Megaproject Thạch Bích – Núi Chúa: biểu tượng mới của du lịch sinh thái Việt Nam?
Megaproject Thạch Bích – Núi Chúa là một quần thể đô thị nghỉ dưỡng và du lịch sinh thái Việt Nam quy mô 1.900 ha, trải dài liên hoàn từ hai bờ sông Trà Bồng lên đỉnh Núi Chúa cao hơn 1.300 m, được kỳ vọng trở thành điểm đến chiến lược với hàng triệu khách mỗi năm và là hình mẫu mới cho phát triển du lịch bền vững gắn với cảnh quan, văn hóa và sinh kế cộng đồng. Về bản chất, đây là một khu nghỉ dưỡng quy mô lớn được phân chia theo 4 vùng địa hình: đỉnh núi, thân núi, chân núi và vùng bình nguyên dọc sông, tận dụng khoáng nóng Thạch Bích, hệ sinh thái rừng và không gian bản làng người Cor để phát triển các sản phẩm tắm khoáng, trị liệu, thiền, yoga, nghỉ dưỡng dài ngày và du lịch cộng đồng. Tham vọng là rõ ràng: khoảng 1,5 triệu lượt khách vào năm 2030, 2,5 triệu lượt khách/năm giai đoạn 2031-2035 và 4,5 triệu lượt khách/năm vào năm 2050, nếu quy hoạch được hiện thực hóa hiệu quả.
Quy hoạch đẹp là chưa đủ: bài toán pháp lý và phát triển du lịch bền vững
Điểm tích cực của đồ án Thạch Bích – Núi Chúa là tư duy phát triển du lịch bền vững: tôn trọng địa hình, địa chất, cảnh quan tự nhiên, rà soát kỹ rừng tự nhiên, rừng phòng hộ và hạn chế tối đa tác động đến mặt nước, hệ sinh thái cũng như đời sống người dân và giá trị lịch sử, văn hóa địa phương. Đồ án nhấn mạnh yêu cầu gắn các không gian làng bản địa với văn hóa, sinh kế, tạo điều kiện để người dân tham gia hoạt động du lịch và hưởng lợi từ quá trình phát triển, thay vì bị đẩy ra bên lề. Ở góc độ du lịch sinh thái Việt Nam, đây là định hướng cần được coi là chuẩn mực mới cho mọi khu nghỉ dưỡng quy mô lớn. Tuy nhiên, quy hoạch đẹp trên giấy sẽ vô nghĩa nếu các khâu pháp lý không đủ linh hoạt và khả thi. Chính vì vậy, lãnh đạo tỉnh đã yêu cầu hoàn thiện hồ sơ theo hướng định hướng nhưng linh hoạt, thuận lợi cho quản lý và triển khai, hạn chế việc phải điều chỉnh nhiều lần khi thực hiện. Câu hỏi đặt ra là liệu hệ thống quy hoạch – pháp lý hiện nay có đủ nhanh để không làm mất đi cơ hội thị trường của dự án.
Dự án du lịch Lào Cai: chiếc gương soi những vướng mắc mặt bằng và thủ tục
Muốn hiểu thách thức phía trước của megaproject 1.900 ha, hãy nhìn vào dự án du lịch Lào Cai Khu du lịch nghỉ dưỡng Thiên Phúc – một dự án nhỏ hơn nhiều nhưng vẫn bị “trói chân” bởi đất đai và hồ sơ. Dự án này có diện tích khoảng 51.465 m², tổng vốn đầu tư hơn 70,3 tỉ đồng, hướng tới tiêu chuẩn nghỉ dưỡng 3 sao với khu khách sạn, khu nghỉ dưỡng, hệ thống giao thông nội bộ, cây xanh cảnh quan, bãi đỗ xe, cấp điện, cấp nước, thoát nước và xử lý nước thải. Khi vận hành, dự án dự kiến tạo việc làm cho khoảng 30-35 lao động với thu nhập bình quân 5-8 triệu đồng/người/tháng, doanh thu bình quân 19,26 tỉ đồng/năm và nộp ngân sách khoảng 723 triệu đồng/năm, với thời gian thu hồi vốn khoảng 10 năm. Thế nhưng, dù chủ trương đầu tư được chấp thuận từ tháng 6.2025, các mốc tiến độ hoàn thiện thủ tục giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất giai đoạn quý II/2025 – quý I/2026 và khởi công quý II/2026 đều chưa đạt, do vướng hồ sơ, giấy tờ quyền sử dụng đất của 31 hộ dân và sự phối hợp chậm chạp giữa doanh nghiệp, chính quyền, người dân.
Từ Thiên Phúc đến Thạch Bích – Núi Chúa: cạnh tranh vùng và bài toán khả thi
Dự án Thiên Phúc ở Tả Phìn cho thấy một thực tế: ngay cả một khu nghỉ dưỡng 3 sao với quy mô vừa phải cũng có thể bị trì hoãn nhiều năm bởi các vướng mắc mặt bằng, hồ sơ đất đai và cơ chế phối hợp. Địa phương kỳ vọng dự án sớm triển khai để tạo việc làm, tăng thu nhập, mở ra cơ hội kinh tế cho người dân, nhưng quyền lợi người dân về diện tích đất thu hồi cần được làm rõ, trong khi doanh nghiệp phải chờ đến cuối năm 2026 mới hy vọng hoàn tất thủ tục pháp lý để triển khai hạ tầng. Với một siêu đô thị nghỉ dưỡng – du lịch sinh thái 1.900 ha ở Thạch Bích – Núi Chúa, các rủi ro này sẽ nhân lên về quy mô: diện tích rừng, đất nông nghiệp, không gian bản làng, dòng sông, hệ thống hạ tầng hiện hữu đều phải được xử lý thận trọng. Tham vọng đón 4,5 triệu khách/năm vào năm 2050 sẽ không đạt nếu dự án bị “mắc cạn” ngay từ khâu giải phóng mặt bằng và quy hoạch chi tiết. Đây cũng là thước đo năng lực cạnh tranh vùng: bao tỉnh có thể vừa mở cửa cho du lịch sinh thái, vừa bảo vệ môi trường và quyền lợi cộng đồng, đồng thời xử lý thủ tục một cách minh bạch và đủ nhanh để thu hút nhà đầu tư chiến lược.
Kết luận: hiện thực hóa tham vọng du lịch sinh thái đòi hỏi cải cách thật sự
Nhìn từ Thạch Bích – Núi Chúa và Thiên Phúc, có thể nói các dự án du lịch quy mô lớn đang bước vào giai đoạn “sàng lọc thể chế”: chỉ những nơi cải cách mạnh về thủ tục pháp lý, giải phóng mặt bằng, cơ chế tham gia cộng đồng mới biến được quy hoạch thành hiện thực. Một quần thể đô thị nghỉ dưỡng 1.900 ha, từ hai bờ sông lên đỉnh núi 1.300 m, không chỉ cần ý tưởng đẹp mà còn cần chuỗi quyết định nhất quán về môi trường, rừng, đất đai, hạ tầng và văn hóa bản địa. Câu chuyện du lịch sinh thái Việt Nam vì thế không thể dừng ở khẩu hiệu phát triển du lịch bền vững; nó đòi hỏi các tỉnh phải xem người dân là đối tác, không phải đối tượng giải tỏa, và phải coi nhà đầu tư là đồng hành, không phải bên đi “xin” thủ tục. Nếu megaproject Thạch Bích – Núi Chúa vượt qua được bài kiểm tra này, nó sẽ không chỉ là khu nghỉ dưỡng quy mô lớn, mà còn là minh chứng rằng du lịch sinh thái có thể trở thành trụ cột phát triển dài hạn cho cả vùng, thay vì chỉ là giấc mơ trên giấy.
