Từ ký ức ngành đến giá trị phát triển
Di sản đường sắt là tổng hòa ký ức lịch sử, công trình, không gian và truyền thống lao động gắn với quá trình hình thành, vận hành của ngành, có thể được bảo tồn và chuyển thành trải nghiệm văn hóa cho công chúng. Đó không chỉ là chuyện lưu giữ quá khứ: nếu được kể và tổ chức đúng cách, di sản có thể trở thành một phần hữu ích của sản phẩm du lịch và chiến lược phát triển ngành. Ngày 30/10, hội thảo khoa học cấp Bộ về phát huy giá trị di sản và nguồn lực văn hóa trong chiến lược phát triển kinh tế, du lịch ngành đường sắt quy tụ gần 200 đại biểu. Sự kiện nằm trong chuỗi kỷ niệm 145 năm đường sắt Việt Nam và 80 năm Ngày truyền thống ngành, tạo dịp nhìn lại lịch sử đồng thời bàn về cách đưa di sản vào tương lai. Đây là hướng tiếp cận đáng chú ý: thay vì xem văn hóa như phần trang trí bên ngoài hoạt động vận tải, ngành có thể coi nó là nguồn lực tạo khác biệt, củng cố bản sắc và mở rộng lý do để hành khách lựa chọn chuyến tàu.
Du lịch đường sắt cần bán trải nghiệm, không chỉ hành trình
Trọng tâm của hội thảo gồm lịch sử, truyền thống ngành; thực tiễn kinh tế di sản, mô hình du lịch và sản phẩm trải nghiệm đường sắt; cùng chiến lược, thể chế, công nghệ và tầm nhìn trong kỷ nguyên số. Cách đặt vấn đề này cho thấy du lịch đường sắt không nên dừng ở việc đưa khách từ ga này đến ga khác. Giá trị có thể nằm cả ở câu chuyện về tuyến, nhà ga, người lao động và những dấu mốc lịch sử mà hành trình đi qua. Tập đoàn Đường sắt Việt Nam được đặt trong bước chuyển từ tư duy vận tải hành khách thuần túy sang cung ứng dịch vụ văn hóa và trải nghiệm du lịch, với quan niệm cốt lõi kinh doanh là văn hóa, cốt lõi quản trị là tiêu chuẩn. Nếu biến quan niệm ấy thành chất lượng phục vụ nhất quán, du lịch di sản có thể đem lại lợi ích rộng hơn cho điểm đến và cộng đồng, thay vì chỉ là một chuyến đi được gắn thêm câu chuyện quảng bá.
Di sản phải gắn với chính sách, công nghệ và trải nghiệm
Khai thác di sản chỉ bền vững khi đi cùng bảo tồn. Hội thảo đặt ra việc thu hút nguồn lực xã hội hóa, trong đó có hợp tác công – tư, để cải tạo hạ tầng di sản và hạ tầng kỹ thuật đường sắt. Đây là điều kiện quan trọng: nếu thiếu cơ chế rõ ràng và sự phối hợp trong bảo vệ tài sản, thương mại hóa có thể làm mất chính giá trị khiến di sản hấp dẫn. Công nghệ có thể giúp hành khách tiếp cận di sản thuận tiện hơn. Các định hướng được nêu gồm dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, vé điện tử cá nhân hóa và bản đồ số di sản đường sắt; những công cụ này có thể hỗ trợ tối ưu trải nghiệm khách hàng, quản trị tài sản và lưu giữ ký ức lịch sử trên nền tảng đa phương tiện. Với người đi tàu, ý nghĩa thực tế là thông tin về hành trình và di sản có thể được kết nối tốt hơn, thay vì nằm rời rạc ở từng điểm.
Đặt văn hóa vào chiến lược kinh tế đường sắt
Di sản không thể thay thế đầu tư hạ tầng hay cải thiện chất lượng vận tải, nhưng có thể giúp kinh tế đường sắt tạo thêm giá trị và sức hút. Hội thảo cũng bàn về tầm nhìn phát triển mạng lưới quốc gia và tác động của đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam đối với không gian phát triển, các cực tăng trưởng và kết nối hành lang kinh tế. Trong bức tranh ấy, du lịch là một hướng khai thác bổ trợ: gắn tuyến tàu với câu chuyện văn hóa, điểm đến và trải nghiệm có thể mở rộng lợi ích vượt khỏi hoạt động vận chuyển. Các tham luận được kỳ vọng góp phần làm rõ nhận thức và hỗ trợ hoạch định chính sách để ngành phát triển trong bối cảnh mới. Kết quả sau hội thảo vì thế cần được đo bằng hành động: cơ chế bảo tồn khả thi, sản phẩm có chất lượng và công nghệ phục vụ hành khách. Khi những yếu tố ấy đi cùng nhau, di sản đường sắt mới trở thành tài sản sống, vừa giữ ký ức vừa tạo động lực cho du lịch và kinh tế ngành.
