Việt Nam thành cửa ngõ chiến lược cho nông nghiệp Canada vào ASEAN

Việt Nam không chỉ là thị trường, mà là cửa ngõ chiến lược cho nông nghiệp Canada

Việt Nam trở thành cửa ngõ chiến lược cho nông nghiệp Canada vào ASEAN là cách hiểu về một vai trò kép: vừa là thị trường tiêu thụ nông sản, vừa là điểm đầu mối kết nối chuỗi cung ứng, công nghệ và đầu tư nông nghiệp Canada với toàn bộ khu vực Đông Nam Á, nơi nhu cầu lương thực, thực phẩm và giải pháp nông nghiệp đang tăng nhanh.

Điểm đáng nói là điều này không hình thành từ một tuyên bố chính trị thuần túy mà từ thực tế thương mại và chiến lược kinh doanh. Tại hội thảo về quan hệ đối tác thương mại và đầu tư nông nghiệp Canada - Việt Nam, đại diện chính phủ, chuyên gia và doanh nghiệp hai nước đã cùng bàn cách mở rộng hợp tác nông nghiệp, từ mua bán hàng hóa đến phát triển chuỗi cung ứng và công nghệ nông nghiệp. Khi ông Greg Folinazzo khẳng định Việt Nam là “thị trường ưu tiên” và “cửa ngõ chiến lược” cho nông nghiệp Canada tại Đông Nam Á, đó là sự thừa nhận rằng bản đồ nông nghiệp Canada ASEAN đang dịch chuyển tâm điểm về Hà Nội và TP.HCM.

Thương mại Việt Nam – Canada: nền tảng bổ trợ cho chiến lược khu vực

Nếu nông nghiệp Canada muốn bước vào ASEAN một cách bền vững, họ cần một đối tác vừa tiêu thụ được sản phẩm, vừa bổ sung được những gì Canada thiếu. Quan hệ thương mại Việt Nam Canada cho thấy sự bổ trợ đó đã tồn tại rõ rệt. Canada có thế mạnh về lúa mì, đậu tương, thịt bò đông lạnh, cua đông lạnh và công nghệ nông nghiệp; trong khi Việt Nam nổi bật về thủy sản, chế biến sâu và khả năng tiếp cận thị trường khu vực.

Thống kê giai đoạn 2021–2025 cho thấy xuất khẩu nông, thủy sản của Canada sang Việt Nam tăng trung bình 22,7% mỗi năm, đạt khoảng 702 triệu CAD; chiều ngược lại, Việt Nam xuất sang Canada khoảng 964 triệu CAD nông sản và thực phẩm, chủ yếu là tôm, cá phi lê và sản phẩm chế biến sâu. Đây là con số biết nói: hai bên không cạnh tranh trực diện trên cùng nhóm hàng, mà bổ sung cho nhau trong cấu trúc chuỗi giá trị. Chính cấu trúc bổ trợ này tạo nền tảng cho hợp tác nông nghiệp khu vực, giúp doanh nghiệp Canada dùng Việt Nam như điểm tựa để mở rộng sang ASEAN mà không phải “đấu tay đôi” với các nhà cung cấp trong vùng trên mọi mặt hàng.

Cơ hội công nghệ và chuyển giao kiến thức: giá trị vượt khỏi hạt lúa, con tôm

Giới doanh nghiệp Canada đã bắt đầu chấp nhận một thực tế: họ khó thắng về giá và chi phí vận chuyển trước các nhà cung cấp nằm sát Việt Nam. Nhưng đó không phải là bất lợi chết người nếu họ chuyển trọng tâm từ cạnh tranh giá sang cung cấp giải pháp. Nông sản Canada được đánh giá cao về độ tin cậy, an toàn thực phẩm, khả năng truy xuất nguồn gốc, chất lượng dinh dưỡng và tiêu chuẩn môi trường. Khi gắn những ưu thế này với công nghệ nông nghiệp, Canada có thể bước vào các phân khúc chuyên biệt, không cần chạy đua trong thị trường đại trà.

Hợp tác Việt Nam – Canada hiện đang mở rộng sang nông nghiệp chính xác, thủy canh, công nghệ phân bón, chế biến sâu, bảo quản sau thu hoạch, giảm phát thải và hệ thống đo lường tín chỉ carbon. Đây là dạng hợp tác mà doanh nghiệp công nghệ Canada không chỉ bán thiết bị, mà bán tri thức: họ chuyển giao công nghệ, cùng với đối tác Việt Nam thiết kế giải pháp phù hợp điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu và trình độ sản xuất bản địa. Ông Calvin Xiao đã nhấn mạnh rằng sức hút của Việt Nam nằm ở khả năng kết nối các thị trường khác trong khu vực, nghĩa là một giải pháp thử nghiệm thành công tại Cần Thơ hay Đồng bằng sông Cửu Long hoàn toàn có thể được nhân rộng sang Campuchia, Lào hay Myanmar thông qua mạng lưới doanh nghiệp Việt.

Biến đổi khí hậu và CPTPP: hai lực đẩy cho đầu tư nông nghiệp Đông Nam Á

Lý do khiến thời điểm này trở nên quan trọng không chỉ là lập luận kinh doanh, mà là áp lực môi trường. Biến đổi khí hậu đang đe dọa chuỗi cung ứng nông nghiệp của cả Canada lẫn Việt Nam: Canada đối mặt với mùa đông khắc nghiệt, trong khi Đồng bằng sông Cửu Long chịu xâm nhập mặn và sụt lún đất. Trong bối cảnh đó, hợp tác công nghệ như thủy canh – có thể tiết kiệm tới 90% lượng nước – không phải là lựa chọn sang trọng, mà là giải pháp sống còn cho những vùng nước mặt bị nhiễm mặn hoặc cần hạn chế khai thác nước ngầm.

Nhóm nghiên cứu của Giáo sư Huy Đặng dự kiến phối hợp với một viện nghiên cứu lúa tại Cần Thơ để thử nghiệm thực địa các giải pháp thủy canh, cho thấy hợp tác đã chuyển từ lý thuyết hội thảo sang hành động trên đồng ruộng. Về mặt thể chế, Hiệp định CPTPP tạo ưu đãi thuế quan và điều kiện tiếp cận thị trường thuận lợi cho thương mại Việt Nam Canada, qua đó giảm ma sát cho dòng vốn đầu tư nông nghiệp Đông Nam Á. Tuy vậy, các đại biểu thẳng thắn chỉ ra rằng ưu đãi tự thân không sinh ra đơn hàng: hai nước phải tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính, cải thiện môi trường chính sách và đặc biệt là giúp doanh nghiệp Canada tìm đúng đối tác Việt Nam để biến tiềm năng khu vực thành dự án cụ thể.

Kết luận: Việt Nam phải chủ động nắm vai trò cửa ngõ, không chỉ đứng chờ

Việc Việt Nam được nhắc đến như cửa ngõ chiến lược ASEAN cho nông nghiệp Canada không phải là một danh hiệu mang tính nghi thức, mà là một cơ hội có điều kiện đi kèm. Nếu Canada có nguồn cung, công nghệ và năng lực nghiên cứu, thì Việt Nam có thị trường, năng lực sản xuất và vị trí kết nối ASEAN. Nhưng để biến cấu trúc thế mạnh bổ trợ thành lợi thế thực sự, Việt Nam phải chủ động định hình luật chơi: thúc đẩy cải cách thủ tục, xây dựng các trung tâm logistics và nghiên cứu nông nghiệp hướng khu vực, và nuôi dưỡng đội ngũ doanh nghiệp đủ năng lực làm “bản lề” giữa nhà cung cấp Canada và thị trường ASEAN.

Cách tiếp cận khôn ngoan cho Việt Nam không phải là hài lòng với vai trò thị trường tiêu thụ, mà là tự xem mình như kiến trúc sư của các chuỗi cung ứng khu vực. Khi Việt Nam giúp doanh nghiệp Canada không chỉ bán được lúa mì hay thịt bò, mà còn triển khai công nghệ nông nghiệp, xây dựng hợp tác nông nghiệp khu vực và mở rộng đầu tư nông nghiệp Đông Nam Á, lợi ích sẽ không dừng ở kim ngạch song phương, mà lan ra toàn bộ nền nông nghiệp nội địa thông qua chuyển giao tri thức và nâng cấp chuỗi giá trị.