Section 301: Thuế quan mới và mặt bằng cạnh tranh hoàn toàn khác
Thuế Section 301 thủy sản là biện pháp thuế quan thương mại Mỹ áp dụng bổ sung lên hàng thủy sản nhập khẩu, với mức 10–12,5% đánh vào 60 nền kinh tế, nhằm gây sức ép chính trị và thương mại, đồng thời tạo ra một mặt bằng cạnh tranh mới cho xuất khẩu thủy sản toàn cầu.
Từ ngày 24/7/2026, Mỹ áp dụng thuế Section 301 ở mức 10% hoặc 12,5% đối với hàng hóa nhập khẩu từ 60 nền kinh tế, với lý do các nước chưa thiết lập hoặc thực thi đầy đủ lệnh cấm nhập khẩu sản phẩm làm ra bằng lao động cưỡng bức. Điều này đến ngay sau khi thuế Section 122 tạm thời hết hiệu lực, biến Section 301 thành công cụ điều tiết thương mại có khả năng kéo dài nhiều năm. Trong bàng cảnh thuế quan thương mại Mỹ liên tục đổi khung pháp lý, ngành thủy sản không chỉ hứng thêm một lớp chi phí mà còn phải hoạt động trong môi trường chính sách khó đoán.
Theo các phân tích, Section 301 không chỉ là một mức thuế bổ sung; nó là tín hiệu rằng Mỹ sẵn sàng dùng thuế để ràng buộc các chuẩn mực ngoài thương mại, như lao động cưỡng bức, rồi áp dụng trên diện rất rộng. Với ngành thủy sản, vốn đã phụ thuộc mạnh vào nhập khẩu của thị trường Mỹ, cú xoay trục này khiến mọi chiến lược xuất khẩu buộc phải tính lại từ gốc.
Chi phí lan khắp chuỗi cung ứng và nghịch lý thị trường Mỹ
Điểm nguy hiểm của Thuế Section 301 thủy sản không nằm ở con số 10% hay 12,5% riêng lẻ, mà ở chỗ nó được cộng chồng lên một chuỗi chi phí vốn đã mỏng biên lợi nhuận. Các mức thuế này áp vào nhiều nhà cung cấp trọng yếu như Na Uy, Chile, Anh với cá hồi, hay Ecuador, Ấn Độ, Indonesia, Việt Nam, Thái Lan với tôm, khiến toàn bộ chuỗi nhập khẩu thủy sản Mỹ chịu sức ép đồng thời.
Tại Mỹ, khoảng 98% lượng cá hồi Đại Tây Dương và khoảng 90% lượng tôm tiêu thụ đến từ nguồn nhập khẩu. Nguồn cung nội địa bị hạn chế bởi các lệnh cấm khai thác và năng lực nuôi trồng chưa đủ lớn, nên thuế quan thương mại Mỹ không thể được bù đắp bằng việc tăng sản xuất trong nước. Khi nhà xuất khẩu phải nhượng bộ giá, nhà nhập khẩu giảm biên lợi nhuận, còn nhà bán lẻ chuyển một phần gánh nặng sang người tiêu dùng, giá thủy sản tại Mỹ – từ tươi sống, đông lạnh đến đóng hộp – có nguy cơ tiếp tục tăng.
Chính sách thuế cũng phơi bày một nghịch lý: Mỹ khuyến khích người dân tăng tiêu thụ thủy sản vì lợi ích sức khỏe, trong khi phần lớn nguồn cung lại phụ thuộc vào nhập khẩu đang bị đánh thuế cao hơn. Nhìn tổng thể, thuế Mục 301 đang tạo thêm một lớp chi phí và bất định cho ngành thủy sản toàn cầu, thay vì bảo đảm an ninh nguồn cung ổn định.
Chênh lệch 2,5 điểm phần trăm: nhỏ về số, lớn về thế
Với nhiều người, chênh lệch 2,5 điểm phần trăm giữa mức thuế 10% và 12,5% dường như không lớn. Nhưng trong thế giới xuất khẩu thủy sản toàn cầu, nơi biên lợi nhuận ngày càng mỏng, khoảng cách nhỏ này đủ để đảo chiều lợi thế cạnh tranh ở những phân khúc nhạy cảm với giá. Đó là lý do vì sao Section 301 tạo ra một mặt bằng cạnh tranh mới, thay đổi cách các nhà nhập khẩu phân bổ đơn hàng theo từng nước và từng sản phẩm.
Trường hợp tôm cho thấy sự phân hóa rõ nhất: Ấn Độ, Ecuador, Indonesia chịu mức 10%, trong khi Việt Nam, Thái Lan và Peru chịu mức 12,5%. Với tôm đông lạnh tiêu chuẩn, nơi giá là yếu tố quyết định, mức chênh này có thể khiến nhà nhập khẩu Mỹ ưu tiên nguồn cung thuế thấp hơn, còn những nước chịu 12,5% bị kéo tụt ở các đơn hàng cạnh tranh thuần về giá.
Tuy nhiên, không phải mọi phân khúc đều chịu tác động như nhau. Ở mảng sản phẩm chế biến sâu, giá trị gia tăng, yếu tố kỹ thuật, khả năng đáp ứng đơn hàng và chất lượng dịch vụ có thể bù lại bất lợi về thuế. Song một điều đã rõ: doanh nghiệp không thể tiếp tục nhìn thuế Section 301 như một con số rời rạc, mà phải coi nó là điểm chênh đặt lại trật tự cạnh tranh trên thị trường nhập khẩu thủy sản Mỹ.
Bài toán tổng chi phí và chiến lược thích ứng của các nước xuất khẩu
Nếu tiếp tục chỉ chăm chăm vào một sắc thuế đơn lẻ, các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản toàn cầu sẽ bị động. Yếu tố quyết định hiện nay không phải riêng mức Section 301, mà là tổng chi phí đưa sản phẩm vào thị trường Mỹ: thuế tối huệ quốc, Thuế Section 301 thủy sản, thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp, cộng chi phí logistics và yêu cầu kỹ thuật.
Với doanh nghiệp thủy sản, theo dõi khoảng cách tổng chi phí của mình với từng đối thủ quan trọng hơn rất nhiều so với việc nhìn một sắc thuế riêng lẻ. Khi các quốc gia cung cấp chủ lực cùng chịu thuế, việc áp dụng thuế diện rộng có thể làm giảm nguồn cung sẵn có và gia tăng biến động giá, chứ không đơn thuần khiến đơn hàng chuyển sang sản xuất nội địa Mỹ. Trong bối cảnh các nước vẫn tiếp tục đàm phán với Washington và các vụ kiện đang diễn ra, mức thuế hiện tại chưa chắc là trạng thái cuối cùng, nhưng doanh nghiệp không thể ngồi chờ một phán quyết thuận lợi.
Cách phản ứng hiệu quả không phải là “chạy trốn” thị trường Mỹ, mà là tái cơ cấu danh mục sản phẩm, tăng hàm lượng chế biến, chủ động chia sẻ gánh nặng chi phí trong đàm phán với nhà nhập khẩu, đồng thời mở rộng thị trường ngoài Mỹ để giảm rủi ro tập trung. Thuế quan thương mại Mỹ, với Section 301 như hiện nay, đang trở thành bài kiểm tra năng lực điều chỉnh chiến lược dài hạn của mọi nền công nghiệp thủy sản xuất khẩu.
Giữa sức ép thuế quan và bước ngoặt cá tuyết nuôi
Đằng sau những con số khô khan về Thuế Section 301 thủy sản là hai dòng chảy trái ngược của ngành. Một bên là chi phí và bất định gia tăng do chính sách thương mại; bên kia là cơ hội từ công nghệ, đầu tư và phát triển nguồn cung mới như cá tuyết nuôi. Các tranh chấp pháp lý đã bắt đầu xuất hiện, với những doanh nghiệp Mỹ kiện cho rằng vấn đề lao động cưỡng bức chỉ là cái cớ để khôi phục thuế diện rộng từng bị tòa án bác bỏ.
Trong khi đó, ngành nuôi cá tuyết Na Uy được xem là một tín hiệu tích cực, cho thấy ngành thủy sản toàn cầu không bị khóa chặt trong câu chuyện thuế quan. Việc phát triển các mô hình nuôi mới có thể mở thêm lựa chọn nguồn cung, giảm phụ thuộc vào một vài dòng sản phẩm truyền thống đang chịu thuế nặng. Hai câu chuyện này phản ánh rõ: nếu chỉ bận đối phó thuế quan thương mại Mỹ mà bỏ lỡ đầu tư vào những phân khúc đang mở ra như cá tuyết nuôi, các nước xuất khẩu sẽ tự đánh mất thế chủ động.
Kết lại, Thuế Section 301 không phải một cú sốc tức thời rồi biến mất, mà là tín hiệu cho chu kỳ mới của xuất khẩu thủy sản toàn cầu: chi phí cao hơn, cạnh tranh tái phân bổ, và giá trị gia tăng – cộng với đổi mới công nghệ nuôi trồng – trở thành đường sống. Những quốc gia dám nhìn thẳng vào bài toán tổng chi phí và dám đầu tư vào bước ngoặt như cá tuyết nuôi sẽ là bên viết lại luật chơi, thay vì bị cuốn theo các quyết định thuế quan từ Washington.
