Khám sức khỏe toàn dân: bước chuyển lớn nhưng chưa thể yên tâm
Khám sức khỏe toàn dân tại TP.HCM là chương trình sàng lọc sức khỏe quy mô lớn nhằm ghi nhận, theo dõi tình trạng sức khỏe của mọi người dân thông qua các đợt khám định kỳ và tạo lập hồ sơ sức khỏe điện tử, để hệ thống y tế có thể quản lý sức khỏe cộng đồng toàn diện, liên tục và lâu dài.
Tính đến ngày 13/9, hơn 4,44 triệu người dân TP.HCM đã được khám sức khỏe, tương ứng 34,8% dân số. Đây là con số ấn tượng nếu nhìn vào quy mô dân số của thành phố, cho thấy chương trình khám sức khỏe toàn dân và sàng lọc sức khỏe TP.HCM không còn là khẩu hiệu mà đã đi vào hành động cụ thể. Quan trọng hơn, gần 4,2 triệu người đã có hồ sơ sức khỏe điện tử, tạo nền tảng dữ liệu quý cho hệ thống y tế. Tuy vậy, khi đặt những con số đẹp này cạnh sự chênh lệch giữa các địa phương, bức tranh lại bớt sáng.
Một câu nói có thể trích dẫn rõ ràng là: "Toàn thành phố đã có hơn 4,44 triệu người được khám sức khỏe, đạt 34,8% dân số, trong đó hơn 4,17 triệu người đã được lập hồ sơ sức khỏe điện tử". Con số đẹp, nhưng chưa đủ để khẳng định sức khỏe cộng đồng thực sự được quản lý đồng đều nếu những khoảng trống vùng trũng không sớm được lấp đầy.
Khi nơi đạt 98,2%, nơi chỉ 15,6%: khoảng cách không thể xem nhẹ
Nhìn vào bản đồ sàng lọc sức khỏe TP.HCM, dễ thấy một nghịch lý: cùng một chương trình, cùng một hướng dẫn, nhưng kết quả giữa các địa phương lại khác nhau đến choáng váng. Dẫn đầu là xã Thạnh An với tỷ lệ khám sức khỏe đạt 98,2%, tiếp theo là phường Phước Thắng 95,8% và một loạt địa phương vượt 70% như An Nhơn Tây, Vĩnh Lộc, Long Phước, An Thời Đông. Đây là những khu vực gần như đã “quét” xong người dân, biến mục tiêu khám sức khỏe toàn dân thành hiện thực sớm hơn phần còn lại của thành phố.
Ở chiều ngược lại, vẫn còn 6/168 địa phương có tỷ lệ khám dưới 20%, trong đó thấp nhất là phường Nhiêu Lộc với 15,6%, các địa phương khác quanh mốc 19–19,8% như Vĩnh Hội, Vĩnh Tân, Cầu Ông Lãnh, Thường Tân, Bảy Hiền. Khi có nơi gần chạm 100%, có nơi chưa đến 1/5 dân số được khám, khoảng cách này không còn là vấn đề kỹ thuật, mà là dấu hiệu bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ sàng lọc và phát hiện bệnh sớm. Nếu chương trình tiếp tục tăng tốc mà các “vùng trũng” không được kéo lên, TP.HCM sẽ có nguy cơ sở hữu một hệ thống dữ liệu sức khỏe đẹp về con số tổng, nhưng rỗng ở những khu vực đông dân và rủi ro cao.
Hai phần ba địa phương đạt trên 30%: thành công nửa vời hay bàn đạp bứt phá?
Đến nay, đã có 112/168 phường, xã, đặc khu đạt tỷ lệ khám sức khỏe từ 30% trở lên, tương đương hai phần ba địa phương của thành phố. Về mặt tiến độ, đây là cột mốc quan trọng: chương trình không còn ở giai đoạn thử nghiệm mà đã trở thành chiến dịch y tế cộng đồng có độ bao phủ đáng kể. Nhiều nơi trước kia có tỷ lệ thấp như Đông Hưng Thuận, Phú Lợi, Tân Hưng đã tăng mạnh số người được khám trong tuần qua, chứng tỏ khi chính quyền cơ sở vào cuộc quyết liệt, kết quả có thể thay đổi nhanh.
Tuy vậy, 30% mới chỉ là mốc tối thiểu, không phải đích đến. Nếu dừng lại ở việc tự hài lòng với con số hai phần ba địa phương đạt 30%, chương trình khám sức khỏe toàn dân sẽ biến thành một chiến dịch “nửa vời”: sâu ở vài điểm sáng, mỏng ở phần còn lại. Điểm tích cực là Sở Y tế đã nhìn nhận đúng vấn đề khi cho rằng những địa phương có tỷ lệ thấp, nhất là khu vực đông dân, cần được tập trung hỗ trợ để bảo đảm chương trình triển khai đồng đều. Vấn đề còn lại là cách hỗ trợ đến đâu và có dám đặt ra các cam kết tiến độ rõ ràng cho từng địa bàn hay không.
Hồ sơ sức khỏe điện tử: tài sản dữ liệu chỉ có giá trị khi không bỏ sót ai
Một trong những bước tiến quan trọng nhất của đợt sàng lọc sức khỏe TP.HCM lần này là gần 4,2 triệu người đã được lập hồ sơ sức khỏe điện tử. Đây không chỉ là con số kỹ thuật, mà là bước chuyển từ quản lý sức khỏe rời rạc sang theo dõi liên tục. Khi dữ liệu được cập nhật đầy đủ, hệ thống y tế có thể theo dõi diễn biến sức khỏe của người dân, phát hiện bất thường sớm hơn và giảm lệ thuộc vào hồ sơ giấy dễ thất lạc.
Song song với việc tăng tốc khám sức khỏe, ngành y tế đang số hóa toàn bộ quy trình thu thập, cập nhật dữ liệu nhằm giảm gánh nặng giấy tờ cho y tế cơ sở và tăng tính chủ động của người dân. Từ ngày 15/9, các địa phương dừng phát phiếu giấy, chuyển sang hướng dẫn người dân tự khai báo thông tin khám, sàng lọc năm 2026 trên Ứng dụng Công dân số. Những phiếu đã thu trước 15/9 phải nhập liệu xong trước 20/9, sau đó hệ thống sẽ khóa tính năng nhập thủ công. Đây là quyết định dứt khoát, cho thấy TP.HCM không muốn dừng lại ở một chiến dịch khám rời rạc, mà hướng đến một nền tảng hồ sơ sức khỏe điện tử tập trung, lâu dài. Tuy nhiên, nếu nhóm người khó tiếp cận công nghệ bị bỏ lại phía sau, kho dữ liệu này sẽ thiếu đúng những người dễ tổn thương nhất.
Để khám sức khỏe toàn dân không trở thành chương trình “đẹp số liệu, lệch thực tế”
Sau hơn sáu tuần triển khai, TP.HCM đã chứng minh rằng một thành phố đông dân vẫn có thể tổ chức chương trình khám sức khỏe toàn dân với quy mô hàng triệu người. Thế nhưng, câu hỏi quan trọng hơn số người đã khám là: ai vẫn chưa được chạm đến? Khi vẫn còn những phường, xã dưới 20% dân số được khám, không thể nói chương trình đã thành công, dù tổng tỷ lệ toàn thành phố trông rất đẹp.
Sở Y tế kỳ vọng khi các địa phương có tỷ lệ thấp cùng tăng tốc, khoảng cách tiến độ sẽ thu hẹp và số nơi vượt mốc 30% tiếp tục tăng. Mục tiêu này chỉ khả thi nếu có chiến lược riêng cho từng “điểm nghẽn”: tăng truyền thông ở khu vực lao động, hỗ trợ thiết bị và nhân lực cho tuyến cơ sở, đơn giản hóa quy trình khai báo hồ sơ sức khỏe điện tử cho người ít dùng công nghệ. Nếu TP.HCM làm được điều đó, chương trình sàng lọc sức khỏe TP.HCM sẽ không chỉ dừng ở việc đạt chỉ tiêu mà trở thành nền tảng để mọi người dân, bất kể sống ở Thạnh An 98,2% hay Nhiêu Lộc 15,6%, đều có cơ hội được theo dõi sức khỏe công bằng và liên tục.
