Từ hạ tầng giao thông đến không gian công cộng ven sông
Cầu Thủ Thiêm 4 là dự án cầu vượt sông Sài Gòn dài khoảng 2,16km, sử dụng kiến trúc vòm thép uốn cong, tích hợp 8 làn xe cơ giới và hỗn hợp cùng tuyến đi bộ, xe đạp độc lập nối hai công viên ven sông, tạo nên một mô hình kết nối giao thông và không gian công cộng ven sông mới cho TPHCM. Điểm đáng nói là đây không chỉ là thêm một cây cầu để giảm kẹt xe. Bằng phương án thiết kế đoạt giải Nhất mang tên “Nhịp sóng song hành”, cầu Thủ Thiêm 4 được đặt kỳ vọng trở thành chuẩn mực mới cho công trình công cộng đô thị: đẹp, hữu dụng và mở ra cho người dân chứ không chỉ phục vụ xe cộ. UBND TPHCM đã phê duyệt thiết kế với trọng tâm là hệ vòm thép uốn cong và tuyến đi bộ, xe đạp độc lập. HĐND TPHCM trước đó thông qua chủ trương đầu tư với tổng mức hơn 5.000 tỷ đồng, dùng hoàn toàn vốn ngân sách.
Kiến trúc vòm thép hình sóng nước: tham vọng về một biểu tượng đô thị
Phương án kiến trúc vòm thép của cầu Thủ Thiêm 4 được lấy cảm hứng từ “sóng nước phương Nam”, chuyển hóa bề mặt sông Sài Gòn và chế độ bán nhật triều thành đường cong liên tục của thép. Hệ vòm thép uốn lượn với bốn nhịp vòm phía trên tạo một dải đường cong dài khoảng 350m, trong đó cầu chính gồm ba nhịp liên tục 85m + 180m + 85m, bảo đảm tĩnh không thông thuyền 15m cho giao thông đường thủy. Về kết cấu, vòm chính sử dụng mặt cắt hộp thép, kết hợp với dầm liên hợp thép – bê tông, cho phép vừa đạt độ thanh thoát thẩm mỹ vừa đảm bảo năng lực chịu lực của một công trình 8 làn xe, vận tốc thiết kế 60km/h. Nói cách khác, cầu Thủ Thiêm 4 được thiết kế như một “tác phẩm công nghiệp” giữa trung tâm đô thị: kỹ thuật cao nhưng phải gợi cảm xúc. Nếu thành phố muốn có thêm biểu tượng bên sông Sài Gòn ngoài các tòa nhà cao tầng, đây là cơ hội rõ ràng.
Đường đi bộ, xe đạp lơ lửng: bước chuyển tư duy hạ tầng TPHCM
Chi tiết đáng giá nhất của cầu Thủ Thiêm 4 nằm ở tuyến đi bộ và xe đạp độc lập, chạy dọc theo hệ vòm chính và kết nối trực tiếp với hai công viên ven sông ở hai đầu cầu. Tuyến này bắt đầu ở cao độ thấp tại chân cầu, nâng dần và đạt điểm cao nhất tại trung tâm vòm, nơi dự kiến bố trí ban công ngắm cảnh nhìn về trung tâm TPHCM và đường chân trời thành phố. Đây là mô hình đi bộ ven sông mang tính tham chiếu cho các dự án tương lai: không chen chúc trên vỉa hè kỹ thuật, mà là hạng mục được thiết kế riêng ngay từ đầu. Ý tưởng này không xuất hiện trong khoảng trống, mà rút kinh nghiệm từ cầu Ba Son (Thủ Thiêm 2). Dù đã trở thành điểm tham quan, vỉa hè hẹp tại cầu Ba Son khiến việc đi bộ, ngắm cảnh thiếu thuận tiện và tiềm ẩn rủi ro an toàn giao thông. Với Thủ Thiêm 4, thành phố chọn cách làm ngược lại: đặt an toàn và trải nghiệm của người đi bộ lên bàn thiết kế, không phải xử lý bổ sung sau khi công trình đã hoàn thành.
Trục kết nối Đông – Nam và bài toán 5.000 tỷ: giá trị có xứng đáng?
Về mặt giao thông, cầu Thủ Thiêm 4 là mảnh ghép quan trọng trong mạng lưới kết nối TPHCM. Điểm đầu dự án nằm trên đường Nguyễn Văn Linh, khu vực giao với cầu Tân Thuận 2, thuộc phường Tân Thuận; điểm cuối kết nối với đường Nguyễn Cơ Thạch – trục Bắc – Nam của khu đô thị mới Thủ Thiêm, thuộc phường An Khánh. Khi hoàn thành, cây cầu sẽ tạo thêm một trục kết nối trực tiếp giữa khu Đông và khu Nam, rút ngắn hành trình từ Thủ Thiêm đến các khu phía Nam, đồng thời giảm áp lực cho các tuyến và nút giao đang quá tải như Tôn Đức Thắng, Nguyễn Tất Thành, cầu Khánh Hội, khu Huỳnh Tấn Phát – Nguyễn Văn Linh và khu công nghiệp Tân Thuận. Dự án có tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 5.063 tỷ đồng, chia thành phần bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khoảng 1.385 tỷ và phần xây dựng cầu khoảng 3.678 tỷ, sử dụng hoàn toàn vốn ngân sách. Câu hỏi không tránh khỏi: chi hơn 5.000 tỷ cho một cây cầu, thành phố nhận lại điều gì ngoài khả năng lưu thông? Câu trả lời nằm ở việc công trình này đồng thời là một không gian công cộng ven sông, một điểm đến du lịch đô thị và một biểu tượng kiến trúc. Với một đô thị đang thiếu không gian mở chất lượng, giá trị đó đáng được xem là lợi ích lâu dài chứ không chỉ “chi phí xây cầu”.
Tiêu chuẩn mới cho công trình công cộng ven sông
Theo kế hoạch, cầu Thủ Thiêm 4 sẽ khởi công vào quý IV/2026 và hoàn thành, đưa vào khai thác trong quý IV/2028. Trong thời gian tới, thành phố giao đơn vị tư vấn tiếp tục nghiên cứu kỹ thuật và chi phí để đề xuất phương án đầu tư cầu đi bộ ngay trong giai đoạn 1 hoặc lùi sang giai đoạn sau. Điều này cho thấy TPHCM đang thận trọng về tài chính, nhưng vẫn kiên định với định hướng: hạ tầng giao thông phải đi cùng không gian công cộng. Phương án “Nhịp sóng song hành” đoạt giải Nhất không chỉ thắng vì đẹp, mà vì đưa ra một chuẩn mực mới: cầu không chỉ là nơi xe chạy, mà là nơi người ở lại, ngắm nhìn, tương tác với thành phố. Nếu Thủ Thiêm 4 được thực hiện đúng tinh thần thiết kế, đây sẽ là bài mẫu cho cách thành phố xây dựng các tuyến đi bộ ven sông và kết nối giao thông TPHCM trong tương lai: hạ tầng là nền, đời sống đô thị là mục đích. Cần nhìn cây cầu này như một lời cam kết: TPHCM không chấp nhận những công trình công cộng “chỉ vừa đủ dùng” nữa.
