Quốc hội đặt nền móng cho hai đô thị hạt nhân mới
Việc Quốc hội nghe Chính phủ trình tờ trình và báo cáo thẩm tra về thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh là bước chuẩn bị mang tính định hướng chiến lược cho quá trình phát triển đô thị miền Bắc, mở đường để hai địa phương tiến gần hơn tới mô hình thành phố trực thuộc Trung ương, với kỳ vọng hình thành các cực tăng trưởng mới, gắn kết chặt chẽ với vùng Thủ đô và tam giác kinh tế phía Bắc.
Trong phiên làm việc buổi sáng, Quốc hội nghe tờ trình về việc thành lập thành phố Quảng Ninh, thành phố Bắc Ninh cùng với các nội dung lớn khác như công tác phòng, chống tội phạm, công tác của Viện kiểm sát, Tòa án và thi hành án. Ngay sau đó, việc thành lập 2 thành phố mới được đưa vào thảo luận tại tổ, cho thấy đây không chỉ là một thủ tục hành chính mà là một chủ đề được đặt trong tổng thể các quyết sách phát triển quốc gia.
Buổi chiều, Quốc hội tiếp tục dành thời gian cho các dự án luật quan trọng về kiến trúc, ngân hàng nhà nước, phòng chống rửa tiền và các tổ chức tín dụng. Chính sự song hành này cho thấy hai thành phố tương lai không thể tách khỏi khung thể chế đang được chỉnh sửa, nơi quy hoạch đô thị, tài chính – ngân hàng và an ninh pháp lý phải được thiết kế phù hợp để Quảng Ninh và Bắc Ninh có thể bứt phá khi được nâng cấp.
Ý nghĩa chiến lược của Quảng Ninh – Bắc Ninh trong bản đồ đô thị miền Bắc
Khi bàn về Quảng Ninh và Bắc Ninh trong bối cảnh xem xét thành lập hai thành phố mới, Quốc hội đang ngầm xác lập vai trò hạt nhân của cặp địa phương này trong chiến lược phát triển đô thị miền Bắc. Việc thảo luận song song với các dự án như đường Vành đai 5 – Vùng Thủ đô Hà Nội hay tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng cho thấy Quảng Ninh Bắc Ninh không chỉ là các đơn vị hành chính, mà là các điểm kết nối chiến lược của mạng lưới liên kết vùng.
Dù chưa được chính thức gọi là “thành phố trực thuộc Trung ương”, việc đưa hai địa phương vào cùng một gói thảo luận với những dự án hạ tầng xương sống là tín hiệu rõ ràng về tầm nhìn: phải có những cực đô thị đủ mạnh để đỡ hệ thống giao thông và dịch vụ cấp vùng. Nhìn từ góc độ này, Quảng Ninh có lợi thế cửa ngõ biển, còn Bắc Ninh nằm ngay sát Hà Nội; nếu được lựa chọn như những địa bàn thí điểm cho mô hình quản trị đô thị cấp cao hơn, chúng có thể tạo ra thế tam giác liên kết với Thủ đô, tái định hình phân bố không gian phát triển miền Bắc.
Trong bức tranh đó, điểm đáng chú ý là Quốc hội bàn việc thành lập thành phố mới cùng lúc với Nghị quyết về cơ chế đặc thù cho các dự án điện gió, điện mặt trời. Điều này đặt ra yêu cầu ngay từ đầu: mô hình đô thị mới phải gắn với chuyển dịch năng lượng, công nghiệp sạch và kinh tế xanh, thay vì lặp lại quỹ đạo đô thị hóa nặng về bê tông và ô nhiễm.
Nâng cấp hạ tầng: điều kiện tiên quyết cho động lực mới
Một trong những điểm nhấn của chương trình làm việc là chủ trương đầu tư đường Vành đai 5 – Vùng Thủ đô Hà Nội và điều chỉnh chủ trương đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng. Khi các dự án này được thảo luận cùng với thành lập TP.Quảng Ninh và TP.Bắc Ninh, thông điệp rất rõ: nâng cấp hạ tầng là nền tảng không thể thiếu cho bất kỳ tham vọng đô thị nào.
Đường Vành đai 5 sẽ không chỉ là một tuyến đường giao thông; nó định hình lại cách các đô thị vệ tinh kết nối với Hà Nội, mở ra hành lang mới cho vận tải, logistics và dịch vụ. Trong khi đó, tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, khi được điều chỉnh chủ trương đầu tư, hướng tới việc tái cấu trúc trục vận tải từ biên giới tới cảng biển. Nếu Quảng Ninh và Bắc Ninh được nâng cấp, hai địa phương này đứng trước cơ hội trở thành các nút quan trọng trong mạng lưới đó, dù các bước thiết kế chi tiết chưa được công bố.
Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào vài dự án giao thông xương sống, việc nâng cấp hạ tầng sẽ khó mang lại đột phá. Điều cần bàn sâu hơn ở cấp chính sách là cách kết nối hạ tầng cứng với hạ tầng mềm: quy hoạch kiến trúc – đang được sửa luật, hệ thống tài chính – ngân hàng – cũng đang trong quá trình điều chỉnh. Nếu không đồng bộ, các dự án lớn có nguy cơ biến thành đường tránh đô thị, bỏ qua nhu cầu phát triển của chính người dân Quảng Ninh và Bắc Ninh.
Quản trị, tài chính và bài toán phát triển bền vững
Trong cùng ngày, Quốc hội thảo luận về Nghị quyết mới thay thế Nghị quyết số 96 năm 2019 liên quan đến công tác phòng, chống tội phạm, hoạt động của Viện kiểm sát, Tòa án và thi hành án. Đồng thời, các luật về Ngân hàng Nhà nước, phòng, chống rửa tiền và các tổ chức tín dụng cũng được đưa ra bàn tại tổ. Sự trùng hợp này không phải ngẫu nhiên: một đô thị muốn phát triển bền vững cần một khung quản trị pháp lý và tài chính đủ mạnh để chống lại tội phạm, rửa tiền và các rủi ro hệ thống.
Khi Quảng Ninh Bắc Ninh hướng tới mô hình thành phố trực thuộc Trung ương trong tương lai, yêu cầu về kỷ cương pháp luật, minh bạch tài chính càng trở nên cấp thiết. Việc Quốc hội bàn cùng lúc về cơ chế đặc thù cho dự án điện gió, điện mặt trời cũng đặt ra một chuẩn mới: các địa phương phải biết sử dụng các công cụ tài chính – pháp lý để xử lý vướng mắc, thay vì chỉ trông chờ vào ngân sách.
Quan trọng hơn, một đô thị bền vững không chỉ nằm ở tốc độ tăng trưởng hay quy mô hạ tầng, mà ở khả năng bảo vệ người yếu thế trong hệ thống pháp luật, giảm tội phạm và nâng cao hiệu quả thi hành án – những lĩnh vực đang được Quốc hội chuẩn bị nghị quyết mới. Nếu tận dụng tốt những thay đổi thể chế này, Quảng Ninh và Bắc Ninh có thể trở thành hình mẫu về một đô thị miền Bắc vừa năng động, vừa kỷ cương.
Kết luận: Cơ hội lớn, trách nhiệm càng lớn
Quốc hội đang mở ra một khung thể chế mới cho Quảng Ninh và Bắc Ninh khi xem xét thành lập hai thành phố mới, đồng thời đặt chúng vào bối cảnh nâng cấp hạ tầng, sửa đổi luật kiến trúc, luật ngân hàng, phòng chống rửa tiền và điều chỉnh các tuyến giao thông chiến lược. Đây là cơ hội hiếm có để hai địa phương bước lên vị thế mới, tiến gần tới mô hình thành phố trực thuộc Trung ương trong tương lai.
Nhưng cơ hội luôn đi kèm trách nhiệm. Nếu chỉ nhìn việc nâng cấp như một “danh hiệu” hành chính, Quảng Ninh và Bắc Ninh sẽ bỏ lỡ thời điểm vàng để tái cấu trúc đô thị, kinh tế và quản trị. Điều cần thiết lúc này là một tầm nhìn rõ ràng: hạ tầng gắn với liên kết vùng, thể chế gắn với phòng chống tội phạm và rửa tiền, năng lượng gắn với chuyển dịch xanh. Khi đó, phát triển đô thị miền Bắc sẽ không còn là khẩu hiệu, mà thành kết quả cụ thể bắt đầu từ hai đô thị hạt nhân mới.
