Khám sức khỏe toàn dân: cùng đường đua, khác tốc độ
Khám sức khỏe toàn dân là chương trình sàng lọc sức khỏe quy mô lớn do chính quyền triển khai, huy động mạng lưới bệnh viện và trạm y tế để khám, ghi nhận và cập nhật dữ liệu cho mọi người dân, nhằm nâng tỷ lệ sàng lọc bệnh và xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử phục vụ quản lý sức khỏe cộng đồng lâu dài. Chiều 12.8, tại cuộc họp về kinh tế - xã hội, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM Tăng Chí Thượng thông tin đến 15 giờ ngày 11.8, thành phố đã khám 2.175.943 người, tương ứng 16,44% dân số. Một số tuần gần đây, số người được khám đã vượt 300.000 người/tuần, cho thấy chương trình bước vào giai đoạn tăng tốc với sự tham gia ngày càng nhiều của người dân và hệ thống y tế tuyến cơ sở.
Chênh lệch tỷ lệ sàng lọc bệnh: lỗi ở đâu nếu không phải ngành y?
Theo Sở Y tế, nền tảng tổ chức, năng lực khám, công cụ điều hành và hạ tầng dữ liệu cho chương trình khám sức khỏe toàn dân đã được thiết lập đồng bộ. Nói cách khác, hệ thống y tế đã sẵn sàng, nhưng tiến độ giữa các địa phương lại chênh lệch lớn. Có nơi tỷ lệ bao phủ gần 70%, trong khi vẫn có phường dưới 5% người dân được khám. Đáng chú ý, 22 địa phương đã đạt trên 30% người dân được khám và khám sàng lọc, góp phần kéo tỷ lệ chung của thành phố lên 16,44%. Câu hỏi cần đặt ra không phải “ngành y làm chưa đủ” mà là “cấp cơ sở đã tổ chức đến đâu”: ai đã được vận động, ai được lập danh sách, và ai còn bị bỏ sót khỏi chương trình sàng lọc sức khỏe này.
Bến Thành, Bàn Cờ: thống kê dân số và tổ chức thực hiện là nút thắt
Tại cuộc họp, lãnh đạo phường có tỷ lệ khám sức khỏe toàn dân thấp đã phải giải trình. Phường Bến Thành cho biết số dân trước đây được ghi nhận khoảng 62.000 người, trong khi công an xác định thực tế là 51.720 người. Tính đến tối 11.8, phường có 3.927 người được khám; nếu tính theo dân số thực tế, tỷ lệ khoảng 6,4% và vẫn nằm trong nhóm thấp. Phường Bàn Cờ cũng ở mức 4,86%, trong bối cảnh số dân thống kê ban đầu 84.000 người đang được điều chỉnh về khoảng 64.000 người. Việc thống kê sai dẫn đến mẫu số phình to, nhưng nguyên nhân cốt lõi vẫn là công tác tổ chức: lập danh sách chưa sát, vận động chưa quyết liệt, và chưa bao phủ đầy đủ người đang cư trú, học tập, làm việc trên địa bàn.
Hệ thống chính trị vào cuộc: không thể “khoán trắng” cho trạm y tế
Giám đốc Sở Y tế thẳng thắn chỉ ra: ở một số địa phương, khám sức khỏe toàn dân vẫn bị xem là nhiệm vụ riêng của ngành y, giao trọn trách nhiệm cho trạm y tế. Đây là cách tiếp cận sai, vì muốn nâng tỷ lệ sàng lọc bệnh, cần cả hệ thống chính trị cùng làm. Sở Y tế đã đề nghị 168 phường, xã, đặc khu áp dụng phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng”, xác định rõ ai đã khám, ai chưa, ai cần được tổ chức khám và cập nhật đầy đủ dữ liệu. Đồng thời, các cơ quan chuyên trách phải phối hợp rà soát dữ liệu đối tượng, doanh nghiệp phải tổ chức khám định kỳ cho người lao động và cập nhật kết quả. Khi mọi lực lượng cùng chia sẻ trách nhiệm, trạm y tế mới có thể tập trung vào chuyên môn và khai thác hiệu quả kết nối với bệnh viện, thay vì bị quá tải bởi công việc hành chính.
Hồ sơ sức khỏe điện tử: chìa khóa bị bỏ quên nếu không cập nhật
Một nghịch lý là nhiều người lao động, học sinh, sinh viên và người dân đã khám sức khỏe trong năm nhưng kết quả chưa được cập nhật lên nền tảng quản lý sức khỏe cộng đồng. Điều đó khiến số liệu hiện nay chưa phản ánh đúng số người đã được khám, đồng thời khiến hồ sơ sức khỏe điện tử mất giá trị theo dõi lâu dài. Kết quả khám tại các bệnh viện công lập đã được thiết kế để liên thông với hồ sơ sức khỏe điện tử, nhưng nếu cấp cơ sở không nhập dữ liệu kịp thời, hệ thống này chỉ tồn tại trên giấy. Đề xuất tổ chức khám cho học sinh, sinh viên ngay đầu năm học và yêu cầu cập nhật đầy đủ kết quả là một bước đi đúng, vì nhóm này thường xuyên tiếp cận dịch vụ y tế tuyến trên. Vấn đề còn lại là kỷ luật dữ liệu: nếu không coi việc nhập liệu là nhiệm vụ bắt buộc, mọi nỗ lực sàng lọc sẽ bị triệt tiêu trong thống kê.
