năng lực AI cho học sinh trung học. Điểm nhấn là tiếp cận theo khung năng lực số cho người học và khung năng lực AI do Bộ GD-ĐT ban hành. Trong bối cảnh AI tự học và cải tiến liên tục, ThS Trần Châu Thanh Thiện đề nghị chuyển từ đánh giá sản phẩm cuối cùng sang đánh giá quá trình, nhấn mạnh tư duy phản biện và khả năng giải trình của người học. Ranh giới giữa AI như công cụ hỗ trợ học và nguy cơ lệ thuộc công nghệ cũng được các chuyên gia phân tích kỹ, với lời nhắc rằng đạo đức và trách nhiệm khi tương tác với AI phải được đưa vào nội dung dạy học.
Chiến lược TPHCM AI giáo dục: Lộ trình, dữ liệu và hợp tác ba bên
TPHCM không chỉ nói về AI như một trào lưu mà đang xây dựng lộ trình rõ cho chuyển đổi số giáo dục. Chương trình phối hợp giữa Sở Khoa học và Công nghệ, Trung tâm chương trình thông tin – giáo dục thuộc Sở GD-ĐT và doanh nghiệp KDI Education nhằm cập nhật định hướng phát triển năng lực số, ứng dụng AI trong giáo dục phổ thông và tăng cường kết nối giữa nhà trường, chuyên gia, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong tiến trình này. Theo TS Trần Trọng Toàn, mô hình vận hành trường học sẽ chuyển từ xử lý sự vụ sang quản trị theo quy trình, dựa trên dữ liệu tập trung; trong khi hiện nay dữ liệu người học còn phân tán, báo cáo thủ công khiến hiệu trưởng chậm ra quyết định. Việc ký kết hợp tác giữa Viện Nghiên cứu Giáo dục và KDI Education cho thấy thành phố chọn con đường hợp tác ba bên – nhà trường, giới nghiên cứu và doanh nghiệp – thay vì mỗi đơn vị tự loay hoay.
Điều kiện để chiến lược AI trong giáo dục không dừng ở khẩu hiệu
Giá trị của các chương trình TPHCM AI giáo dục sẽ được đo không phải bằng số buổi hội thảo, mà bằng việc chúng có thay đổi được lớp học hay không. AI có thể tự động hóa các công việc lặp lại, xử lý dữ liệu và tối ưu thời gian chuẩn bị bài giảng, nhưng không thể thay thế vai trò trung tâm của người thầy. Muốn vậy, thành phố phải giải cùng lúc ba bài toán. Thứ nhất, xây dựng lộ trình đưa AI vào trường học phù hợp từng cấp học, tránh “đốt cháy giai đoạn” khiến giáo viên và học sinh quá tải. Thứ hai, đầu tư tối thiểu cho hạ tầng dữ liệu an toàn, tránh để dữ liệu học sinh phân tán và thiếu bảo mật. Thứ ba, đặt kỹ năng số và kỹ năng AI học sinh lên ngang hàng với năng lực ngôn ngữ và toán học, coi đó là năng lực nền tảng mới của công dân thời AI. Nếu làm được, TPHCM có cơ hội biến chuyển đổi số giáo dục từ khẩu hiệu thành lợi thế cạnh tranh dài hạn của cả thành phố.
