Sân bay Long Thành ở vạch xuất phát: cuộc đua 2 tháng định đoạt thành bại
Sân bay Long Thành là dự án cảng hàng không Long Thành quy mô lớn với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 336.630 tỷ đồng, được chia thành 3 giai đoạn và hiện đang bước vào giai đoạn nước rút 2 tháng trước khi dự kiến khai thác thương mại, tập trung hoàn thiện xây dựng, chạy thử thiết bị sân bay và diễn tập xử lý sự cố để chuẩn bị vận hành thử toàn hệ thống.
Điểm mấu chốt lúc này không còn là xây thêm bao nhiêu bê tông, mà là Long Thành có “chạy mượt” ngay từ ngày đầu khai thác hay không. Chỉ còn khoảng 2 tháng trước thời điểm dự kiến khai thác thương mại, sân bay Long Thành đang tăng tốc hoàn thiện các hạng mục, chạy thử thiết bị và diễn tập ứng phó sự cố, chuẩn bị cho giai đoạn vận hành thử nghiệm trong tháng 10 và 11. Đây là giai đoạn mà mọi sai số nhỏ trong thiết kế, lắp đặt hoặc vận hành đều phải lộ diện để được chỉnh sửa ngay, nếu không sẽ phải trả giá bằng chậm tiến độ hoặc rủi ro an toàn khi đưa sân bay vào khai thác.
Theo kế hoạch, sân bay Long Thành sẽ khai thác thương mại trong tháng 12/2026. Nghĩa là toàn bộ áp lực đang dồn lên giai đoạn vận hành thử: nếu khâu chạy thử thiết bị sân bay và diễn tập khẩn nguy không được tổ chức nghiêm ngặt, mốc thời gian này hoàn toàn có thể bị phá vỡ. Nhìn ở góc độ tích cực, việc dự án đã hoàn thành hơn 80% khối lượng cho thấy dư địa thời gian không còn nhiều, nhưng đủ để “tinh chỉnh” nếu ACV tổ chức tốt giai đoạn cuối.
Tiến độ xây dựng Long Thành: 80% khối lượng không quan trọng bằng 20% còn lại
Dự án sân bay Long Thành có tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 336.630 tỷ đồng, chia thành 3 giai đoạn; trong đó, dự án thành phần 3 gồm các công trình thiết yếu của cảng hàng không, có tổng mức đầu tư khoảng 99.000 tỷ đồng. Đây chính là phần “trái tim” quyết định chất lượng khai thác, do Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) làm chủ đầu tư với 16 gói thầu xây lắp chính.
Đến đầu tháng 9, có 4 gói thầu đã hoàn thành, các gói còn lại đang được triển khai; giá trị thực hiện lũy kế đạt hơn 80% giá trị hợp đồng. Một câu nói đáng trích dẫn ở giai đoạn này là: “Sân bay Long Thành đang bước vào giai đoạn nước rút, hơn 80% khối lượng đã hoàn thành, hướng tới mục tiêu khai thác thương mại cuối năm nay”. Tuy nhiên, 20% khối lượng còn lại lại chính là phần phức tạp nhất: lắp đặt hệ thống, hoàn thiện kiến trúc, tích hợp công nghệ và kiểm tra đồng bộ.
Những ngày cuối tháng 9, hàng nghìn nhân lực, máy móc và thiết bị được huy động tại các gói thầu trọng điểm gồm nhà ga hành khách, hệ thống giao thông nội cảng, hạ tầng kỹ thuật, nhà ga hàng hóa số 1 và các công trình phụ trợ. Điều này cho thấy tiến độ xây dựng Long Thành đang được “dàn hàng ngang” tăng tốc, thay vì làm cuốn chiếu. Cách làm này rút ngắn thời gian tổng thể, nhưng cũng làm tăng rủi ro chồng chéo, đòi hỏi ACV phải điều phối cực kỳ chặt chẽ để không xảy ra xung đột mặt bằng, chậm cung ứng thiết bị hoặc lỗi kết nối giữa các hệ thống.
Chạy thử thiết bị sân bay: bài thi tốt nghiệp của Long Thành trước ngày khai thác
Nếu giai đoạn xây dựng là “kỳ thi giữa kỳ”, thì chạy thử thiết bị sân bay chính là bài thi tốt nghiệp để Long Thành được công nhận đủ điều kiện khai thác. Ở nhà ga hành khách, các nhà thầu đang tập trung hoàn thiện khu vực trung tâm và cánh Tây; nhiều hạng mục như quầy làm thủ tục, tiểu cảnh, thang cuốn, hệ thống xử lý hành lý, máy soi chiếu và cầu ống lồng đang được lắp đặt, chạy thử. Mỗi hệ thống này nếu lỗi chỉ vài phút cũng có thể gây ách tắc dây chuyền khai thác.
Không chỉ trong nhà ga, hạ tầng đường cất hạ cánh cũng bước vào giai đoạn thử nghiệm quan trọng. Tối 29/9, toàn bộ hệ thống đèn hiệu hàng không và biển báo tại đường cất, hạ cánh số 1 được bật thử nghiệm; hệ thống này được lắp đặt dọc đường băng dài 4km và khu vực thềm tiếp cận dài 1,8km ở hai đầu. Kết quả kiểm tra ban đầu cho thấy hệ thống hoạt động ổn định, nhưng đây mới là bước đầu, những bài kiểm tra chịu tải, mô phỏng điều kiện thời tiết xấu mới là “phần khó” thực sự.
Việc sân bay Long Thành khai thác đúng kế hoạch không chỉ phụ thuộc vào tiến độ xây dựng Long Thành, mà phụ thuộc nhiều hơn vào chất lượng chạy thử thiết bị. Nếu giai đoạn chạy thử bị cắt ngắn hoặc làm hình thức, rủi ro chỉ xuất hiện khi đã đón chuyến bay thương mại đầu tiên. Lúc đó mọi sai sót sẽ trở thành khủng hoảng truyền thông, chứ không còn là lỗi kỹ thuật nội bộ. Vì vậy, ưu tiên số một trong hai tháng tới phải là thử nghiệm đến mức “quá an toàn” thay vì chạy theo thành tích tiến độ.
Diễn tập khẩn nguy và điều phối ACV: năng lực ứng phó quyết định niềm tin
Một sân bay hiện đại không chỉ được đánh giá bằng nhà ga đẹp hay đường băng dài, mà bằng khả năng xử lý sự cố theo chuẩn quốc tế. Ngày 29/9, các đơn vị liên quan đã tổ chức diễn tập ứng phó tình huống rò rỉ nhiên liệu giả định trong quá trình tiếp nhiên liệu cho tàu bay. Đợt diễn tập này nhằm kiểm tra khả năng phát hiện, báo tin, khoanh vùng và phối hợp xử lý sự cố, đồng thời rà soát quy trình ứng phó trước khi sân bay đi vào khai thác.
Theo Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV, chủ đầu tư dự án thành phần 3), dự án này có 16 gói thầu xây lắp chính. Điều đó đồng nghĩa ACV đang giữ vai trò “nhạc trưởng” trong mọi hoạt động chuẩn bị khai thác – từ điều phối thi công, kiểm tra tiến độ từng gói thầu, đến tổ chức vận hành thử nghiệm trong hai tháng 10 và 11 để kiểm tra các hệ thống, quy trình và khả năng phối hợp giữa các đơn vị trước khi đón chuyến bay thương mại. Đây không chỉ là bài kiểm tra năng lực kỹ thuật, mà còn là bài test về tổ chức và văn hóa an toàn.
Theo kế hoạch, sân bay Long Thành sẽ khai thác thương mại trong tháng 12/2026, sau giai đoạn vận hành thử nghiệm trong hai tháng 10 và 11. Câu hỏi quan trọng không phải là “có kịp hay không”, mà là Long Thành sẽ bước vào khai thác với mức độ sẵn sàng nào. Nếu ACV kiên định ưu tiên an toàn, duy trì kịch bản diễn tập khẩn nguy liên tục và không thỏa hiệp với bất kỳ rút gọn quy trình nào, sân bay Long Thành không chỉ về đích đúng hẹn mà còn có cơ hội trở thành hình mẫu mới về chuẩn vận hành sân bay ở khu vực.
